చిలీ యొక్క నోర్టే చికోలో గొర్రెల పెంపకం సాధారణం, అయితే ఇది తీవ్రమైన క్రమక్షయాన్ని మరియు ఎడారీకరణను కలిగిస్తుంది.ఎగువ లిమారీ నది నుండి దృశ్యం

శుష్క మరియు పొడి ఉప-ఆర్ద్ర ప్రాంతాలలో అనేక కారణాల వల్ల భూమి యొక్క సారం తగ్గడమే ఎడారీకరణ (Desertification) : వీటిలో శీతోష్ణస్థితి తేడాలు మరియు మానవ కార్యకలాపాలు కూడా ఉంటాయి[1]. ఎడారీకరణ ప్రధానంగా మానవ-సంబంధిత కార్యకలాపాల వలన ఏర్పడుతుంది[ఉల్లేఖన అవసరం]: ఇది ముఖ్యంగా పశువులను ఎక్కువగా మేపడం, భూగర్భ జలాన్ని అతిగా తోడటం మరియు మానవ వినియోగం ఇంకా పారిశ్రామిక అవసరాల కొరకు నదుల నుండి నీటిని మళ్ళించడం వలన ఏర్పడుతుంది[ఉల్లేఖన అవసరం], ఈ ప్రక్రియలన్నిటి వెనుక చోదకశక్తిగా అధిక జనాభా ఉంది[ఉల్లేఖన అవసరం].

ఎడారీకరణ యొక్క ప్రధాన ప్రభావం జీవ వైవిధ్యత తగ్గడం మరియు ఉత్పాదక సామర్థ్య తరుగుదల, ఉదాహరణకు, పొదలతో కూడిన నేలలు స్థానికం-కాని గడ్డి నేలలుగా మారడం[ఉల్లేఖన అవసరం]. ఉదాహరణకు, దావాగ్నులు సంభవించే అంతరం తగ్గిపోవడంతో దక్షిణ కాలిఫోర్నియాలోని ఉప-శుష్క ప్రాంతాలలో, అనేక కోస్టల్ సేజ్ స్క్రబ్ మరియు చపరల్ పర్యావరణ వ్యవస్థలు స్థానికం-కాని, ఆక్రమించే స్వభావం కలిగిన గడ్డిభూములుగా మారాయి. ఇది సృష్టించే ఒకే విధమైన సాంవత్సరిక గడ్డి ఈ సహజ పర్యావరణ వ్యవస్థలో ఒకప్పుడు లభ్యమైన విస్తృత శ్రేణి జంతువులకు అనుకూలంగా ఉండదు[ఉల్లేఖన అవసరం]. మడగాస్కర్ యొక్క మధ్య ఉన్నత పీఠభూమిలో[ఉల్లేఖన అవసరం], స్థానికులచే నరికి మరియు కాల్చి చేయబడే వ్యవసాయం వలన దేశం మొత్తంలోని 10% భూమి ఎడారీకరణకు గురైంది[ఉల్లేఖన అవసరం].

కారణాలుసవరించు

 
ఇసుకదిబ్బలు మౌరిటానియ రాజధాని నౌక్చోట్ కు పురోగమిస్తున్నాయి.

ఎడారీకరణ అనేక కారణాల వలన ప్రేరేపించబడుతుంది, వీటిలో ప్రాథమికమైనవి మానవజనిత కారణాలు, ఇవి హోలోసీన్ యుగంలో ప్రారంభమై నేడు అత్యంత వేగంగా కొనసాగుతున్నాయి. ఎడారీకరణకు ప్రాథమిక కారణాలలో పశువులను ఎక్కువగా మేపడం, అధిక-వ్యవసాయం, తరచూ అగ్ని సంభవించడం, నీటిని నిల్వచేయడం, అడవులను నరకివేయడం, భూగర్భజలం అతిగా తోడటం, మృత్తిక లవణీయత పెరగడం మరియు ప్రపంచ శీతోష్ణస్థితి మార్పు ఉన్నాయి.[2]

ఎడారులు, పరిసరాలలోని తక్కువ శుష్క ప్రాంతాలనుండి, పర్వతాలు లేదా ఇతర వైవిధ్య భూస్వరూపములచే వేరు చేయబడి ఆ భూభాగంలోని ప్రాథమిక నిర్మాణాత్మక తేడాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఇతర ప్రాంతాలలో, ఎడారి తీరాంచలాలు ఒక పొడి పర్యావరణం నుండి మరింత ఆర్ద్ర పర్యావరణంలోనికి క్రమంగా మారుస్తూ, ఎడారి సరిహద్దును నిర్ణయించడాన్ని మరింత అస్పష్టంగా మారుస్తాయి. ఈ విధమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలు బలహీనమైన, సున్నితమైన స్థిరత్వం కలిగిన పర్యావరణ వ్యవస్థలను కలిగి ఉంటాయి. ఎడారి తీరాంచలాలు తరచు సూక్ష్మ శీతోష్ణస్థితుల మిశ్రమంగా ఉంటాయి. చిన్న కలప ముక్కలు వేడి గాలుల నుండి వేడిని తీసుకొని సహజ సంపదకు ఆసరా ఇస్తాయి మరియు వీచే గాలుల నుండి భూమిని కాపాడతాయి. వర్షపాతం తరువాత సహజ సంపద కలిగిన ప్రాంతాలు పరిసర ప్రాంతాల కంటే చల్లగా ఉంటాయి.

ఈ ఉపాంత ప్రాంతాలలో కార్యకలాపాల కేంద్రాలు పర్యావరణ వ్యవస్థపై దాని సాధారణ పరిమితికి మించి ఒత్తిడిని కలిగించి, భూసార తరుగుదలకు కారణం కావచ్చు. నేలను తమ డెక్కలతో గట్టిగా కొట్టడంతో, పశువులు అధస్తరాన్ని సంఘటితం చేసి, రేణుపదార్ధ భాగాన్ని పెంచి, మృత్తిక యొక్క అంతస్రవణ రేటుని తగ్గించి, గాలి మరియు నీటిద్వారా క్రమక్షయమును ప్రోత్సహిస్తుంది. పశువులను మేపడం మరియు వంటచెరకు సేకరణ, మట్టిని బంధించి ఉంచి మరియు క్రమక్షయాన్ని నిరోధించే మొక్కలను తగ్గించడం లేదా పూర్తిగా అంతరింపచేయడానికి దారితీస్తుంది. సంచార సంస్కృతికి బదులుగా ఒకే ప్రదేశంలో స్థిరంగా ఉండే ధోరణి వలన ఇవన్నీ ఏర్పడతాయి.

ఇసుక దిబ్బలు మానవ ఆవాసాలను ఆక్రమిస్తాయి. ఇసుక దిబ్బలు వివిధ మార్గాల ద్వారా కదులుతాయి, వీటన్నిటికీ గాలి సహాయపడుతుంది. దిబ్బలు మారగలిగే ఒక పద్ధతి అంచెల రవాణా, దీనిలో ఇసుక రేణువులు ఒక రాయిని భూమిపై నుండి చెరువు మీదుగా విసిరేసినట్లుగా నీటి ఉపరితలం పైనుండి ఎగిరిపోతాయి. అవి భూమి మీదకు చేరినపుడు, ఇతర రేణువులను తట్టి అవి కూడా ఎగరడానికి కారణం కావచ్చు. కొద్దిగా బలమైన గాలులతో, రేణువులు గాలిలో కొట్టుకొని, పొరల ప్రవాహాలకు కారణమవుతాయి. ఒక పెద్ద గాలి తుఫానులో, దిబ్బలు అటువంటి పొరల ప్రవాహాల ద్వారా పదుల మీటర్ల దూరానికి తరలి పోవచ్చు. మంచు, ఇసుక అవపాతములు, గాలుల ద్వారా నిటారైన దిబ్బల వాలుల నుండి పడిపోవడం కూడా ఇసుక దిబ్బలను ముందుకు తరలిస్తాయి.

వర్షాభావం వలన ఎడారీకరణ జరుగుతందని తరచు భావించబడుతుంది, అయితే E.O. విల్సన్, తన గ్రంథం, ది ఫ్యూచర్ అఫ్ లైఫ్ లో, వర్షాభావం ఒక సహాయక కారకమే అయినప్పటికీ పరిసరం నుండి మానవుల మితిమీరిన సంగ్రహానికికి సంబంధించిన వాటిన్నిటినీ మూలకారణాలుగా పేర్కొంటాడు.[2] శుష్క మరియ ఉపశుష్క ప్రాతాలలో కరువు పరిస్థితులు సాధారణంగా సంభవిస్తుంటాయి, మరియు చక్కగా నిర్వహించబడిన భూములు తిరిగి వర్షం పడగానే కోలుకుంటాయి. అయితే, వర్షాభావ పరిస్థితులలో భూమిని పట్టించుకోకుండా చాలాకాలం పాటు వదలివేయడం, భూమి అధిక నిస్సారంగా మారడానికి దోహదం చేస్తుంది. ఉపాంత భూములపై పెరిగిన జనాభా మరియు పశుసంపదల వత్తిడి ఎడారీకరణను వేగవంతం చేసింది. కొన్ని ప్రాంతాలలో, సంచార జాతులు తక్కువ శుష్క ప్రాంతాలకు మారడం స్థానిక పర్యావరణవ్యవస్థను భంగపరచి ఆ నేల యొక్క క్రమక్షయాన్ని పెంచుతుంది. సంచారజాతులు సాధారణంగా ఎడారిని తప్పించుకోవాలని ప్రయత్నిస్తారు, కానీ వారి భూ-వినియోగ పద్ధతుల వలన, ఎడారిని తమ వెంటే తీసుకువస్తున్నారు.

సాపేక్షంగా స్వల్ప శీతోష్ణస్థితి మార్పులు వృక్ష సంపదలో ఆకస్మిక మార్పులను కలిగించగలవు. 2006లో, వుడ్స్ హోల్ రిసెర్చ్ సెంటర్, అమెజాన్ హరివాణంలో వరుసగా రెండవ సంవత్సరం ఏర్పడిన కరువు మరియు 2002 నుండి కొనసాగుతున్న ఒక ప్రయోగాన్ని వివరిస్తూ, అమెజాన్ అడవి దాని ప్రస్తుత రూపంలో ఎడారిగా మారడానికి ముందు, వరుసగా మూడు సంవత్సరాలు మాత్రమే వర్షాభావాన్ని తట్టుకొని నిలువగలదని పేర్కొంది.[3] బ్రెజిలియన్ నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ అఫ్ అమెజానియన్ రిసెర్చ్ లోని శాస్త్రవేత్తలు ఈ విధమైన వర్షాభావ ప్రతిస్పందన ఈ వర్షాధార అడవులను ఒక "కొన బిందువు"కు నెట్టడంగా వాదించారు. అది ఈ అడవి ఒక సవన్నా లేదా ఎడారిగా మార్పుచెందే హద్దులో ఉందని, ఇది పర్యావరణంలో CO2 యొక్క ఆకస్మిక మార్పులకు దారితీస్తుందని ముగించింది.[4] వరల్డ్ వైడ్ ఫండ్ ఫర్ నేచర్ ప్రకారం, శీతోష్ణస్థితి మార్పు మరియు అడవుల నరకివేతలు చనిపోయిన చెట్లు ఎండిపోవడాన్ని పెంచి అడవులలో ఏర్పడే అగ్నికి ఇంధనంగా మారతాయి.[5]

కొన్ని శుష్క మరియు ఉప-శుష్క భూములలో పంటలు పండుతాయి, కానీ జనాభా పెరుగుదల వలన అదనపు వత్తిడి లేదా వర్షపాతంలో తరుగుదల ఉనికిలో ఉన్న కొన్ని మొక్కలు అదృశ్యం కావడానికి దారితీస్తాయి. మృత్తిక గాలికి బహిర్గతమవడంతో, దాని రేణువులు మరొకచోట ఉంచబడతాయి. పైపొర కొట్టుకొని పోతుంది. నీడలు తొలగటంతో, బాష్పీభవన రేట్లు పెరుగుతాయి మరియు లవణాలు ఉపరితలం పైకి తీసుకురాబడతాయి. ఈ విధంగా పెరిగిన మృత్తికా లవణీయత మొక్కల పెరుగుదలను అణచివేస్తుంది. మొక్కలను నష్టపోవడం ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న తేమ తగ్గడానికి కారణమవుతుంది, ఇది శీతోష్ణస్థితి నమూనాను మార్చి తక్కువ వర్షపాతానికి దారితీయవచ్చు.

గతంలో ఫలవంతమైన భూమి ఈవిధంగా సారం తగ్గడమనేది ఒక సంక్లిష్ట ప్రక్రియ. దీనికి అనేక కారణాలు ఉంటాయి, మరియు ఇది విభిన్న శీతోష్ణస్థితులలో వివిధ రకాలుగా జరుగుతుంది. ఎడారీకరణ సాధారణ శీతోష్ణస్థితి ధోరణిని శుష్కత తీవ్రమయ్యే విధంగా చేయవచ్చు, లేదా అది స్థానిక శీతోష్ణస్థితిలో మార్పుకు ఆరంభం చేయవచ్చు. ఎడారీకరణ ఒక క్రమపద్ధతిలో, తేలికగా గుర్తించదగిన రూపాలలో జరుగదు. ఎడారులు అనూహ్యంగా పెరుగుతూ, వాటి సరిహద్దులలో గుర్తించదగిన స్థలాలను ఏర్పరుస్తాయి. భూ సంరక్షణ సరిగా లేకపోవడం వలన సహజ ఎడారుల నుండి దూరంగా ఉండే ప్రాంతాలు కూడా త్వరగా బంజరు భూమి, రాయి, లేదా ఇసుకగా మారతాయి. సమీపంలో ఎడారి ఉండటానికి మరియు ఎడారీకరణకు ఏ విధమైన ప్రత్యక్ష సంబంధం లేదు. దురదృష్టవశాత్తు, ఎడారీకరణకు గురైన ఒక ప్రాంతంలో ఆ ప్రక్రియ బాగా ముందుకు వెళ్ళిన తరువాతే ప్రజల దృష్టిలోకి తీసుకురాబడుతుంది. తరచు ఆ పర్యావరణ వ్యవస్థ యొక్క పూర్వస్థితి లేదా సారం కోల్పోయే రేటును సూచించే సమాచారం చాలా కొద్దిగా మాత్రమే లభ్యమవుతుంది.

ఎడారీకరణ అనేది పర్యావరణం మరియు అభివృద్ధి రెండిటికీ చెందిన సమస్య. అది స్థానిక పర్యావరణాలను మరియు జనాభాల యొక్క జీవన శైలులను ప్రభావితం చేస్తుంది. ఏదేమైనా, జీవ వైవిధ్యత, శీతోష్ణస్థితి మార్పు మరియు నీటివనరులకు చెందిన దీని ఫలితాలు ప్రపంచ వ్యాప్తంగా వివిధ రకాలుగా ఉన్నాయి. భూభాగం సారాన్ని కోల్పోవడం ప్రత్యక్షంగా మానవచర్యలతో జతపరచబడింది మరియు అభివృద్ధి సరిగా లేకపోవడానికి ఒక పర్యవసానంగా మరియు పొడి నేల ప్రాంతాల నిలకడైన అభివృద్ధికి ప్రధాన అవరోధంగా ఉంది.[6]

ఎడారీకరణను ఎదుర్కోవడం సంక్లిష్టమైనది మరియు కష్టమైనది, ఎడారీకరణకు దారితీసిన భూనిర్వహణ పద్ధతులను మార్చుకోకుండా దీనిని ఎదుర్కోవడం అసాధ్యం. భూమిని అతిగా ఉపయోగించడం మరియు శీతోష్ణస్థితి తేడాలు ఒకే విధమైన ప్రభావాన్ని కలిగిస్తాయి మరియు పునఃపుష్టితో జత కలసి ఉంటాయి, ఇది సరైన ఉపశమన వ్యూహాన్ని ఎంపిక చేసుకోవడాన్ని బాగా కష్టతరం చేస్తుంది. మానవ మరియు సహజ కారకాలను సరిగా పరిశీలించడానికి అవకాశం ఇవ్వడం వలన చారిత్రక ఎడారీకరణను పరిశోధించడం ఒక ప్రత్యేక పాత్రను పోషిస్తుంది. ఈ సందర్భంలో, జోర్డాన్ లోని చారిత్రక ఎడారీకరణ గురించి ఇటీవలి పరిశోధన మానవుడి పాత్రను ఎత్తి చూపుతుంది. భూతాపం కొనసాగితే ప్రస్తుత చర్యలైన అడవులను తిరిగి నాటడం వంటి కార్యక్రమాలు వాటి లక్ష్యాలను సాధించడం అసాధ్యంగా తోస్తుంది.

వాతావరణంలో CO2 లోపం కూడా ప్రముఖ ప్రభావాన్ని కలిగించవచ్చు.[7][8]

చరిత్రపూర్వ నమూనాలుసవరించు

ఎడారీకరణ ఒక చారిత్రక దృగ్విషయం; ప్రపంచంలోని గొప్ప ఎడారులు సహజ ప్రక్రియల ద్వారా దీర్ఘ కాల అవధులలో ఏర్పడ్డాయి. ఈ సమయంలో ఎక్కువభాగం, మానవ చర్యలతో సంబంధం లేకుండా ఎడారులు స్వతంత్రంగా పెరిగాయి మరియు కుంచించుకు పోయాయి. పురాఎడారులు వృక్ష సంపద వలన స్థిరీకరించబడి ప్రస్తుతం చురుకుగా లేని అతి పెద్ద ఇసుక సముద్రములు, వీటిలో కొన్ని సహారా వంటి ముఖ్యమైన ఎడారుల ప్రస్తుత అవధులను అధిగమిస్తాయి. పశ్చిమ ఆసియాలోని అనేక ఎడారులు క్రెటేసియస్ యుగ చరిత్ర పూర్వ జాతుల మరియు ఉపజాతుల అధిక జనాభా వలన ఏర్పడ్డాయి.[ఉల్లేఖన అవసరం].

కాల నిర్ధారణ జరిగిన శిలాజ పుప్పొడి, నేటి సహారా ఎడారి, సారవంతమైన సవన్నా మరియు ఎడారులకు మధ్య మార్పు చెందుతోందని తెలియచేస్తుంది. చరిత్రపూర్వం నుండి ఎడారులు పురోగమించడం మరియు వెనుకకు పోవడం సాంవత్సరిక వర్షపాతాన్ని తెలియచేస్తుంది, అయితే ఎడారులు అధికంగా పెరిగే నమూనా మానవ-చోదిత చర్యలైన పశువులను అధికంగా మేపడం మరియు అడవుల నరికివేత వలన ఏర్పడింది[ఉల్లేఖన అవసరం].

చరిత్ర పూర్వ మరియు ప్రస్తుత ఎడారీకరణల మధ్య ముఖ్యమైన భేదం ఏమిటంటే మానవీయ ప్రభావాల వలన ఎడారీకరణ చరిత్ర పూర్వ యుగం కంటే భౌమ కాలమానాల్లో మరింత ఎక్కువ వేగాన్ని కలిగి ఉండటం.[ఉల్లేఖన అవసరం]

చారిత్రిక మరియు ప్రస్తుత ఎడారీకరణసవరించు

 
2001లో చాద్ సరస్సు యొక్క ఒక ఉపగ్రహ దృశ్యం, అసలు సరస్సు నీలం రంగులో ఉంది.ఈ సరస్సు 1960ల నుండి 95% కుంచించుకుపోయింది.[9]

పశువులను అతిగా మేపడం మరియు కొంత తక్కువ విస్తృతిలో 1930లలోని కరువు యునైటెడ్ స్టేట్స్ లోని గొప్ప మైదానాలలో భాగాలను "చెత్త గిన్నె"గా మార్చివేశాయి[ఉల్లేఖన అవసరం]. ఆ సమయంలో, మైదానాల జనాభాలో అధిక భాగం ఈ అనుత్పాదక భూముల నుండి తప్పించుకోవడానికి వారి గృహాలను వదలివేసారు. అభువృద్ధి చెందిన వ్యవసాయ మరియు నీటి నిర్వహణ పూర్వ పూర్వ పరిమాణంలో విపత్తు తిరిగి సంభవించడాన్ని అరికట్టాయి, కానీ ఎడారీకరణ ప్రస్తుతం అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో పదుల మిలియన్ల ప్రజలను ప్రభావితం చేస్తోంది.

పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ అఫ్ చైనా యొక్క అనేక ప్రాంతాలలో ఎడారీకరణ విస్తృతంగా వ్యాపించింది. 1949 నుండి ఆర్థిక కారణాల వలన అనేక మంది ప్రజలు గ్రామీణ ప్రాంతాలలో నివాసం ఏర్పరచుకోవడం వలన ఆ ప్రాంతాల జనాభా పెరిగింది. పశుసంపదలో పెరుగుదల వలన, వాటిని మేపడానికి అవసరమైన భూమి యొక్క లభ్యత తగ్గిపోయింది. అంతేకాక ఎక్కువ మేత సామర్థ్యం కలిగిన ఐరోపా పశువులైన ఫ్రీజన్ మరియు సిమెన్టల్ వంటి వాటిని దిగుమతి చేసుకోవడం, పరిస్థితులను తీవ్రతరం చేసింది[ఉల్లేఖన అవసరం].

అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో నరికి-మరియు-తగులబెట్టటం మరియు జీవనాధార వ్యవసాయం యొక్క ఇతర పద్ధతుల కారణంగా, మానవ అధిక జనాభా అయన తడి అరణ్యముల మరియు అయన పొడి అరణ్యముల వినాశనానికి దారితీస్తోంది. ఎడారీకరణకు కొనసాగింపు సాధారణంగా పెద్దస్థాయిలో క్రమ క్షయం, మృత్తిక యొక్క పోషకాలను నష్టపోవడం మరియు కొన్నిసార్లు పూర్తి ఎడారీకరణగా ఉంటుంది. ఈ తీవ్రమైన ఫలితం యొక్క పర్యవసానాలను మడగాస్కర్ మధ్య ఉన్నత పీఠభూమిలో గమనించవచ్చు, ఇక్కడ దేశం యొక్క మొత్తం భూభాగంలో సుమారు ఏడు శాతం బీడు, పండని భూమిగా మారింది.[ఉల్లేఖన అవసరం]

అతిగా మేపడం కేంద్ర న్యూ మెక్సికో యొక్క రియో ప్యుఎర్కో హరివాణాన్ని యునైటెడ్ స్టేట్స్ లో ఎక్కువ క్రమక్షయానికి గురైన నదీ హరివాణములలో ఒకటిగా మార్చి నదిలో అత్యధిక అవక్షేపతను పెంచింది.[10] చిలీ, ఇథియోపియా, మొరాకో మరియు ఇతర దేశాలలో కూడా అతిగా మేపడం ఎడారీకరణకు దోహదం చేస్తోంది. దక్షిణ ఆఫ్రికాలోని వాటర్ బర్గ్ మాసిఫ్ వంటి కొన్ని ప్రాంతాలలో కూడా అతిగా మేపడం ఒక సమస్యగా ఉంది, అయితే 1980 నుండి సహజ ఆవాసాలు మరియు వేటజంతువుల పునరుద్ధరణ తీవ్రంగా కొనసాగించబడింది.

ఎడారీకరణ జరగడానికి మరొక ఉదాహరణ సహెల్. సహెల్ లో ఎడారీకరణకు ప్రధాన కారణం నరికి-మరియు-కాల్చి చేసే వ్యవసాయంగా వివరించబడింది, ఈ పద్ధతిలో గాలి ద్వారా భూమి యొక్క రక్షణలేని పైపొర కొట్టుకుపోవడం వలన భూసారం కోల్పోవడం అధికమవుతుంది. వర్షపాతంలో తరుగుదల దానితో పాటే స్థానిక శాశ్వత ప్రవాహాల నాశనం కూడా ఒక కారణం.[11] సహారా ఎడారి దక్షిణం వైపుగా సంవత్సరానికి 48 కిలోమీటర్ల చొప్పున విస్తరిస్తోంది.[12]

ఘనా[13] మరియు నైజీరియా ప్రస్తుతం ఎడారీకరణకు గురవుతున్నాయి; ఘనాలో, ఎడారీకరణ సంవత్సరానికి సుమారు 1,355 square miles (3,510 kమీ2) భూభాగానికి వ్యాపిస్తోంది. మధ్య ఆసియా దేశాలైన, కజకస్తాన్, కిర్గిజ్స్తాన్, మంగోలియా, తజికిస్తాన్, తుర్క్మెనిస్తాన్, మరియు ఉజ్బెకిస్తాన్, కూడా ప్రభావితమవుతున్నాయి. ఆఫ్ఘనిస్తాన్ మరియు పాకిస్తాన్ ల యొక్క సుమారు 80% కంటే ఎక్కువ భూభాగం మృత్తికా క్రమక్షయం మరియు ఎడారీకరణలకు గురవుతోంది.[14] కజకస్తాన్ లో, 1980 నుండి సుమారు సగభాగం పంట భూములు వదలివేయబడ్డాయి. 2002లో ఇరాన్ లోని సిస్టాన్ మరియు బలూచిస్తాన్ రాష్ట్రంలో, ఇసుక తుఫానులు 124 గ్రామాలను ముంచివేసినట్లు చెప్పబడింది, వాటిని వదలివేయవలసి వచ్చింది. లాటిన్ అమెరికా, మెక్సికో మరియు బ్రెజిల్ ఎడారీకరణ వలన ప్రభావితమయ్యాయి.[15]

ఎడారీకరణను ఎదుర్కొనుటసవరించు

 
UAE ప్రధానమార్గాలలో ఇసుక మేటవేయడాన్ని తగ్గించడానికి ఇసుక కంచెలకు బదులుగా చెట్లను పెంచుతున్నారు.
 
ఉత్తర సహారాలోని ట్యునీషియాలో ఇసుక-ఎదుర్కొనే కవచాలు.

ఎడారీకరణ జీవవైవిధ్యతకు ప్రధానమైన ఆపదగా గుర్తించబడింది. ప్రత్యేకించి ఆపదలో ఉన్న వృక్ష మరియు జంతుజాలానికి సంబంధించి దాని ఫలితాలను ఎదుర్కోవడానికి, కొన్ని దేశాలు బయోడైవర్సిటి యాక్షన్ ప్లాన్ లను అభివృద్ధి పరచాయి.[16][17]

ఎడారీకరణ యొక్క వేగాన్ని తగ్గించడానికి అనేక పద్ధతులు ప్రయత్నించబడ్డాయి; ఏదేమైనా, ఇసుక తరలి పోవడంపైనే అధిక భాగం చర్యలు దృష్టి కేంద్రీకరిస్తాయి కానీ భూమి మార్పుకు గురయ్యే అతిగా మేపడం, అనాధార వ్యవసాయం మరియు అడవుల నరికివేతపై దృష్టి సారించవు. అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ఎడారీకరణ యొక్క ఆపదకు లోనవుతున్నాయి, అనేక మంది స్థానిక ప్రజలు వంట చెరకు కొరకు చెట్లను ఉపయోగించడం భూసారం కోల్పోవడాన్ని మరింత పెంచి తరచూ వారి పేదరికం పెరగడానికి కూడా కారణం అవుతోంది. ఇంధన సరఫరాలు మరింత పెంచుకోవడానికి స్థానిక జనాభా తరిగిపోతున్న అడవులపై అధిక వత్తిడిని కలిగిస్తారు; ఇది ఎడారీకరణ ప్రక్రియకు తోడవుతుంది.

పద్ధతులు రెండు అంశాలపై దృష్టి కేంద్రీకరిస్తాయి: నీటిని అందించడం (ఉదా. బావులు మరియు అధిక శక్తిని ఉపయోగించే నీటి పైపులు లేదా దూరప్రాంతాల నుండి) మరియు అధిక-సారవంతమైన మృత్తికను స్థిరీకరించడం.

రక్షణ పట్టీలు, చెక్కదుంగలు, మరియు పవన నిరోధాల ద్వారా తరచూ మృత్తికను స్థిరీకరించడం జరుగుతుంది. పవన నిరోధాలు చెట్ల నుండి మరియు పొదల నుండి తయారుచేయబడి మృత్తికా క్రమక్షయాన్ని మరియు బాష్పీభవన ఉత్సర్జనాన్ని తగ్గిస్తాయి. 1980ల మధ్య నుండి ఆఫ్రికాలోని సహెల్ ప్రాంతం యొక్క అభివృద్ధి సంస్థలచే అవి విస్తృతంగా ప్రోత్సహించబడ్డాయి. మరొక పద్ధతి ఉప-శుష్క పంట భూములపై పెట్రోలియం లేదా అతిసూక్ష్మ బంకమట్టిని[18] చల్లడం. ఇది ఎక్కువగా పెట్రోలియం లేదా అతిసూక్ష్మ బంకమట్టి సులభంగా మరియు చౌకగా లభ్యమయ్యే ప్రదేశాలలో జరుగుతుంది (ఉదా. ఇరాన్). ఈ రెండు సందర్భాలలో, ఈ పదార్ధాలను మొక్క నారుపై చల్లడం వలన అవి తేమను కోల్పోకుండా చేయడమే కాక ఎగిరి పోకుండా ఆపుతుంది.

నీరు లేకపోవడం వలన కొన్ని మృత్తికలు (ఉదా. బంక మట్టి), రంధ్రాలు లేకుండా గట్టిపడి పోతాయి (ఇసుక నేలలలో వలె). అప్పుడు కూడా పంటలను వేయడానికి జాయి లేదా దున్నడం వంటి పద్ధతులు ఉపయోగించబడతాయి.[19]

నేలకు సత్తువ కలుగచేయడం మరియు సారాన్ని పునరుద్ధరించడం తరచూ మొక్కల ద్వారా చేయబడుతుంది. వీటిలో, గాలి నుండి నైట్రోజెన్ ను గ్రహించి భూమిలో స్థిరపరచే కాయధాన్యపు మొక్కలు మరియు గింజలు, బార్లీ, చిక్కుడు మరియు ఖర్జూరం వంటి ఆహార పంటలు/వృక్షాలు చాల ముఖ్యమైనవి.

అడవులను తిరిగి పెంచుతున్న ప్రదేశంలో లేదా దానికి సమీపంలో నివాసాలు ఏర్పడతాయని భావిస్తే, సేంద్రియ వ్యర్ధ పదార్థం (ఉదా. హాజెల్ నట్ పెంకులు, వెదురు, కోడి ఎరువు) ఒక పైరోలిసిస్ విభాగం ద్వారా బయోచార్ లేదా టెర్రా ప్రెట నోవగా తయారు చేయవచ్చు. ఈ పదార్ధాన్ని అధిక-డిమాండ్ కలిగిన పంటలను పండించే ప్రాంతాలను బలోపేతం చేయడానికి ఉపయోగించవచ్చు.[20]

చివరిగా, చెట్ల ఆధారాల చుట్టూ రాళ్ళను క్రమ పద్ధతిలో పోగు చేయడం మరియు కృత్రిమమైన గాడిని తవ్వడం వంటివి పంటల మనుగడను పెంచడానికి సహాయపడే స్థానికంగా విజయవంతమైన కొన్ని పద్ధతులు. రాళ్ళను పేర్చడం ప్రొద్దున ఏర్పడే మంచును సేకరించడానికి మరియు నేలలో తేమను నిలిపి ఉంచడానికి సహాయ పడుతుంది. భూమిలో కృత్రిమ గాళ్ళు తవ్వడం వలన వర్షపాతాన్ని నిలిపి ఉంచడంతో పాటు గాలికి-ఎగిరివచ్చే విత్తనాలను కూడా బంధిస్తుంది.[21][22]

వ్యక్తిగత శక్తి అవసరాల కొరకు చెట్ల నరికివేత సమస్యను పరిష్కరించేందుకు సౌర ఓవెన్లు మరియు చెక్కను సమర్ధవంతంగా మండించే వంట పొయ్యిలు పర్యావరణంపై వత్తిడిని తగ్గించడానికి సూచించబడతాయి; ఏదేమైనా, ఈ పద్ధతులు సాధారణంగా అవి అవసరమయ్యే ప్రాంతాలలోని ప్రజలు భరించలేనంత ఖరీదుని కలిగి ఉంటాయి.

ఎడారీకరణ, వార్తా మాధ్యమం ద్వారా కొంత ప్రచారాన్ని పొందినప్పటికీ, అధిక భాగం ప్రజలకు ఉత్పాదక భూముల పర్యావరణ సారం తగ్గిపోవడం మరియు ఎడారుల యొక్క విస్తరణ గురించి తెలియదు. 1988లో రిడ్లే నెల్సన్ ఎడారీకరణ క్షీణత యొక్క ఒక అస్పష్ట మరియు సంక్లిష్ట ప్రక్రియగా ఎత్తి చూపాడు.

స్థానిక స్థాయిలో, వ్యక్తులు మరియు ప్రభుత్వాలు ఎడారీకరణను తాత్కాలికంగా ముందస్తు చర్యలతో నివారించాగలరు. మధ్య ప్రాచ్యం మరియు US అంతటా ఇసుక కంచెలు ఉపయోగించబడతాయి, అదే విధంగా ఉత్తర ప్రాంతంలో మంచు కంచెలను వాడతారు. ప్రతి ఒక్కటీ ఒక చదరపు మీటరు వైశాల్యం కలిగిన గడ్డి చదరాలను ఏర్పాటు చేయడం కూడా ఉపరితల గాలి వేగాన్ని తగ్గిస్తుంది. ఈ చదరాలలో నాటిన పొదలు మరియు చెట్లకు వ్రేళ్ళు వచ్చే వరకు చదరాలకు గడ్డి రక్షణ కలిగిస్తుంది. అయితే, చెట్లను నాటడం ఆ ప్రాంతంలో నీటి సరఫరాను తగ్గిస్తుందని కొన్ని అధ్యయనాలు సూచిస్తున్నాయి.[23] నీటిపారుదలకు కొంతనీరు లభ్యమయ్యే ప్రాంతాలలో, ఇసుక దిబ్బకు మూడింట ఒక వంట తక్కువగా పవానాభిముఖ ప్రదేశంలో పొదలను నాటితే అవి దిబ్బకు బలాన్ని చేకూర్చుతాయి. ఈ మొక్కలు దిబ్బ యొక్క ఆధారంలో పవన వేగాని తగ్గించి ఎక్కువ ఇసుక తరలిపోకుండా నిరోధిస్తాయి. అధిక వేగంతో వీచే గాలులు దిబ్బ యొక్క పై భాగాన్ని చదును చేస్తాయి మరియు ఆ విధంగా చదును కాబడిన పై భాగంలో మొక్కలను నాటవచ్చు.

 
చూపబడిన వాటి వంటి, జొజోబా మొక్కలు, భారతదేశంలోని థార్ ఎడారిలో ఎడారీకరణ యొక్క అంచున ఉన్న ఫలితాలను ఎదుర్కోవడంలో పాత్ర వహించాయి.

గాలి ఎక్కువగా వీచే ప్రాంతాలలోని ఒయాసిస్ మరియు వ్యవసాయ భూములను రక్షించడానికి, క్రమక్షయం మరియు తరలి పోయే దిబ్బలను తగ్గించడానికి, పైన వివరించిన పద్ధతి అయిన చెట్ల కంచెలను నాటడం లేదా గడ్డి పట్టీలను ఏర్పాటు చేయడం జరుగుతుంది. అంతేకాక, ఒయాసిస్ వంటి చిన్న ప్రదేశాలు తమ ప్రాంతాన్ని ముళ్ళ పొదలు లేదా ఇతర అడ్డాల ద్వారా విభజించుకొని మేత మేసే పశువుల నుండి ఆహారపంటలను దూరంగా ఉంచుతాయి. దానికి బదులుగా, వారు ఈ అడ్డంకికి బయట నీటి వనరుని ఏర్పాటు చేస్తాయి (ఉదా. ఒక బావి నుండి, ...). వారు ఈ సేవను ప్రధానంగా ప్రయాణికుల జంతువుల కొరకు అందిస్తారు (ఉదా. ఒంటెలు, ...). గడ్డి పట్టీలను దాటి రాగలిగిన ఇసుక, ఈ పట్టీలకు 50 నుండి 100 మీటర్ల ప్రక్కగా రాలిపోవడం వలన, నాటిన మొక్కల వరుసలలో చిక్కుబడి పోతుంది. ఒయాసిస్ లోపల చెట్లతో కూడిన స్థలాలను ఏర్పాటు చేయడం ఆ ప్రదేశానికి బలం చేకూరుస్తుంది. భారీ స్థాయిలో, 5,700 కిలోమీటర్లతో, సుమారు గ్రేట్ వాల్ అఫ్ చైనా అంత పొడవు కలిగిన "గ్రీన్ వాల్ అఫ్ చైనా", మానవ చర్యలవలన సృష్టించబడిన ఎడారులైన "ఇసుక భూముల" రక్షణకు ఈశాన్య చైనాలో నాటబడుతోంది.

పశుసంపదను ఉపయోగించి భూమిని పూర్వస్థితికి తీసుకురావడం వివాదాస్పదమైన మరొక పద్ధతి. ప్రపంచంలో భారీ ఎడారులుగా మారిన అనేక ప్రాతాలు ఒకప్పుడు గడ్డి భూములు లేదా ఆదే విధమైన పర్యావరణాలు అనే వాస్తవంపై ఇది ఆధారపడింది (సహారా, USA లోని ప్రాంతాలు చెత్త గిన్నె సంవత్సరాల వలన ప్రభావితమయ్యాయి[24]) మరియు ఇక్కడ ఒకప్పుడు శాకాహార జనాభా పెద్ద సంఖ్యలో ఉండేవారు. ఎండుగడ్డి మరియు విత్తనాలతో పాటు పశువులను ఉపయోగించడం (అవి ఆ ప్రదేశం నుండి పారిపోకుండా తీసివేయదగిన కంచెను ఏర్పాటు చేయాలి) ద్వారా, ఆ నేలను సమర్ధవంతంగా పునరుద్ధరించవచ్చు, వీటిని చెత్త గుంటలలో కూడా వేయవచ్చు. దీనికి తోడు, ఈ పశుసంపదను కలిగి సంచార-గొర్రెల కాపరులవలె అర్ధ-సంచార జీవన విధానం (స్థిర నివాసాల మధ్య మారడం) కలిగిన ప్రజలు ఈప్రాంతాల ఎడారీకరణను ఎదుర్కోవడంలో మంచి ఆసక్తిని కలిగి ఉన్నారు.[25] ఈ ప్రజలు వారి నివాసాలకు సమీపంలో రక్షణ పట్టీలు, పవన నిరోధాలు, మొక్కలు లేదా నైట్రోజెన్-స్థిరీకరించే పంటలను పెంచడం కూడా బాగా ఉపయోగపడుతుంది.

ఆఫ్రికా, సెనెగల్ సమన్వయంతో తన స్వంత "గ్రీన్ వాల్" ప్రకల్పనను చేపట్టింది[26]. సెనెగల్ నుండి జిబౌటి వరకు 15 కిమీ వెడల్పు కలిగిన భూభాగంపై చెట్లు నాటబడతాయి. ఎడారి పురోగమనాన్ని ఎదుర్కోవడంతో పాటు, ఈ ప్రకల్పన నూతన ఆర్థిక కార్యకలాపాలను సృష్టించే లక్ష్యాన్ని కూడా కలిగి ఉంది, వీటిలో అరబిక్ జిగురు వంటి వృక్ష సంబంధ ఉత్పత్తులకు కృతజ్ఞులమై ఉండాలి.[27]

ఉనికిలో ఉన్న నీటి వనరులను సమర్ధవంతంగా ఉపయోగించుకోవడం మరియు లవణీయతను నియంత్రించడం శుష్క భూముల తీవ్రతను తగ్గించే ఇతర సాధనాలు. భూగర్భ జలవనరులను అన్వేషణ మరియు శుష్క మరియు ఉపశుష్క నేలల నీటిపారుదలకు మరింత సమర్ధవంతమైన మార్గాల అభివృద్ధికి నూతన పద్ధతులను అభిలషించడం జరుగుతోంది. ఎడారులను తిరిగి వ్యవసాయ యోగ్యం చేసే పరిశోధన, బలహీనమైన మృత్తికను కాపాడటానికి సరైన పంటలమార్పిడిని కనుగొనటం, స్థానిక పరిసరాలకు అనుగుణంగా ఉండే ఇసుకను-స్థిరీకరించే మొక్కలను తెలుసుకోవడం, మరియు అతిగా మేపడాన్ని పరిష్కరించడంపై కూడా దృష్టి కేంద్రీకరిస్తోంది. ఎడారి స్థిరీకరణ మరియు తిరిగి ఉపయోగించగల (సాంప్రదాయేతర ) శక్తుల సంయోగం ఏరియల్లీ డెలివర్డ్ రి-ఫారెస్టేషన్ అండ్ ఎరోజన్ కంట్రోల్ సిస్టం - [28]

ఆర్కిటెక్చర్ విద్యార్థియైన మాగ్నస్ లార్సన్ ఆఫ్రికా మధ్యప్రాచ్య ప్రాంతాలకు తన ప్రకల్పన "డూన్ యాంటి-డెజర్టిఫికేషన్ ఆర్కిటెక్చర్, సోకోటో, నైజీరియా" మరియు బాక్టీరియా బాసిల్లస్ పాశ్చెరితో గట్టిపరచబడిన ఇసుకతో సూక్ష్మజీవులను ఉపయోగించి రూపకల్పన చేసిన నివసించదగిన గోడకు 2008 హోల్సిం అవార్డ్స్ "నెక్స్ట్ జెనరేషన్" ప్రథమ బహుమతిని పొందాడు.[29] లార్సన్ ఈ రూపకల్పనను TED వద్ద కూడా ప్రదర్శించాడు.[30]

తీవ్రతను తగ్గించడంసవరించు

అడవులను తిరిగి పెంచడం, ఎడారీకరణ లక్షణాలకు కేవలం చికిత్సగా మాత్రమే కాక మూలకారణాలలో ఒక దానిని కూడా పరిష్కరిస్తుంది. పర్యావరణ సంస్థలు[31] ఎడారీకరణ మరియు అడవుల నరికివేతల వలన తీవ్ర పేదరికానికి కారణమైన ప్రదేశాలలో పనిచేస్తున్నాయి. అక్కడ అవి స్థానిక జనాభాకు అడవుల నరికివేత వలన ప్రమాదాలను తెలియచేయడం పట్ల దృష్టి పెడతాయి మరియు కొన్ని సార్లు వారిని నారు మొక్కలు పెంచడానికి నియమించి, వర్ష ఋతువులో ఆ మొక్కలను తీవ్రమైన అడవుల నరకివేతకు గురైన ప్రాంతాలకు బదిలీ చేస్తాయి.

మట్టి ప్రవాహాన్ని మరియు ఇసుక క్రమక్షయాన్ని నియంత్రించడానికి ఇసుక కంచెలు ఉపయోగించబడతాయి.

ఇటీవలి అభివృద్ధి సీ వాటర్ గ్రీన్ హౌస్ మరియు సీ వాటర్ ఫారెస్ట్. ఈ ప్రతిపాదన మంచి నీటిని సృష్టించడానికి మరియు ఆహారాన్ని పెంచడానికి తీర ఎడారులలో ఈ పరికరాలను నిర్మించడం[32] ఇదే రకమైన పద్ధతి డెజర్ట్ రోజ్ భావన.[33] పెద్ద మొత్తంలో సముద్ర జలాన్ని భూభాగం పైకి పంపడంలో ఖర్చు సాపేక్షంగా తక్కువ ఉండటం వలన, ఈ పద్ధతులు విస్తృతమైన అన్వయాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.

మరొక సంబంధిత భావన ADRECS - మృత్తికను స్థిరీకరించడం మరియు అడవులను తిరిగి పెంచే పద్ధతులకు పునరుద్ధరించగల శక్తి ఉత్పత్తితో వేగంగా పంపిణీ చేసే వ్యవస్థ.[34]

ఎడారీకరణ మరియు పేదరికంసవరించు

అనేకమంది రచయితలు ఎడారీకరణ మరియు పేదరికాల మధ్య ఉన్న బలమైన సంబంధాన్ని ఎత్తి చూపారు. జనాభాలో పేద ప్రజల నిష్పత్తి, పొడి భూభాగ ప్రాంతాలలో, ప్రత్యేకించి గ్రామీణ జనాభాలో గమనించదగినంత ఎక్కువగా ఉంది. భూమి సారాన్ని కోల్పోవడం వలన ఉత్పాదకత తగ్గుదల, భద్రత లేని జీవన పరిస్థితులు, వనరులు మరియు అవకాశాలను పొందడంలో క్లిష్టత వలన ఈ పరిస్థితి మరింత ఎక్కువ అవుతుంది.[35]

అనేక అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో అతిగా మేపడం, నేలను పూర్తిగా వినియోగించుకోవడం మరియు భూగర్భ జలాలను ఎక్కువగా తోడటం వంటివి అధిక జనాభా వలన ఉపాంత ఉత్పత్తి కలిగిన అనేక ప్రపంచ ప్రాంతాలలో ఉపాంత పొడి నేలలను వ్యవసాయానికి ఉపయోగించడానికి వత్తిడి పెంచి ఒక నిమ్నాభిముఖ సర్పిలం సృష్టించబడుతుంది. తక్కువ సమర్ధత కలిగిన శుష్క ప్రాంతాలలో పెట్టుబడి పెట్టడానికి నిర్ణయ-రూపకర్తలు అర్ధవంతమైన వైముఖ్యతతో ఉంటారు. ఈ విధమైన పెట్టుబడి లేకపోవడం ఈ ప్రాంతాల వెనుకబాటుతనానికి దోహదం చేస్తుంది.ప్రతికూల వ్యవసాయ-శీతోష్ణ స్థితులు, అవస్థాపనా లేమి మరియు విపణులు అందుబాటులో లేకపోవడంతో కలసినపుడు, దానితో పాటు బలహీనమైన ఉత్పాదక పద్ధతులు మరియు సరైన ఆహారం మరియు విద్య లేని జనాభా ఉన్నపుడు, అటువంటి ప్రాంతాలలో అధికభాగం అభివృద్ధి నుండి మినహాయించబడతాయి.[6]

వీటిని కూడా పరిశీలించండిసవరించు

  • ఎడారులలో పచ్చదనం
  • అరిడ్ లాండ్స్ ఇన్ఫర్మేషన్ నెట్వర్క్
  • శుష్కీకరణ
  • అడవులు నరకటం.
  • పర్యావరణ ఇంజనీరింగ్
  • భూతాపం
  • ఒయాసిసికేషన్
  • యునైటెడ్ నేషన్స్ కన్వెన్షన్ టు కంబాట్ డెజర్టిఫికేషన్
  • నీటి ఆపద

సూచనలుసవరించు

  1. నిక్ మిడిల్టన్ అండ్ డేవిడ్ థామస్, వరల్డ్ అట్లాస్ అఫ్ డెజర్టిఫికేషన్: సెకండ్ ఎడిషన్ , 1997
  2. 2.0 2.1 E.O. విల్సన్, ది ఫ్యూచర్ అఫ్ లైఫ్ , 2001
  3. అమెజాన్ వర్షాధార అడవి 'ఎడారిగా మారగలదు' Archived 2006-08-06 at the Wayback Machine. ... ఎడారిగా మార్పు చెందే అంచున ఉంది. ది ఇండిపెండెంట్, జూలై 23, 2006. 9 జనవరి 2010న తిరిగి పొందబడింది.
  4. మరణిస్తున్న అడవి: అమెజాన్ ను రక్షించడానికి ఒక సంవత్సరం Archived 2006-08-06 at the Wayback Machine. ...విశాలమైన మొత్తం అడవిని ఒక వినాశకర చక్రంలోనికి నెట్టవచ్చు. ది ఇండిపెండెంట్, జూలై 23, 2006. 9 జనవరి 2010న తిరిగి పొందబడింది.
  5. శీతోష్ణస్థితి 'కొన బిందువుల' సమీపం ... వినాశకరమైన పర్యావరణ, సాంఘిక మరియు ఆర్ధిక మార్పుల విడుదల. వరల్డ్ వైడ్ ఫండ్ ఫర్ నేచర్, 23 నవంబర్ 2009. 9 జనవరి 2010న తిరిగి పొందబడింది.
  6. 6.0 6.1 కర్నెట్ A., 2002. Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.ఎడారీకరణ మరియు పర్యావరణం మరియు అభివృద్ధితో దాని సంబంధం: మనందరినీ ప్రభావితం చేసే సమస్య. Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.In: Ministère des Affaires étrangères/adpf, Johannesburg. Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.జొహాన్నెస్బర్గ్ అభివృద్ధి కొనసాగింపు పై ప్రపంచ సదస్సు. Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.2002. Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.ఏది పణంగా ఉంది? Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.చర్చకు శాస్త్రవేత్తల సహకారం: 91-125.. Archived 2009-08-09 at the Wayback Machine.
  7. "ఆర్కైవ్ నకలు". మూలం నుండి 2010-07-19 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2020-01-09. Cite web requires |website= (help)
  8. "Greenhouse gas soaked up by forests expanding into deserts". The Independent. London. 2003-05-12. Retrieved 2010-05-01.
  9. ష్రింకింగ్ ఆఫ్రికన్ లేక్ ఆఫర్స్ లెస్సన్ ఆన్ ఫినిట్ రిసోర్సెస్
  10. "ఎడారీకరణ", యునైటెడ్ స్టేట్స్ జియోలాజికల్ సర్వే(1997)
  11. "ఎడారీకరణ - సహెల్ కు ఒక ఆపద", ఆగష్టు 1994
  12. ఆఫ్రికాలో ఆకలి వ్యాప్తి చెందుతోంది
  13. "ఘనా: ఎడారీకరణ యొక్క ఆపదలను తీవ్రంగా పరిగణించాలి" Archived 2008-03-07 at the Wayback Machine., పబ్లిక్ అజెండా (అల్ఆఫ్రికా.కామ్), మే 21, 2007.
  14. "ఆఫ్ఘనిస్తాన్: వివాదం కొనసాగుతున్న కొద్దీ పర్యావరణ విపత్తు కనిపిస్తోంది". మూలం నుండి 2008-06-16 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-09-27. Cite web requires |website= (help)
  15. లెస్టర్ R. బ్రౌన్, "ది ఎర్త్ ఇస్ ష్రిన్కింగ్: అడ్వాన్సింగ్ డెజర్ట్స్ అండ్ రైసింగ్ సీస్ స్క్వీజింగ్ సివిలైజేషన్" Archived 2009-08-10 at the Wayback Machine., ఎర్త్ పాలసీ ఇన్స్టిట్యూట్, నవంబర్ 15, 2006.
  16. టెక్నిక్స్ ఫర్ డెజర్ట్ రిక్లమేషన్ బై ఆండ్రూ S. గౌడీ
  17. "ఎడారి సాగు ప్రకల్పనలు". మూలం నుండి 2009-01-03 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-09-27. Cite web requires |website= (help)
  18. "నానో బంకమట్టి". మూలం నుండి 2010-07-19 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-09-27. Cite web requires |website= (help)
  19. శుష్క ఇసుక మృత్తికలు : ధృఢంగా మారుతున్నాయి; జై-సిస్టం
  20. NGC అవర్ గుడ్ ఎర్త్
  21. కెయితా ID కాలువల ప్రకల్పన
  22. "ఎడారీకరణకు వ్యతిరేకంగా కాలువల నిర్మాణం" (PDF). మూలం (PDF) నుండి 2016-03-03 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-09-27. Cite web requires |website= (help)
  23. చెట్లను నాటడం ఎడారులను సృష్టించవచ్చు-ఎర్త్ - 29 జూలై 2005 - న్యూ సైంటిస్ట్
  24. http://managingwholes.com/desertification.htm
  25. "సంచార గొర్రెల కాపరులు మరియు అడవులను తిరిగి పెంచడం". మూలం నుండి 2011-09-17 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2020-01-09. Cite web requires |website= (help)
  26. 2008 ఏప్రిల్ 16 నుండి 18 వరకు సెనెగల్ లోని డాకర్ లో జరిగిన ఇంటర్నేషనల్ కాన్ఫరెన్స్ ఆన్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ ఇన్ ఆఫ్రికా IISD RS సారాంశం
  27. FAO
  28. ADRECS - Aerially Delivered Reforestation and Erosion Control
  29. హోల్సిం అవార్డ్స్ 2008 ఆఫ్రికా మిడిల్ ఈస్ట్ "నెక్స్ట్ జెనరేషన్" 1స్ట్ ప్రైజ్: డూన్ యాంటి-డెజర్టిఫికేషన్ ఆర్కిటెక్చర్ సొకోటో, నైజీరియా Archived 2010-07-19 at the Wayback Machine., హోల్సిం అవార్డ్స్. 20 ఫిబ్రవరి 2010న తిరిగి పొందబడింది.
  30. మాగ్నస్ లార్సన్: డూన్ ఆర్కిటెక్ట్, TED.కామ్. 20 ఫిబ్రవరి 2010న తిరిగి పొందబడింది.
  31. ఉదాహరణకు, ఎడెన్ రి ఫారెస్టేషన్ ప్రాజెక్ట్స్.
  32. సహారా ప్రాజెక్ట్ మంచినీటి ఆహారం మరియు శక్తికి ఒక నూతన వనరు
  33. డెజర్ట్ రోజ్ - క్లావేర్టన్ గ్రూప్ ఎనర్జీ కాన్ఫరెన్స్, బాత్ అక్టోబర్ 2008
  34. http://www.claverton-energy.com/?dl_id=138
  35. దోబీ, Ph. 2001.“పావర్టీ అండ్ ది డ్రైలాండ్స్,” ఇన్ గ్లోబల్ డ్రైలాండ్స్ ఇమ్పరేటివ్, చాలెంజ్ పేపర్, Undp, నైరోబి (కెన్యా) పేజీ 16 .

గ్రంథ పట్టికసవరించు

  • బాటర్బరీ, S.P.J. & A.వారెన్ (2001) డెసర్టిఫికేషన్. ఇన్ N. స్మెల్సర్ & P. బాల్టస్ (eds.) ఇంటర్నేషనల్ ఎన్సైక్లోపీడియా అఫ్ ది సోషల్ అండ్ బిహేవియరల్ సైన్సెస్. ఎల్సేవిఎర్ ప్రెస్. పేజీలు 3526–3529
  • బెంజమిన్సేన్, టర్ A., అండ్ గున్వోర్ బెర్జ్ (2000). టింబక్టు: మైటర్, మెన్నేస్కే, మిల్జ్ø. ఓస్లో: స్పార్టకస్ ఫోర్లాగ్
  • లుక్కే, బెర్న్హార్డ్ (2007) : డిమైస్ అఫ్ ది డెకాపోలిస్. పాస్ట్ అండ్ ప్రెజెంట్ డెజర్టిఫికేషన్ ఇన్ ది కాంటెక్స్ట్ అఫ్ సాయిల్ డెవలప్మెంట్, ల్యాండ్ యూజ్, అండ్ క్లైమేట్. ఆన్ లైన్ ఎట్ [1]
  • అవుట్ గ్రోయింగ్ ది ఎర్త్: ది ఫుడ్ సెక్యూరిటీ చాలెంజ్ ఇన్ యాన్ ఏజ్ అఫ్ ఫాలింగ్ వాటర్ టేబుల్స్ బై లెస్టర్ R. బ్రౌన్
  • గీస్ట్, హెల్మట్ (2005) ది కాజెస్ అండ్ ప్రోగ్రెషన్ అఫ్ డెజర్టిఫికేషన్, అబిన్గ్దన్: అష్గేట్
  • మిలీనియం ఎకోసిస్టం అసెస్మెంట్ (2005) డెజర్టిఫికేషన్ సింథసిస్ రిపోర్ట్
  • రేనాల్డ్స్, జేమ్స్ F., అండ్ D. మార్క్ స్టాఫ్ఫోర్డ్ స్మిత్ (ఎడ్.) (2002) గ్లోబల్ డెజర్టిఫికేషన్ – డు హ్యుమన్స్ కాజ్ డెసర్ట్స్? దాహ్లేం వర్క్ షాప్ రిపోర్ట్ 88, బెర్లిన్: దాహ్లేం యూనివర్సిటీ ప్రెస్
  • స్టాక్, రాబర్ట్ (1995). ఆఫ్రికా సౌత్ అఫ్ ది సహారా. న్యూ యార్క్: ది గిల్ఫోర్డ్ ప్రెస్
  • బార్బాల్ట్ R., కారనేట్ A., జౌజెల్ J., మీగీ G., సాచ్స్ I., వెబెర్ J. (2002). జొహాన్నెస్బర్గ్ అభివృద్ధి కొనసాగింపు పై ప్రపంచ సదస్సు. 2002. ఏది పణంగా ఉంది? చర్చకు శాస్త్రవేత్తల సహకారం. Ministère des Affaires étrangères/adpf.
  • హోల్ట్జ్, Uwe: ఇమ్ప్లిమెంటింగ్ ది యునైటెడ్ నేషన్స్ కన్వెన్షన్ టు కంబాట్ డెజర్టిఫికేషన్ ఫ్రమ్ ఎ పార్లమెంటరీ పాయింట్ అఫ్ వ్యూ - క్రిటికల్ అసెస్మెంట్ అండ్ చాలెంజస్ ఎహెడ్, బాన్ 2007, in: https://web.archive.org/web/20160509022901/http://www.unccd.int/cop/cop8/docs/parl-disc.pdf

బాహ్య లింకులుసవరించు

వార్తలు

మూస:USGovernment

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఎడారీకరణ&oldid=2829263" నుండి వెలికితీశారు