"నల్గొండ పట్టణం" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

ఆంగ్లంనుండి తెలుగులోకి అనువదించి,వికీపీడియా శైలికి అనుగుణంగా సవరించాను
(ఆంగ్లంనుండి తెలుగులోకి అనువదించి,వికీపీడియా శైలికి అనుగుణంగా సవరించాను)
<center> (ఇది పట్టణ/ గ్రామ వ్యాసం. మండల వ్యాసంకై '''[[నల్గొండ మండలం]],''' జిల్లా వ్యాసంకై '''[[నల్గొండ జిల్లా]],''' పురపాలక సంఘం వ్యాసంకై ''' [[నల్గొండ పురపాలక సంఘము|నల్గొండ పురపాలక సంఘం]] చూడండి. )''' </center>
{{ అనువాదం}}
{{copy edit|date=September 2014}}
{{main|Telangana Rebellion}}
{{Original research|section|date=November 2014}}
'''నల్గొండ (పట్టణం),''' [[తెలంగాణ]] రాష్ట్రం, [[నల్గొండ జిల్లా]], [[నల్గొండ మండలం|నల్గొండ]] మండలానికి చెందిన పట్టణం,రెవిన్యూ గ్రామం.<ref>తెలంగాణ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వు సంఖ్య GO Ms No 245  Revenue (DA-CMRF) Department, Dated: 11-10-2016</ref>{{Infobox settlement
| name =
 
== పేరు వెనుక చరిత్ర. ==
[[File:NagarjunaSagarDam.JPG|thumb|Nagarjunsagar dam|alt=|280x280px]]
దీని పేరు రెండు తెలుగు పదాల నుండి వచ్చింది. నల్ల ("నలుపు"), ("కొండ") అనే పదాల కలయక ఏర్పడింది. నల్గొండ గతంలో నీలగిరి గా పిలవబడింది.పేరుకు తగినట్టుగానే పట్టణ పరిధిలో నలుపు వర్ణంగల కొండ ఉంది. బహమనీ సామ్రాజ్యం కాలంలో దీనిని నల్లగొండగా మార్చారు.<ref>{{cite web|url=http://books.google.co.in/books?id=zXBB1nZYoLIC&pg=PA158&dq=hyderabad+nalgonda&ei=GUolS6qpO4GQkASH0ZDiCw&cd=7#v=onepage&q=hyderabad%20nalgonda&f=false|title=Hyderabad State - Ghulam Yazdani - Google Books|date=1923|accessdate=2014-07-30|work=Books.google.co.in|publisher=Atlantic Publishers &amp; Distributors}}</ref> ఆ తరువాత నిజాంల పాలనలో (అధికారిక ఉపయోగానికి) ఈ పేరును నల్గొండగా మార్చారు.
 
 
== గణాంక వివరాలు ==
[[File:LateefSahebDargaNalgonda.jpg|thumb|Lateef Ullah Shah Quadri Darga, Nalgonda|alt=|280x280px]]
2011 భారతదేశ జనాభా లెక్కల ప్రకారం, నల్గొండలో 135,163 మంది జనాభా ఉన్నారు. వీరిలో పురుషులు 51%, మహిళలు 49% ఉన్నారు.నల్గొండ సగటు అక్షరాస్యతా రేటు 87.08%, జాతీయ సగటు 59.5% కంటే ఎక్కువగా ఉంది. పురుషుల అక్షరాస్యత 92.23%, మహిళల అక్షరాస్యత 81.92%.11% జనాభా 6 సంవత్సరాల వయసు కంటే తక్కువ జనాభా 11% మంది ఉన్నారు.
 
==చరిత్ర==
[[File:Inscription on the death of Rani Rudrama in Chandupalta-1289 AD.jpg|thumb|Inscription on the death of Rani Rudrama Devi in Chandupalta 1289 AD <ref>http://namasthetelangaana.com/Telangana/rani-rudrama-died-in-chandu-patla-1-2-434197.aspx#.VLnc83u6-nl</ref> చందుపట్లలో రాణిరుద్రమ తుదిశ్వాస|alt=|280x280px]]
[[Image:Panagal.JPG|thumb|right|View from Udaya Sagaram Tank|alt=|280x280px]]
నల్గొండ లేదా నీలగిరి పురాతన కాలం నుండి నివాస స్థలం.పాత సిటీ సెంటర్ లో ఒక అశోక స్తంభం ఉంది. కాకతీయుల కాలంలో పానగల్లు గ్రామం నగర కేంద్రంగా ఉండేది.ఇక్కడ పానగల్లు గ్రామంలో మ్యూజియంకు ముందు భాగంలో 11,12 వ శతాబ్దానికి చెందిన రెండు వేర్వేరు ఆలయ ప్రాంగణాలలో ఒక పురాతన చారిత్రాత్మక ఆలయం 'పచ్చల సోమేశ్వర దేవాలయం' ఉంది. ఆ అలయం నిర్మాణాత్మక అద్భుతాలకు ప్రసిద్ధి చెందింది. రామాయణం, మహాభారత దృశ్యాలు దేవాలయ గోడలు మీద మనోహరమైన శిల్పాలుగా చెక్కబడినవి.ఆ దృశ్యాలు శిల్పుల యొక్క అద్భుతమైన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి.దేవాలయంలోని కొన్ని భాగాలు అన్య మతస్థులు దుశ్చర్యలకు గురైనలట్లు తెలుస్తుంది.ఆ ఆలయం నల్లరాతితో నిర్మించబడింది.పచ్చల సోమేశ్వరాలయం పునరుద్ధరణకు 1923లో నిజాం ప్రభుత్వ ప్రధాన మంత్రి మహారాజు సర్కిషన్ ప్రసాద్ విశేష కృషి చేసినట్లుగా తెలుస్తుంది. ఈ ఆలయంలోని లింగమునకు ఒక పెద్ద మచ్చ (రత్నం) పాదగబడి ఉండేదని, దేవుడి ఆలంకరణకు పచ్చల హారాలు వేయించి ఉండే వారని, అందువలనే దీనికి పచ్చల సోమేశ్వర ఆలయం అనే పేరు వచ్చిందని తెలుస్తుంది.
[[దస్త్రం:YSR State arch museum - unfinished jain stupa of nalgonda.jpg|thumbnail|నల్గొండలో లభించిన 12వ శతాబ్దికి చెందిన అసంపూర్తి జైన ఫలకం|alt=|280x280px]]
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం నుండి ఒక కి మీ దూరంలో మరొక దేవాలయం 'ఛాయా సోమేశ్వరాలయం' ఉంది.ఈ ఆలయాన్ని "త్రికూటా ఆలయం" అని కూడా పిలుస్తారు.పచ్చల సోమేశ్వర ఆలయం నాలుగు దిక్కులకు అభిముఖంగా రాతి కట్టడాలతో నిర్మితమైన నాలుగు దేవాలయాల క్షేత్రంగా ఉంది. అద్బుతమైన కట్టడం.ఈ దేవాలయం ప్రత్యేకత మహా శివరాత్రికి ఇక్కడ విశేషమైన ప్రత్యేక పూజ కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి.చాయ సోమేశ్వర దేవాలయం, వెంకటేశ్వర దేవాలయం సున్నితమైన, అత్యంత సుందరమైన పురాతన ప్రసిద్ధ ఆలయాలు.
 
ఈ ఆలయాన్ని కందూరి చాళుక్య ప్రభువైన  ఉదయ భానుడనే రాజు నిర్మింపజేసినట్లు చారిత్రక ఆథారాల ద్వారా తెలుస్తోంది. ఉదయ సముద్రమనే  పెద్ద చెరువును కూడ ఈ రాజు ఆలయానికి ముందు తవ్వించి, ప్రజలకు సాగునీటిని త్రాగునీటిని అందించినట్లుగా చరిత్ర ద్వారా తెలుస్తుంది. ఈ చెరువు ప్రజల సాగు, త్రాగునీటి అవసరాలను ఈ చెరువు తీరుస్తుంది.
పచ్చల సోమేశ్వరాలయం నుండి ఒక కి మీ దూరంలో మరొక దేవాలయం 'ఛాయా సోమేశ్వరాలయం' ఉంది.ఈ ఆలయాన్ని "త్రికూటా ఆలయం" అని కూడా పిలుస్తారు. అద్బుతమైన కట్టడం.ఈ దేవాలయం ప్రత్యేకత మహా శివరాత్రికి ఇక్కడ విశేషమైన ప్రత్యేక పూజ కార్యక్రమాలు నిర్వహించబడతాయి.చాయ సోమేశ్వర దేవాలయం, వెంకటేశ్వర దేవాలయం సున్నితమైన, అత్యంత సుందరమైన పురాతన ప్రసిద్ధ ఆలయాలు.
 
సుమారు వెయ్యి సంవత్సరాల క్రిందట చెరువులోకి కట్టిన రాతిమెట్లు ఇప్పటికి కూడా చెక్కు చెదరకుండా ఉండి,ఆలయానికి వచ్చిన భక్తులు కాళ్ళు,చేతులు కడుక్కోవడానికి ఉపకరిస్తున్నాయి.క్రీ.శ. 18 వ శతాబ్ధం నాటికి పానగల్లుప్రాంతములో 365 దేవాలయాలు ఉన్నట్లు చరిత్ర ద్వారా తెలుస్తుంది.
పచ్చ ఎముస్వర టెంపుల్ శిల్పం సమర్థత మరియు అత్యంత నైపుణ్యంతో చెక్కిన స్తంభాలు కళాకారులు 'నైపుణ్యం అలాగే భక్తిని ప్రదర్శిస్తాయి. ఈ దేవాలయాన్ని ఎర్నాల్డ్ సోమేశ్వర దేవాలయం అని పిలుస్తారు ఎందుకంటే ఇది ఒక పచ్చని పవిత్రమైనది, ఇది మొత్తం ఆలయంను రాత్రి మరియు రాత్రి నుండి ప్రతిబింబించే కాంతితో నిండి ఉంది. శివ భగవానుడు, పార్వతి గర్భగుడితో ట్రైకూట వాస్తు శిల్ప శైలిని అనుసరిస్తుంది, స్కంద యొక్క ప్రధాన భవంతి ప్రధాన పుణ్యక్షేత్రంగా ఉంచుతారు. కొంతమంది ఆలయం వారి గుడిసెలను లేదా గృహాలకు దూరంగా దొరికిన కొన్ని రాతి శిల్పాలను దొంగిలించి అనేక మంది గ్రామస్తులతో శిధిలావస్థలో ఉంది. ఏదేమైనా, పురావస్తు సమాజం భారత దేవాలయాన్ని కాపాడటానికి ప్రయత్నించింది, దాని ఆలయం దాని స్తంభాలతో చెప్పుకోదగినది.
 
నల్గొండజిల్లా  పానగల్లు ఒకనాడు కాకతీయ సామంతులైన  కందూరు చోళుల రాజథాని. క్రీ.శ 10,12 శతాబ్దాల నడుమ ఈనాటి నల్గొండ, మహబూబ్ నగర్ ,ఖమ్మం ప్రాంతాలను రాజ్యంగా చేసుకొని  కందూరు చోళులు రాజ్యపాలన కొనసాగించారు. ఇచ్చట ఎన్నెన్నో దేవాలయాలు నిర్మింపబడి నట్టు ఆచూకీ దొరుకుతున్నా, ఆథారాలు మాత్రం  దొరకని  ఎన్నో శిథిలాలు మనకిక్కడ దర్శనమిస్తాయి.  ఇప్పటికీ సజీవం గా నిలిచి ఆనాటి రాజుల కళాతృష్ణకు, ఆనాటి శిల్పుల అపారమేథాసంపత్తికి  నిలువెత్తు సాక్ష్యం గా నిలిచి తెలుగు జాతి ప్రాచీన సాంస్కృతిక సంపదగా  వెలుగుతున్న అపూర్వ నిర్మాణం శ్రీ ఛాయా సోమేశ్వరస్వామి ఆలయం.
అదేవిధంగా చయ సోమేశ్వర దేవాలయం ఒక శిల్పకళ అద్భుతం, ఇక్కడ రోజు లేదా రాత్రిలో ఎప్పుడైనా నీడ కాలమ్ ఏమాత్రం మార్పు లేకుండా ఏకకాలంలో శివుడిపై కనిపిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఆలయం యొక్క ప్రధాన దేవత ఎప్పుడూ సరస్సుగా ఉన్న సమీప సరస్సు నుండి పనగల్ చెరువు అని పిలువబడుతుంది. దేవాలయం చల్లని పరిసరాలతో నిండినట్లుగా నిర్మించిన మొత్తం నిర్మాణం మరియు నీటిని సర్దుబాటు చేయడం. సరస్సు కూడా దాని మూలం ఇవ్వడంతో సిలాశనతో చాలా పురాతనమైనది. రాతి శిల్పాల యొక్క ప్రధాన ఆసక్తికరమైన లక్షణం దానిలోని స్క్రిప్టు దాని పురాతన మూలాన్ని సూచించే బ్రహ్మి లిపి.
 
ఈ ఆలయంలో దేవతపైకి వచ్చే చాయ (నిలువు నీడ) పవిత్ర గది ముందు చెక్కిన స్తంభాలలో ఒక నీడ కనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి ఎటువంటి స్తంభాల నీడ కాదు. ఇది కాంతి తగ్గిపోవుటకు చీకటి ప్రదేశం. ఇది ఒకే చాంబర్ యొక్క ద్వారం గుమ్మము (ద్వారం) ద్వారా ఏర్పడుతుంది. లైట్ రెండు వైపుల నుండి ప్రవేశద్వారం ద్వారా ప్రవేశిస్తుంది. లోపల రెండు కాంతి బహిర్గతం ప్రాంతాల్లో మధ్య అంతరం స్తంభము యొక్క నీడ కనిపిస్తోంది.స్తంభాలలో ఒకదానిని తాకడం ద్వారా స్థానిక ప్రజలు చాయ పక్కన నీడను కనుగొనడానికి ప్రయత్నిస్తారు. కానీ వారు దాని బదులుగా అస్పష్టమైన నీడను మాత్రమే చూడగలరు.
నీలగిరి రెండు కొండలకి కూడా దక్కింది, అక్కడ ఒక అనారోగ్యంతో ఒక కోట ఉంది, మరియు ఒక గుడి ఉన్న గ్రానైట్ యొక్క మరొక కొండ. ఈ ప్రక్కన ఉన్న ఒక కొండ మీద సున్నితమైన ఉపరితలం ఉన్న పెద్ద రాతితో నిర్మించారు. ఈ కొండకు మరో ఆసక్తికరమైన విషయం ఏమిటంటే, చిన్న ప్రదేశంలో నీటిని పెద్ద జలాశయం కలిగి ఉంది, మరొక వైపున రాక్ యొక్క ఖాళీని లోపల చిన్నదిగా ఉంచుతారు. సంవత్సరం అన్ని సార్లు అది అంచు నిండి ఉంటుంది.
 
పదకొండవ శతాబ్దపు శిల్పకళా కాంతి యొక్క తరంగ ధర్మాల గురించి తెలుసుకొని, ఆలయం నిర్మించటం, ప్రవేశద్వార, భిన్నాభిప్రాయాలకు ఇరువైపులా స్తంభాలు, గోడల మధ్య రెండు ఇరుకైన ద్వారాల ద్వారా కాంతి లోపలి గదిలోకి ప్రవేశిస్తుంది. వేరుచేసిన కాంతిని ప్రవేశించే అంచుల నీడ చాంబర్ చేరి, వాటిలో ఒకదానిలో మరొకటి ఖాళీని వదిలివేస్తుంది. ఇటలీ శాస్త్రవేత్త ఫ్రాన్సిస్కో మరియా గ్రిమల్డి అనే పదాన్ని "విక్షేపం" అనే పదాన్ని ఉపయోగించాడు.1660 లో ఖచ్చితమైన పరిశీలనలను నమోదు చేసిన మొట్టమొదటి ప్రయత్నం.
కోటతో ఉన్న ఈ కొండను కపూరరా (కుటుంబ నివాస) గుత్తా అని పిలుస్తారు, ఈ కొండ అన్ని వైపులా చాలా నిటారుగా ఉన్నందున పాలకులు తమ కుటుంబాలను సురక్షితంగా ఉంచారని సూచించారు. చాలాకాలం నివాసితులకు నీటిని సరఫరా చేయాలంటే ఈ కోటలో చాలా లోతైన బావి ఉంది.
 
ఇక్కడే పైరెండు ఆలయాలకన్నా కొంచెం ఆధునిక నిర్మాణంతో కూడిన మరొక వైష్ణవ ఆలయం ఉంది. ప్రస్తుతం ఈ ఆలయంలో నిత్యం పూజలు జరుగుతున్నాయి. ఇందులో ప్రత్యేకంగా చెప్పుకోతగ్గ అష్టధిక్పాలక శిల్పములు, బుగ్వేదమునందు ప్రధాన దేవతలుగా ఇంద్ర, అగ్రి, వర్ణ, కుబేరా, వాయువులు స్తుతించబడ్డాయి.
పాలియోథిక్ ఏజ్
 
చాయ సోమేశ్వర దేవాలయం, వెంకటేశ్వర దేవాలయం సున్నితమైన, అత్యంత సుందరమైన పురాతన ప్రసిద్ధ ఆలయాలు.ఈ త్రికూటాలయాల నిర్మాణ కాకతీయశైలి -  కీర్తి తెలుగు జాతికే గర్వకారణం.    
ఈ సమయంలో, అనుకూలమైన పరిమాణం మరియు ఆకారం యొక్క హార్డ్ రాళ్లు చిప్పింగ్ ద్వారా ప్రజలు ఆయుధాలు మరియు ఆయుధాలను రూపొందించారు. ఈ లక్షణం ఎల్లోహెమ్మెర్లో స్లోన్ రకం యొక్క ఐసిఫైనల్ పాలియోలిథిక్ ఇన్స్టాలేషన్స్ కనుగొన్నది.
 
== మౌర్యులు మరియు, శాతవాహనులు (230 BC - 218 BC) ==
నియోలిథిక్ యుగం
జిల్లానల్గొండ ప్రాంత యొక్క రాజకీయ చరిత్ర మౌర్యులతో మొదలవుతుంది. మౌర్యులు, అశోకా ది గ్రేట్అశోకడు పాలనలోపరిపాలనలో, ఈ ప్రాంతంపై వారి స్వేతిని నిర్వహించారు. తరువాత ఈ ప్రాంతం శాతవాహనుల యొక్క అధికారంలోకి వచ్చింది, వీరు క్రీ.పూ. 230 మరియు క్రీ.పూ. 218 ల మధ్య పాలించారు. ఈ సమయంలో ఈ ప్రాంతం రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్య సంబంధాలు ఏర్పడింది.
 
=== ఇక్ష్వాకులు (227-306) ===
నియోలితిక్ సంస్కృతి యొక్క జాడలు చోటా యెల్లు వద్ద కనుగొనబడ్డాయి, ఇక్కడ స్లింగ్ రాళ్ళు మరియు ఇతర ఆసక్తి వస్తువులు వెలుగులోకి వచ్చాయి. టిప్పార్తి, నక్రెకల్, నల్గొండ వంటి అనేక ప్రదేశాలలో అసంఖ్యాకంగా ఖననం చేసేవారిని కనుగొన్న కారణంగా మెగాలిథిక్ సంస్కృతి యొక్క ఉనికి బయటపడింది.
ఇక్షశ్రీ ప్రాంతంఇక్ష్వాకులు ఈ ప్రాంతంలో నియంత్రణ సాధించింది. ఈసాధించిన కాలంలో, సగాస్ మరియు ఈ ప్రాంతంలో తిప్పారు. ఈ కాలంలో బౌద్ధమతం వృద్ధి చెందింది.ఇక్ష్వాకులు ఎక్కువ కాలం Iksvakus ఎప్పుడూ పాలించిన గొప్ప రాజవంశాలురాజవంశాలలో వీరు ఒకటిఒకరు.
 
=== పల్లవులు ===
మౌర్యులు మరియు శాతవాహనులు (230 BC - 218 BC)
ఇక్ష్వాకులు తరువాత, పల్లవులు, యాదవులు ఈ ప్రాంతంపై ఆధిపత్యం కోసం పోరాడారు. జిల్లాలోని ఒక పెద్ద భాగం బాదామికి చెందిన చాళుక్యుల నుండి రాష్ట్రాకుటాస్ వరకు వెళ్ళింది. 973 లో రాష్ట్రాకుటాస్ పడిపోయింది, కళ్యాణిలోని చాళుక్యులకు గది ఇచ్చాడు. 12 వ శతాబ్దం చివరి వరకు చాళుక్యుల స్వేగంపరిపాలన కొనసాగింది.
 
== మధ్యయుగ కాలం ==
జిల్లా యొక్క రాజకీయ చరిత్ర మౌర్యులతో మొదలవుతుంది. మౌర్యులు, అశోకా ది గ్రేట్ పాలనలో, ఈ ప్రాంతంపై వారి స్వేతిని నిర్వహించారు. తరువాత ఈ ప్రాంతం శాతవాహనుల యొక్క అధికారంలోకి వచ్చింది, వీరు క్రీ.పూ. 230 మరియు క్రీ.పూ. 218 ల మధ్య పాలించారు. ఈ సమయంలో ఈ ప్రాంతం రోమన్ సామ్రాజ్యంతో వాణిజ్య సంబంధాలు ఏర్పడింది.
పశ్చిమ చాళుక్యుల నుండి కాకతీయాల నియంత్రణలో ఈ జిల్లా ఉత్తీర్ణమైంది. ప్రతాపరుద్ర సమయంలో, సామ్రాజ్యం 1323 లో తుగ్లక్ సామ్రాజ్యంతో అనుసంధానించబడింది. ముహమ్మద్ బిన్బీన్ తుగ్లక్ కాలంలో, ముసునూరి చీఫ్ కాప్పాయణాయగాకాప్పాయణాయం, నల్గొండలో భాగంగా అల్లా ఉద్దీన్ దీన్ హసన్ బహన్ షాకు అంకితం చేశారు. అహ్మద్ షా మొదటి కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని బహ్మానీ రాజ్యంలో చేర్చారు. 1455 లో జలాల్ ఖాన్ తనను తాను నల్గొండలో రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు, కానీ అది స్వల్ప-కాలిక వ్యవహారం. ఈ ప్రాంతం తిరిగి బహ్మనీ రాజ్యంలోకి తీసుకురాబడింది.
 
=== కుతుబ్ షాహీలు ===
ఇక్షాకుకస్ (227-306)
బహమాని సుల్తాన్ షిహబ్ద్-దిన్ మహ్మున్మహ్మద్ సుల్తాన్ కులీ సమయంలో ప్రస్తుత తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతంలో తారాఫదర్గాతారాఫ్ నియమితులయ్యారుదర్గా నియమితులయ్యాడు. అతని నుండి ఈ ప్రాంతం అతని కుమారుడు జమ్షీద్ చేత తీసుకోబడింది. తరువాత 1687 వరకు కుతుబ్ షాహిస్ నియంత్రణలో ఉంది.
 
=== ఆధునిక కాలం: మొఘలులు మరియు ,అసఫ్ జాహిస్ ===
ఇక్షశ్రీ ప్రాంతం ఈ ప్రాంతంలో నియంత్రణ సాధించింది. ఈ కాలంలో, సగాస్ మరియు ఈ ప్రాంతంలో తిప్పారు. ఈ కాలంలో బౌద్ధమతం వృద్ధి చెందింది. Iksvakus ఎప్పుడూ పాలించిన గొప్ప రాజవంశాలు ఒకటి.
నిజాం-ఉల్-ముల్క్ (అస్సాఫ్ జాహ్ I) బెబార్లోని షేకర్ కొరేలో ముబాసిజ్ ఖాన్ను ఓడించి, స్వతంత్ర సామర్థ్యంతో డెక్కన్నుదక్కన్ పాలించారుప్రాంతం పరిపాలించారు. ఈ జిల్లా, తెలంగాణలోని ఇతర జిల్లాల వలె, అస్సాఫ్ జహీస్ ఆధీనంలో ఉంది మరియు, దాదాపు రెండు వందల ఇరవై అయిదు సంవత్సరాల వ్యవధిలోకాలం వారి కింద ఉంది.
 
== ఆర్దికం ==
Pallavas
నల్గొండ జిల్లా మరియు, పొరుగున ఉన్న గుంటూరు జిల్లా సరిహద్దులలో సున్నపురాయి లభ్యత వల్ల నల్లగొండ జిల్లా సిమెంట్ యొక్క ప్రధాన ఉత్పత్తిదారు.జిల్లా అక్కడప్రాంతంలో అత్యధిక సంఖ్యలో సిమెంట్ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి
 
== రవాణా ==
ఇక్ష్వకస్ తరువాత, పల్లవులు మరియు యాదవులు ఈ ప్రాంతంపై ఆధిపత్యం కోసం పోరాడారు. దక్షిణాన సముద్రాగుప్త యొక్క దాడి రూపంలో లక్ష్క్ ను ఇశ్రవాకుకు ఇష్టపడ్డాడు. రాష్ట్రకూటులు
గుంటూరు - సికింద్రాబాద్ లైన్ లో నల్గొండ ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్. ఇది దక్షిణ మధ్య రైల్వే గుంటూరు డివిజెన్ పరిధిలోకి వస్తుంది. హురా, చెన్నై, తిరువనంతపురం, విశాఖపట్నం, తిరుపతి, క్విలాన్, విజయవాడ, గుంటూరు, తెనాలి, రిపల్లెరేపల్లె - పల్నాడు, భావ్నగర్, కాకినాడ మరియు, హైదరాబాద్ లతో అనుసంధానించే 10పెక్కు జతలఎక్స్ ఎక్స్ప్రెస్ప్రెస్ రైళ్ళు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
 
== స్థానిక రైలు సదుపాయం ==
జిల్లాలోని ఒక పెద్ద భాగం బాదామికి చెందిన చాళుక్యుల నుండి రాష్ట్రాకుటాస్ వరకు వెళ్ళింది. 973 లో రాష్ట్రాకుటాస్ పడిపోయింది, కళ్యాణిలోని చాళుక్యులకు గది ఇచ్చాడు. 12 వ శతాబ్దం చివరి వరకు చాళుక్యుల స్వేగం కొనసాగింది.
స్థానిక రైలు సదుపాయం 2 సార్లు కచిగూడ నుండి (సెకండ్రాబాద్సికింద్రాబాద్) ← -> నల్గొండ ← -> మిర్యాలగుడుమిర్యాలగూడా ఈ ప్రదేశం రహదారి మరియు, రైలు మార్గాల ద్వారా రాష్ట్ర రాజధానికి అనుసంధానించబడి ఉంది. అనేక ప్రభుత్వ బస్సులు పట్టణం మరియు- హైదరాబాద్ మధ్య రాష్ట్ర ప్రభుత్వముప్రభుత్వం నడుపుతున్నాయి.బస్సులు జాతీయతిరుగాడుతున్నాయిజాతీయ రహదారి 65 నల్గొండ నుండి హైదరాబాదు నుండి విజయవాడ వరకు చౌపుప్పల్చౌటుప్పల్, చిట్టిల్చిట్యాల్, నార్కేపల్లినార్కేట్పల్లి, నక్రెకల్నకిరేకల్, సూర్యపెట్సూర్యాపేట్, మరియు కొడాడ్కొదాడ్ ద్వారా వెళుతుందివెళుతుంటాయి.[[దస్త్రం:YSR State arch museum - unfinished jain stupa of nalgonda.jpg|thumbnail|నల్గొండలో లభించిన 12వ శతాబ్దికి చెందిన అసంపూర్తి జైన ఫలకం|alt=]]
 
== ఆసక్తి ఉన్న ప్రాంతాలు ==
మధ్యయుగ కాలం
 
* టౌన్ లోని రెండు కొండలు (నల్గొండ అనే పేరు వలన) ట్రెక్కింగ్ సాహసాలకు అపారమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి.
పశ్చిమ చాళుక్యుల నుండి కాకతీయాల నియంత్రణలో ఈ జిల్లా ఉత్తీర్ణమైంది. ప్రతాపరుద్ర సమయంలో, సామ్రాజ్యం 1323 లో తుగ్లక్ సామ్రాజ్యంతో అనుసంధానించబడింది. ముహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్ కాలంలో, ముసునూరి చీఫ్ కాప్పాయణాయగా నల్గొండలో భాగంగా అల్లా ఉద్దీన్ దీన్ హసన్ బహన్ షాకు అంకితం చేశారు. అహ్మద్ షా మొదటి కాలంలో ఈ ప్రాంతాన్ని బహ్మానీ రాజ్యంలో చేర్చారు. 1455 లో జలాల్ ఖాన్ తనను తాను నల్గొండలో రాజుగా ప్రకటించుకున్నాడు, కానీ అది స్వల్ప-కాలిక వ్యవహారం. ఈ ప్రాంతం తిరిగి బహ్మనీ రాజ్యంలోకి తీసుకురాబడింది.
* లతీఫ్ సాహెబ్ దర్గా కొండపై ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం ఎగ్జిబిషన్ (మేళా) స్థానికంగా 'ఉర్సు' జరుగుతుంది
 
* మరొక కొండ కేబ్రోగాల గుట్ట పట్టణం లోపల ఉంది.చూడ ముచ్చటగా ఉంటుంది.
Qutubshahi
* ప్రపంచంలో అతి పెద్ద రాతి ఆనకట్ట నాగార్జున సాగర్ డామ్ ఇది దక్షిణ భారతదేశంలో 26 గేట్లు, హైడ్రోఎలెక్ట్రిక్ ప్లాంట్లు కలిగి ప్రసిద్ధి చెందింది.
 
* గౌతమ బుద్ధ మ్యూజియం నాగార్జున సాగర్ డామ్ (విజయపురి) నందు ఉంది.
బహమాని సుల్తాన్ షిహబ్ద్-దిన్ మహ్మున్ సుల్తాన్ కులీ సమయంలో ప్రస్తుత తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని తెలంగాణ ప్రాంతంలో తారాఫదర్గా నియమితులయ్యారు. అతని నుండి ఈ ప్రాంతం అతని కుమారుడు జమ్షీద్ చేత తీసుకోబడింది. తరువాత 1687 వరకు కుతుబ్ షాహిస్ నియంత్రణలో ఉంది.
* జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం నల్గొండ నుండి తూర్పు వైపు 24 కిలోమీటర్ల చంద్పుత్ల గ్రామం. కాకాటియాచందుపట్ల మరియుగ్రామంలో ముందున్నపూర్వం పునర్జన్మలోకాకతీయులు నిర్మించిన అనేక పురాతన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. చంద్పుత్లచందుపట్ల గ్రామం యొక్క చరిత్రకారులు, రచయితలు మరియు, ప్రజలు, ఇక్కడ గొప్ప కాకిటి పాలకుడు రాణి రుద్రమదేవి యొక్క ఖచ్చితమైన మరణ తేదీని నిర్ధారించిన శాసనం కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం కనుగొనబడింది. నవంబర్ 27, 1289 గా రుద్రమదేవి మరణం తేదీని ధృవీకరించిన చంద్పుత్లచందుపట్ల వద్ద 1994 లో ఈ శిలాశాసనం కనుగొనబడినది,కనుగొనబడింది. భారతదేశపు మొట్టమొదటి హిందూ మహిళ చక్రవర్తి మరణం మీద ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. ఈ శాసనం గ్రామపు తొట్టెకితొట్టెంకి సమీపంలో రుద్రమదేవి సైనికుసైనికులకు చెందిన పవూవులా ముమ్మడి సైనికుడిగా ఉంది, ఆయన చంద్పుత్ల స్థానికంగా నమ్ముతారు. ఈ శిలాశాసనం కూడా రుద్రమదేవి సైన్యం యొక్క చీఫ్, మల్లికార్జున నాయకుడు, అదే రోజున చంపబడ్డాడు, అయితే ఆమె మరణానికి కారణం మరియు ప్రస్తావనే లేదనిలేదు.
 
* నందికొండ: కృష్ణా నదికృష్ణానది ఒడ్డున ఒక చిన్న గ్రామం సెంట్రల్ ఆర్కియాలజికల్ డిపార్ట్మెంట్ యొక్క మ్యూజియంలో త్రవ్వకాలు మరియు స్తంభాల మందిరాలు వంటి బౌద్ధ నిర్మాణాలు.
ఆధునిక కాలం: మొఘలులు మరియు అసఫ్ జాహిస్
 
నిజాం-ఉల్-ముల్క్ (అస్సాఫ్ జాహ్ I) బెబార్లోని షేకర్ కొరేలో ముబాసిజ్ ఖాన్ను ఓడించి, స్వతంత్ర సామర్థ్యంతో డెక్కన్ను పాలించారు. ఈ జిల్లా, తెలంగాణలోని ఇతర జిల్లాల వలె, అస్సాఫ్ జహీస్ ఆధీనంలో ఉంది మరియు దాదాపు రెండు వందల ఇరవై అయిదు సంవత్సరాల వ్యవధిలో వారి కింద ఉంది.
 
ఎకానమీ
 
నల్గొండ జిల్లా మరియు పొరుగున ఉన్న గుంటూరు జిల్లా సరిహద్దులలో సున్నపురాయి లభ్యత వల్ల నల్లగొండ జిల్లా సిమెంట్ యొక్క ప్రధాన ఉత్పత్తిదారు. అక్కడ అత్యధిక సంఖ్యలో సిమెంట్ పరిశ్రమలు ఉన్నాయి
 
రవాణా
 
గుంటూరు-సికింద్రాబాద్ లైన్ లో నల్గొండ ప్రధాన రైల్వే స్టేషన్. ఇది దక్షిణ మధ్య రైల్వే గుంటూరు డివిజెన్ పరిధిలోకి వస్తుంది. హురా, చెన్నై, తిరువనంతపురం, విశాఖపట్నం, తిరుపతి, క్విలాన్, విజయవాడ, గుంటూరు, తెనాలి, రిపల్లె-పల్నాడు, భావ్నగర్, కాకినాడ మరియు హైదరాబాద్ లతో అనుసంధానించే 10 జతల ఎక్స్ప్రెస్ రైళ్ళు ఇక్కడ ఉన్నాయి.
 
స్థానిక రైలు సదుపాయం 2 సార్లు కచిగూడ నుండి (సెకండ్రాబాద్) ← -> నల్గొండ ← -> మిర్యాలగుడు ఈ ప్రదేశం రహదారి మరియు రైలు మార్గాల ద్వారా రాష్ట్ర రాజధానికి అనుసంధానించబడి ఉంది. అనేక ప్రభుత్వ బస్సులు పట్టణం మరియు హైదరాబాద్ మధ్య రాష్ట్ర ప్రభుత్వము నడుపుతున్నాయి. జాతీయ రహదారి 65 నల్గొండ నుండి హైదరాబాదు నుండి విజయవాడ వరకు చౌపుప్పల్, చిట్టిల్, నార్కేపల్లి, నక్రెకల్, సూర్యపెట్ మరియు కొడాడ్ ద్వారా వెళుతుంది.[[దస్త్రం:YSR State arch museum - unfinished jain stupa of nalgonda.jpg|thumbnail|నల్గొండలో లభించిన 12వ శతాబ్దికి చెందిన అసంపూర్తి జైన ఫలకం|alt=]]
 
* ఆసక్తి ఉన్న ప్రాంతాలు టౌన్ లోని రెండు కొండలు (నల్గొండ అనే పేరు వలన) ట్రెక్కింగ్ సాహసాలకు అపారమైన సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. లతీఫ్ సాహెబ్ దర్గా కొండపై ఉంది. ప్రతి సంవత్సరం ఎగ్జిబిషన్ (మేళా) స్థానికంగా 'ఉర్సు' గా పిలువబడుతుంది. ఒక కొండ కేబ్రోగాల గుట్ట కూడా పట్టణం లోపల ఉంది. యడగిరి గుత్తా: నల్గొండలో అత్యంత భక్తి ప్రదేశమైన యడగిరి గుత్తా భువనగిరి పట్టణంలో ఉంది. ఇది హైదరాబాద్కు దగ్గరగా ఉంది, రాజధాని నగరం మరియు APSRTC మహాత్మా గాంధీ బస్ స్టేషన్ నుండి ఆలయ పట్టణంలో అనేక బస్సులను నడుపుతుంది. ఈ ఆలయం భారీ సంఖ్యలో ముఖ్యంగా సెలవులలో మరియు వారాంతాలలో జరుగుతుంది. ఇది లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి ప్రార్థనా స్థలం
 
నాగార్జున సాగర్: ప్రపంచంలో అతి పెద్ద రాతి ఆనకట్ట. ఇది దక్షిణ భారతదేశంలో 26 గేట్లు, హైడ్రోఎలెక్ట్రిక్ ప్లాంట్తో ప్రసిద్ధి చెందినది. ఈ ప్రదేశం 'ఎతిపోతాల' మరియు గౌతమ బుద్ధ మ్యూజియం అనే జలపాతాలను కూడా నిర్వహిస్తుంది.
 
భువనగిరి కోట: భువనగిరి కోట త్రిభువనమాల్లా విక్రమాదిత్య VI ఒక ఒంటరి రాతిపై నిర్మించారు. కొండపై ఉన్న బాలా హిసార్ లేదా సిటాడెల్ పొరుగు ప్రాంతం యొక్క పక్షి యొక్క కంటి దృశ్యాన్ని అందిస్తుంది. ఈ కోట హెరియోక్ రాణి రుద్రమదేవి మరియు ఆమె మనవడు ప్రతాపరుద్రుల పాలనతో సంబంధం కలిగి ఉంది.
 
మట్టపల్లి: ఎ.పి.లో ప్రసిద్ధ భక్తి ప్రదేశాలలో ఒకటి నల్గొండలో కూడా ఉంది.
 
జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయం నల్గొండ నుండి తూర్పు వైపు 24 కిలోమీటర్ల చంద్పుత్ల గ్రామం. కాకాటియా మరియు ముందున్న పునర్జన్మలో నిర్మించిన అనేక పురాతన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. చంద్పుత్ల గ్రామం యొక్క చరిత్రకారులు, రచయితలు మరియు ప్రజలు, ఇక్కడ గొప్ప కాకిటి పాలకుడు రాణి రుద్రమదేవి యొక్క ఖచ్చితమైన మరణ తేదీని నిర్ధారించిన శాసనం కొన్ని సంవత్సరాల క్రితం కనుగొనబడింది. నవంబర్ 27, 1289 గా రుద్రమదేవి మరణం తేదీని ధృవీకరించిన చంద్పుత్ల వద్ద 1994 లో ఈ శిలాశాసనం కనుగొనబడినది, భారతదేశపు మొట్టమొదటి హిందూ మహిళ చక్రవర్తి మరణం మీద ఎలాంటి ఆధారాలు లేవు. ఈ శాసనం గ్రామపు తొట్టెకి సమీపంలో రుద్రమదేవి సైనికు చెందిన పవూవులా ముమ్మడి సైనికుడిగా ఉంది, ఆయన చంద్పుత్ల స్థానికంగా నమ్ముతారు. ఈ శిలాశాసనం కూడా రుద్రమదేవి సైన్యం యొక్క చీఫ్, మల్లికార్జున నాయకుడు, అదే రోజున చంపబడ్డాడు, అయితే ఆమె మరణానికి కారణం మరియు ప్రస్తావనే లేదని
 
కోలనూపక దేవాలయం: అలనార్ పట్టణానికి సమీపంలో కలనపక గ్రామంలోని జైన్ పుణ్యక్షేత్రం 2000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది. ఈ పవిత్ర ఆలయం లో ఆదినాధ్, లార్డ్ నేమినాథ్ మరియు లార్డ్ మహావీర మరియు 21 ఇతర "తీర్థంకరాలు" యొక్క మూడు పవిత్ర విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఇటీవలే గుజరాత్, రాజస్థాన్ నుండి 150 కన్నా ఎక్కువ కళాకారులు పునర్నిర్మించారు.
 
నందికొండ: కృష్ణా నది ఒడ్డున ఒక చిన్న గ్రామం సెంట్రల్ ఆర్కియాలజికల్ డిపార్ట్మెంట్ యొక్క మ్యూజియంలో త్రవ్వకాలు మరియు స్తంభాల మందిరాలు వంటి బౌద్ధ నిర్మాణాలు.
 
* కోలనూపక దేవాలయం: అలనార్ పట్టణానికి సమీపంలో కలనపక గ్రామంలోని జైన్ పుణ్యక్షేత్రం 2000 సంవత్సరాలకు పైగా ఉంది. ఈ పవిత్ర ఆలయం లో ఆదినాధ్, లార్డ్ నేమినాథ్ మరియు లార్డ్ మహావీర మరియు 21 ఇతర "తీర్థంకరాలు" యొక్క మూడు పవిత్ర విగ్రహాలు ఉన్నాయి. ఇటీవలే గుజరాత్, రాజస్థాన్ నుండి 150 కన్నా ఎక్కువ కళాకారులు పునర్నిర్మించారు. పానాగల్ లేదా పనగల్లు: ఇది నల్గొండ పట్టణానికి సమీపంలోనున్న ఒక గ్రామము. ఈ ప్రాంతము కాటితీయులు, రెడ్డి రాజులు, వెలమ రాజులు పాలనలో వుండేది. ఇక్కడ ఒక పురావస్తు ప్రదర్శన శాలకులదు. ఇందులో చాలా పురాతన వస్తువులు బద్రపచి ప్రదర్శనా పెట్టారు. పనగల్ లేదా పనగల్లు: నల్గొండ సమీపంలోని ఒక గ్రామం. కాకతీయ, రెడ్డి మరియు వెలామా రాజుల పాలనలో నిర్మించిన అనేక పురాతన దేవాలయాలు ఉన్నాయి. అనేక ఆసక్తికరమైన కళాఖండాలు కలిగిన ఒక పురావస్తు మ్యూజియం ఉంది. వాదపల్లి: ఈ వంతెనకు ప్రసిద్ధి చెందింది. త్రివేణి సంగమం అని కూడా పిలుస్తారు. ఇక్కడ గోదావరి, కృష్ణ మరియు ముసీ కలిసే మూడు నదులు కలవు. నాగాలపహాద్ (నారాయణగూడెం / డబ్బాగూడెం): ఈ గ్రామం సూర్యపేటలో 18 కిలోమీటర్ల దక్షిణాన ముసీ నది ఒడ్డున ఉన్నది. ఈ గ్రామంలో రెండు ప్రాచీన దేవాలయాలు (త్రిలింగేశ్వర ఆలయం (శివాలయం) మరియు వీరభద్రేశ్వర ఆలయం) ఉన్నాయి, ఇవి కాకటి యుగంలో "రెడ్డి రాజాస్" స్థాపించబడ్డాయి ... నల్ల రాతి మీద చెక్కబడిన అద్భుతమైన కళలు మరియు అందమైన శిల్పాలు ఉన్నాయి. ఈ రెండు దేవాలయాలు వరంగల్ యొక్క "వెయ్యి స్తంభాల ఆలయం" మరియు పిళ్ళల ఆలయ దేవాలయం లాంటివి. ప్రతి సంవత్సరం శివరాత్రి 'జతారా'కు కూడా ఈ ఆలయాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి.
 
* ఉదయ సాగరం ట్యాంక్ నుండి వీక్షించండి చదువు జిల్లా ప్రధాన కార్యాలయంగా ఉన్న నల్గొండ పరిసర గ్రామాలకు ప్రాధమిక మరియు ఉన్నత విద్య కోసం కేంద్రంగా ఉంది. నల్గొండలో అనేక ప్రాధమిక మరియు ఉన్నత ప్రాధమిక పాఠశాలలు ఉన్నాయి, ఇవి తెలుగు ఉర్దూ మరియు ఆంగ్లంలో బోధన మాధ్యమంగా ఉన్నాయి, వాటిలో సెయింట్ అల్ఫాన్సిస్ హైస్కూల్ ఒకటి. అనేక పాఠశాలలు ప్రాథమిక సదుపాయాలతో పనిచేస్తాయి. తల్లిదండ్రులలో ఇటీవలి అవగాహన పాఠశాల యాజమాన్యాలు తమ అవస్థాపనను మెరుగుపర్చడానికి బలవంతంగా ఉంది. మురత్ హై స్కూల్, రహ్మాత్-ఎ-అలమ్, దర్-ఉల్-ఉలమ్ మీర్ బాగ్ కాలనీ, ఫాతిమా నిస్వాన్ వంటి పాత నగరంలోని కొన్ని పాఠశాలలు ప్రస్తుతం ఉన్న ముస్లిం సమాజానికి బోధన మాధ్యమంగా ఉర్దూను అందిస్తున్నాయి. కేంద్రీయ విద్యాలయ ఇటీవల స్థాపించబడింది. నల్గొండ జిల్లాలో ఇంజనీరింగ్ మరియు మెడికల్ కళాశాలలు మరియు వృత్తి కళాశాలలు ఉన్నాయి. మహాత్మా గాంధీ విశ్వవిద్యాలయం నల్గొండలో ఏకైక విశ్వవిద్యాలయం. ఇంజనీరింగ్, ఫార్మసీ మరియు విజ్ఞాన శాస్త్రాలకు వివిధ రంగాలలో విద్యను అందించే వృత్తిపరమైన కళాశాలలు కూడా ఉన్నాయి. ఇంజనీరింగ్ మరియు ఫార్మసీ కళాశాలలు మోనా ఇంజనీరింగ్ కళాశాల (ముస్లిం మైనారిటీ కళాశాల) వెంకటేశ్వర ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫార్మాస్యూటికల్ సైన్సెస్ నలంద కాలేజ్ ఆఫ్ ఫార్మసీ స్వామి రామానంద తీర్థ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఫార్మాస్యూటికల్ సైన్సెస్ నల్గొండ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల రామానంద తీర్థ ఇంజనీరింగ్ కళాశాల స్వామి రామానంద తీర్థ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ కమీనిని మెడికల్ కాలేజీ మరియు హిజ్పిటల్. నగరంలో అనేక పాఠశాలలు మరియు కళాశాలలు ఉన్నాయి, ఇవి రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థలను కలిగి ఉన్నాయి నాగర్గుననాగార్జున ప్రభుత్వం.ప్రభుత్వ డిగ్రీ కళాశాల. NAAC ద్వారా ఒక గ్రేడ్తో గుర్తింపు పొందింది. వెబ్: <nowiki>http://ngcnalgonda.org/</nowiki> Govt.High స్కూల్ (DIET), B.T. నల్గొండ Govt. జూనియర్ కాలేజ్ ఫర్ గర్ల్స్, నల్గొండ Govt. బాయ్స్ జూనియర్ కళాశాల / కొమటి రెడ్డి ప్రతీవ్ మెమోరియల్ గవర్నమెంట్ జూనియర్ కాలేజ్ ఫర్ బాయ్స్, నల్గొండ ప్రభుత్వ పాలిటెక్నిక్ కాలేజ్, నల్గొండ మహిళల ప్రభుత్వ కళాశాల, రాంగిరి, NAAC చే B ++ ngrade తో గుర్తింపు పొందింది.
 
== మూలాలు ==
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/2487799" నుండి వెలికితీశారు