"భూమి" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

1,800 bytes removed ,  1 సంవత్సరం క్రితం
కొన్ని భాషా సవరణలు, కొన్ని అనువాద సవరణలు
(→‎చంద్రుడు: కొంత భాషా సవరణ, అనువాద సవరణ)
(కొన్ని భాషా సవరణలు, కొన్ని అనువాద సవరణలు)
|}
 
చంద్రుడు గ్రహం లాంటి ఉపగ్రహం. ఇది రాతి ఉపగ్రహం. చంద్రుని వ్యాసం భూమి వ్యాసంలో నాలుగో వంతు ఉంటుంది. దానిఉపగ్రహాల పరిమాణం, వాటి మాతృగ్రహ పరిమాణపరిమాణాల నిష్పత్తిని పోల్చి చూస్తే ఇది సౌర వ్యవస్థ లోని అన్ని ఉపగ్రహా లన్నిటిలోకీ పెద్దది. మరుగుజ్జు గ్రహం ప్లూటో యొక్క ఉపగ్రహం చరోన్ దీనికి మినహాయింపు. చంద్రుడిని ఇంగీషులో మూన్ అని అన్నట్టే, ఇతర గ్రహాల ఉపగ్రహాలను కూడా ఇంగ్లీషులో "మూన్స్" అని అనడంఅంటూ కద్దుఉంటారు.
 
భూమికి చంద్రునికి మధ్య ఆకర్షణ శక్తి వల్ల సముద్రాల్లో కెరటాలు ఏర్పడతాయి. భూమ్యార్షణ శక్తి వల్లనే చంద్రుడు భూమితో టైడల్ లాకింగులో ఉంటాడు. అంటే చంద్రుడు భూమి చుట్టూ పరిభ్రమించడానికి, చంద్రునిచంద్రుడు భ్రమణానికీతన చుట్టూ తాను తిరగడానికీ ఒకటే సమయం పడుతుంది. అందుచేతనే, ఎల్లప్పుడూ చంద్రుడి ఒకే ముఖం భూమి వైపు ఉంటుంది. చంద్రుడు భూమి చుట్టూ తిరిగే క్రమంలో చంద్రుడి వివిధ ప్రాంతాలపై సూర్యకాంతి పడుతుంది. దీని వల్ల చంద్రకళలు ఏర్పడతాయి.
 
అలలుభుమి కలవటంచంద్రుల మధ్య ఉండే టైడల్ బలాల వల్ల, చంద్రుడు భూమి నుంచి సంవత్సరానికి 38&nbsp;mmమి.మీ. వెనకకుదూరంగా వెళ్లి పోతాడువెళ్తోంది. కొన్నిభూమిపై లక్షలఒక సంవత్సరాలరోజుకు తరువాత,పట్టే సమయం చిన్నసంవత్సరానికి కదలికల23 వలనమైక్రో మరియుసెకండు సంవత్సరానికిచొప్పున రోజులోపెరుగుతూ 23పోతోంది. మిక్రో సెకనురెండూ వంతుకలిసి పెరుగుటకొన్ని వలనలక్షల చాలాసంవత్సరాలలో పెద్ద మార్పులు కలుగునువచ్చేందుకు కారణమౌతాయి. <ref>{{cite web
| author=Espenak, F.; Meeus, J.
| date = 2007-02-07
| publisher = NASA
| accessdate = 2007-04-20
|archiveurl=https://archive.is/EtmF|archivedate=2012-12-05}}</ref> 410ఉదాహరణకు, మిలియన్డెవోనియన్ పీరియడ్‌లో అంటే 41 కోట్ల సంవత్సరాల క్రితం సంవత్సరానికి 400 రోజులు, రోజుకు 21.8 గంటలు ఉండేవి. <ref>{{cite web
| first=Hannu K. J.
| last=Poropudas
}}</ref>
 
భూమి యొక్క వాతావరణంపై చంద్రుడు తన ప్రభావం చూపిస్తూ, దానిభూమిపై యొక్కజీవాభివృద్ధికి ప్రగతికి అడ్డుపడ్డాడుదోహదపడింది. పురాణపురాజీవ జంతు శాస్త్రం మరియుఆధారాలు, కంప్యూటర్ లెక్కలసిమ్యులేషన్లను ప్రకారంబట్టి చూస్తే, చంద్రునిచంద్రునితో భూమికి ఉన్న టైడల్ బలాల భూకక్ష్యలోని వాలు స్థిరపడిందని తెలుస్తోంది.<ref>{{cite journal
| author=Laskar, J.; Robutel, P.; Joutel, F.; Gastineau, M.; Correia, A.C.M.;
Levrard, B.
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2004A&A...428..261L
| accessdate=2007-03-31 | doi = 10.1051/0004-6361:20041335
}}</ref> ఈ సుస్థిరత లేకుండా ఉండి ఉంటే, సూర్యుడు, ఇతర గ్రహాల గురుత్వాకర్షణ వల్ల భూమి కక్ష్య అస్తవ్యస్తంగా తయారై ఉండేదని కొందరు శాస్త్రవేత్తలు భావిస్తున్నారు. అంగారకుడి విషయంలో ఇలా జరిగి ఉంటుందని అనిపిస్తోంది.<ref name="nature410_6830_773"><cite class="citation journal">Murray, N.; Holman, M. (2001). "The role of chaotic resonances in the solar system". ''Nature''. '''410''' (6830): 773–79. [[arXiv]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//arxiv.org/abs/astro-ph/0111602 astro-ph/0111602]</span>. [[CiteSeerX]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.257.1461 10.1.1.257.1461]</span>. [[Digital object identifier|doi]]:[[doi:10.1038/35071000|10.1038/35071000]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&nbsp;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11298438 11298438].</cite></ref>
}}</ref> వలన కలిగే అలలు భూమి కక్ష్యలో ఉన్న వంపుని నియంత్రిస్తాయి. ఇవి లేకపోతే సూర్యుడు మరియు ఇతర గ్రహాల ఆకర్షణ వల్ల భూమి యొక్క కక్ష్య కొన్ని వేల సంవత్సరాల తరబడి అస్తవ్యస్తంగా తయారయ్యేది. ఈ కారణం చేతనే బుధ గ్రహం<ref>{{cite journal
| last=Murray | first=N. | coauthors=Holman, M.
| title=The role of chaotic resonances in the solar system
| journal=Nature | year=2001
| volume=410 | issue=6830 | pages=773–779
| url=http://arxiv.org/abs/astro-ph/0111602v1
| accessdate=2008-08-05
| doi=10.1038/35071000 }}</ref> మీద అనుకూల వాతావరణం లేదు. భూమి యొక్క కక్ష్య క్రాంతి వృత్తము (ఎక్లిప్టిక్ ప్లేన్) వైపునాకు చేరినచో వాతావరణంలో విపరీతమైన మార్పులు సంభవించును. వేసవి కాలంలో ఒక ధ్రువం సూర్యుని వైపు సూటిగా ఉండాలి, మరియు శీత కాలంలో సుర్యినికి వేరే వైపు సూటిగా చుస్తుండాలి. గ్రహాలని అధ్యయనం చేసిన శాస్త్రవేత్తలు, ఈ ప్రమాదం గురించి అధ్యనం చేసి, దీని వల్ల జంతు మరియు వృక్ష జాతి నశించిపోవచ్చు అని సూచించారు. <ref>{{cite journal
| author=Williams, D.M.; J.F. Kasting
| title=Habitable planets with high obliquities
| journal=Lunar and Planetary Science
| year=1996
| volume=27
| pages=1437–1438
| url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1996LPI....27.1437W
| accessdate=2007-03-31 }}</ref> ఇది ఇంకా ఒక కొలిక్కి రాని విషయము. బుధ గ్రహాన్ని అద్యయనం చేసిన శాస్త్రవేత్తలు చెప్పింది ఏమంటే, భూమి లాగే తిరిగే లక్షణాలు, కక్ష్య కల ఈ గ్రహానికి సంబంధించిన విషయాలు ఇక మీద జరిగే అధ్యయనం లోనే బయటపడాల్సి ఉంది.
 
భూమి నుంచి చూస్తే చంద్రుడు, సూర్యుల గోళాలు ఒకే పరిమాణంలో ఉన్నట్లు కనిపిస్తాయి. సూర్యుడి వ్యాసం చంద్రుడి వ్యాసం కంటే 400 రెట్లు ఉన్నప్పటికీ, భూమి నుండి వీటి దూరం కూడా అదే నిష్పత్తిలో ఉన్నందున ఇలా కనిపిస్తుంది.<ref name="angular"/> ఈ కారణం వల్లనే భూమిపై సంపూర్ణ సూర్యగ్రహణం ఏర్పడుతుంది.
భూమి నుంచి చూస్తే, చంద్రుడు చాల దగ్గరగా మరియు సూర్యుడు ప్రకాశించి నట్లు ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తాడు. ఈ రెండిటి యొక్క కోణము సైజ్ మరియు ఘన కోణము ఒకేలా ఉంటుంది. ఎందుకంటే, సూర్యుని యొక్క మధ్య రేఖ చంద్రుడి కన్నా 400 రెట్లు ఎక్కువ. <ref name="angular"/> దీనివల్ల సంపూర్ణ మరియు అర్థ గ్రహణాలు భూమిపై ఏర్పడతాయి.
{{-}}
[[దస్త్రం:Earth Moon Scale.jpg|thumbnail|center|800px|భూమి మరియు చంద్రుని మధ్య దూరము మరియు వాటి యొక్క రూపం కొలమానంలో చూపడం]]
 
చంద్రుడి పుట్టుక గురించి విస్తృతంగా వ్యాప్తిలో ఉన్న పరికల్పన - [[మహా ఘాత పరికల్పన]]. అంగారకుడి పరిమాణంలో ఉన్న థేయా అనే ఒక ఆదిమ గ్రహం భూమిని గుద్దుకున్నప్పుడు చంద్రుడు ఏర్పడ్డాడు. దీనినే మహాఘాత పరికల్పన అంట్రు. చంద్రుడిపై ఇనుము లేకపోవడం, దీనిలోని పదార్థ సమ్మేళనం భుమితో సరిగ్గా సరిపోలడం లాంటి వాటిని ఈ పరికల్పన వివరిస్తుంది. <ref>{{cite journal
చాల మంది చంద్రుడి గురించి నమ్మే శాస్త్రం ఏమిటంటే, బుధ గ్రహం లాంటి ఒక ప్రోటోప్లానెట్ (దిఇయ) భూమితో గుద్దుకున్నప్పుడు చంద్రుడు ఏర్పడ్డాడు. దీనినే జైంట్ ఇంపాక్ట్ తియరి అని అంటారు. ఈ ఊహ చెప్పేదేమంటే, చంద్రుడిపై ఐరన్ మరియు ఆవిరయ్యే పదార్ధాలు ఏమి లేవు మరియు ఇంకొక నిజమేమిటంటే దీని యొక్క కవనము భూమి యొక్క క్రస్ట్ కి దగ్గరగా ఉంటుంది. <ref>{{cite journal
| last = R. Canup and E. Asphaug
| title = Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation
| doi = 10.1038/35089010 }}</ref>
 
== నివాసయోగ్యత ==
భూమికి కనీసం రెండు కక్ష్యలలో ఉల్కలు ఉన్నాయి. అవి 3753 కృఇతన్ మరియు [[2002 AA29|2002 AA<sub>29</sub>]]. <ref>{{cite news
| first=David
| last=Whitehouse
| title=Earth's little brother found
| publisher=BBC News
| date=2002-10-21
| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/2347663.stm
| accessdate=2007-03-31 }}</ref>
 
జీవం వర్ధిల్లడానికి వీలైన గ్రహాన్ని, జీవం అక్కడ ఉద్భవించకపోయినా సరే, నివాసయోగ్య గ్రహం అంటారు. జీవ రసాయనిక పరమాణువులు సమ్మేళనం చెందడానికి, జీవాభివృద్ధికి ఆవశ్యకమైన శక్తిని అందించడానికీ అనువైన ద్రవ రూప నీరు భూమిపై ఉంది. <ref>{{cite web | author=Staff | month = September | year = 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 }}</ref> సూర్యుని నుండి భూమి ఉన్న దూరం, భూకక్ష లోని ఎక్సెంట్రిసిటీ, భ్రమణ వేగం, కక్ష్య లోని వక్రత (వాలు), భూగర్భ చరిత్ర, అయస్కాంత క్షేత్రం- ఇవన్నీ భూ ఉపరితలంపైన ప్రస్తుతమున్న వాతావరణ పరిస్థితులకు దోహదపడుతున్నాయి. <ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | isbn=0-444-00092-5 }}</ref>
== నివసించడం ==
 
గ్రహం ఏదైతే జీవించడానికి వీలుగా ఉంటుందో దానిని హాబీటబుల్ అని అంటారు. అక్కడ జీవించే ప్రాణులు లేకపోయిన, ఆ వాతావరణాన్ని కల్పించే ప్రదేశాలని కూడా హాబీటబుల్ అని అంటారు. భూమి జీవించడానికి తగినట్లుగా, ద్రవ రూపంలో ఉన్న నీటిని, ప్రాణులు నివసించడానికి వీలుగా ఉండే ప్రాంతాలని, బ్రతకడానికి కావలిసినంత శక్తిని కలిగి ఉంది. <ref>{{cite web | author=Staff | month = September | year = 2003 | url = http://astrobiology.arc.nasa.gov/roadmap/g1.html | title = Astrobiology Roadmap | publisher = NASA, Lockheed Martin | accessdate = 2007-03-10 }}</ref> సూర్యునికి భూమికి మధ్య ఉన్న దూరము, భూమి దాని యొక్క కక్షలో మధ్యరేఖను అనుసరించి తిరగటం, తిరిగే వేగం, కొంచం వంగే ఉండే కక్ష, భూగర్భ చరిత్ర, సరిన వాతావరణం, కాపాడడానికి వీలుగా ఉండే అయస్కాంత శక్తి, ఈ కారణాల వల్ల భూమి మీద ప్రాణులు నివసించడానికి వీలు ఉంది. <ref>{{cite book | first=Stephen H. | last=Dole | year=1970 | title=Habitable Planets for Man | edition=2nd | publisher=American Elsevier Publishing Co. | url=http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ | accessdate=2007-03-11 | isbn=0-444-00092-5 }}</ref>
 
=== జీవావరణం ===
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/2638253" నుండి వెలికితీశారు