"ఉర్దూ భాష" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

సవరణ సారాంశం లేదు
చి (→‎ఉర్దూ సాహిత్యం: AWB వాడి RETF మార్పులు చేసాను, typos fixed: కు → కు , → using AWB)
}}
 
'''[[ఉర్దూ]]''' (''Urdu'' {{Audio|hi-Urdu.ogg|ఉచ్ఛారణ}}) ఒక [[ఇండో-ఆర్యన్ భాష]], [[భారత దేశం]]లో జన్మించిన భాష. భారతదేశపు 23 ఆధికారిక భాషల్లో ఒకటి. ఈ భాషకు మాతృక లేదు. బహుభాషా సమ్మిళితం. ''[[ఖరీబోలి]]'', ''[[లష్కరి]]'', ''[[రీఖ్తి]]'', ''[[హిందుస్తానీ]]'' దీనికి ఇతర నామాలు. [[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]] (అరబిక్), [[బ్రజ్ భాష]] ([[హిందీ]]), [[పర్షియన్|పారశీకం]] ([[పర్షియన్]]), [[ఆంగ్లం]] మొదలగు భాషల సమ్మేళనం. ఉత్తర భారత దేశంలోని [[ముస్లిం]]లు, [[ఆంధ్ర ప్రదేశ్]], [[తెలంగాణ]], [[కర్ణాటక]], [[మధ్యప్రదేశ్]], [[పశ్చిమ బెంగాల్]] లోని పట్టణ ప్రాంతాలలోని ముస్లింలు, [[పాకిస్తాన్]] లోని [[కరాచీ]], [[లాహోర్]], [[ఇస్లామాబాద్]], తదితర నగరాలు మరియు పట్టణాలలో [[ముస్లింలు]] మాత్రమే కాకుండా సింధీలు, [[సిక్కులు]], [[హిందువులు]] కూడా [[ఉర్దూ]] ఎక్కువగా మాట్లాడుతారు.<ref name="timesofindia.indiatimes.com">http://timesofindia.indiatimes.com/tech/personal-tech/computing/India-develops-Urdu-font-dumps-Pakistans/articleshow/21052924.cms</ref>
<ref name="timesofindia.indiatimes.com">http://timesofindia.indiatimes.com/tech/personal-tech/computing/India-develops-Urdu-font-dumps-Pakistans/articleshow/21052924.cms</ref>
== చరిత్ర ==
 
;అభిప్రాయాలు:
స్వాతంత్య్ర ఉద్యమంలో ఉర్దూ భాష కీలక పాత్ర పోషించిందని రాష్ట్ర ఉన్నత విద్యా శాఖ, ప్రవాసాంధ్రుల విభాగం మంత్రి దుద్దిళ్ల శ్రీధర్‌బాబు అన్నాడు. ఉర్దూ భాష మనందరి భాషగా గుర్తించాలన్నాడు. (ఈనాడు 17.8.2009).
=== ''ఉర్దూ'' అనే పేరు ఎలా వచ్చింది ?===
[[దస్త్రం:Zaban urdu mualla.png|right|thumb|''జబాన్-ఎ-ఉర్దూ-ఎ-ముఅల్లా'' అనే పదం ("లష్కరీ భాష") [[నస్తలీఖ్]] లిపిలో వ్రాయబడింది.]]
[[రీఖ్తి]], ''లష్కరి'' (సైనిక), భాషగా పేరు పడ్డ ఉర్దూ, [[షాజహాన్]] కాలంలో ఉర్దూ అనేపేరును పొందింది. [[ఉర్దూ]] అనే పదానికి మూలం టర్కిష్ పదము ''ఉర్ద్'' లేదా ''ఓర్ద్'', అనగా సైన్యము, సైన్యపు డేరా, లేదా బజారు. దీనిని ''లష్కరీ జబాన్'' లేదా 'సైనికులభాష' గా పేరొచ్చింది. [[ఎర్రకోట]] నిర్మాణసమయంలో దీనిపేరు [[ఉర్దూ]]గా స్థిరమయినది. సైనికులమధ్య వ్యావహారిక భాషగా మార్పుచెందుతూ, బజారులలో, వ్యాపారలావాదేవీల వ్యవహారాలలో, సభలలో తుదకు ఆస్థానాల ప్రధాన ఆధికారిక భాషగా స్థానం పొందింది. నవాబులు ఉర్దూను పోషించారు. రానురాను సాహితీభాషగా పద్యభాగానికి అనువైన భాషగా మార్పుచెందింది. ఉత్తరభారతదేశంలో ప్రధానభాషగా మారింది. రానురాను పర్షియన్ భాష స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. పశ్చిమోత్తరభారతదేశంలో ప్రధానభాషగా ఉండినది. 1947లో భారతదేశం విడగొట్టబడి [[పాకిస్తాన్]] ఏర్పడినప్పుడు, పాకిస్తాన్ అధికారభాషగా ఆమోదింపబడింది. స్వతంత్రభారతదేశంలో అధికారభాష ప్రకటనా సమయంలో [[హిందీ భాష|హిందీ]] భాషకు సమానంగా ఉర్దూకూ ఓట్లొచ్చాయి, పార్లమెంటులో హిందీ భాష ఆమోదం పొందింది. హిందీ-ఉర్దూ చెట్టాపట్టాలేసుకొని ''హిందవి'' లేదా [[హిందుస్తానీ భాష|హిందూస్తానీ]] భాషగానూ ప్రజామోదం పొందింది.
 
ఇస్లామీయ మరియు [[షరియా]] సాహిత్యంలో [[అరబ్బీ భాష|అరబ్బీ]] మరియు [[పర్షియన్]] ల తరువాత ఉర్దూ ప్రముఖం. [[ఖురాన్]] తర్జుమాలు, [[హదీసులు]], [[ఫిఖహ్]], [[ఇస్లామీయ చరిత్ర]], [[మారిఫత్]] (ఆధ్యాత్మికము), [[సూఫీ తత్వము]], మరియు ధార్మికశాస్త్రాల సాహిత్యం చూడవచ్చు.
 
[[ఖససుల్ అంబియా]], [[తఫ్ హీముల్ ఖురాన్]], [[తర్జుమానుల్ ఖురాన్]], [[తఫ్సీరుల్ ఖురాన్]], [[ఫజాయల్-ఎ-ఆమాల్]], [[బెహిష్తీ జేవర్]] మరియు [[బహారె షరీయత్]]లు ప్రముఖం.
 
 
==ఉర్దూ ఫాంట్స్ ==
ఉర్దూ భాషా ఫాంట్ల అభివృద్ధి, [[భారత ప్రభుత్వము|భారత ప్రభుత్వం]] మానవ వనరుల అభివృద్ధి శాఖ, ఐ.టి. శాఖ మరియు ఎన్. సి. పి. యు. ఎల్. ( [[నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ ఉర్దూ లాంగ్వేజ్]]) సంయుక్తంగా అభివృద్ధి పరచారు. దీని వలన ఇతర దేశాల (పాకిస్తాన్) పై ఆధారపడే దురవస్థ నుండి బయట పడ్డారు.<ref name="timesofindia.indiatimes.com"/>
 
== ఇవి కూడా చూడండి ==
 
== [[ఉర్దూ-తెలుగు నిఘంటువు]] ==
* 1938-మొదటి ఉర్దూ - తెలుగు నిఘంటువు 1938లో వరంగల్ ఉస్మానియా కాలేజిలో అరబిక్ మాజీ ప్రొఫెసర్ ఐ.కొండలరావు సంకలనపరచి ప్రచురించాడు. ఇది అలీఫ్ నుండి లామ్ వరకు అహ్మదియా ప్రెస్ కర్నూలులోను, మీమ్ నుండి యే వరకు వరంగల్ కుమార్ ప్రెస్ లోను ముద్రణ చేయబడింది. మొత్తం 857 పేజీల పుస్తకం.
* 2009- ఎ. బి. కె. ప్రసాద్ అధ్యక్షతన [[ఆంధ్రప్రదేశ్ అధికార భాషా సంఘం]] 862 పేజీలతో ఈ నిఘంటువును పునర్ముద్రించింది.
 
== ఉర్దూ భాషలోకి అనువదింపబడిన ప్రముఖ గ్రంథాలు ==
* రామాయణం
* మహాభారతం - [[అక్బర్]] కాలంలో పర్షియన్ లోకి అనువాదం [[రజ్మ్ నామా]]
* భగవద్గీత : హిందూముస్లింల పరస్పర అవగాహన కొరకు, అలహాబాద్ కు చెందిన డాక్టర్ అజయ్ మాల్వి సంస్కృతంలోగల భగవద్గీతను ఉర్దూలోకి తర్జుమా చేశాడు, దీనికి "నగ్మయే యజ్దానీ" (నగ్మా = గీతం; యజ్దాన్ = భగవంతుడు => భగవంతుడి గీతం => భగవద్గీత) [http://www.eenadu.net/story.asp?qry1=23&reccount=37 ఈనాడు డిసెంబరు 26, 2008]
* గులేబకావళి కథ. మొదలగునవి.
 
 
== ఉర్దూమాధ్యమంలో పరీక్షలు ==
* రైల్వే రిక్రూట్‌మెంట్‌ పరీక్షలు ఇకపై ఉర్దూలో నిర్వహించనున్నట్లు రైల్వే శాఖామంత్రి [[మమతాబెనర్జీ]] ప్రకటించారు. ప్రస్తుతం హిందీ, ఇంగ్లీషు లలో మాత్రమే ఆర్‌ఆర్‌బీ పరీక్షలు నిర్విహస్తున్నారు. (ఈనాడు29ఈనాడు 29.10.2009)
 
== ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి ప్రచురితమయ్యే ఉర్దూ వార్తా పత్రికలు ==
* కడప జిల్లా: కడప, ప్రొద్దుటూరు, లక్కిరెడ్డిపల్లి, రాయచోటి
* అనంతపురం జిల్లా: కదిరి, గుత్తి, రాయదుర్గం, అనంతపురం, ధర్మవరం, గుంతకల్లు, హిందూపురం
* కర్నూలు జిల్లా : ఎమ్మిగనూరు, ఆదోని, కర్నూలు, నంద్యాల, ఆళ్ళగడ్డ, ఆత్మకూరు, బనగానపల్లె, నందికొట్కూరు
* గుంటూరు జిల్లా: గుంటూరు, చిలకలూరిపేట, నరసరావుపేట, పొన్నూరు
* కృష్ణా జిల్లా : [[విజయవాడ]]
* నెల్లూరు జిల్లా : నెల్లూరు
* ప్రకాశం జిల్లా : [[మార్కాపురం]]
* పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా : [[ఏలూరు]]
 
==తెలంగాణలో ఉర్దూ జనాభా==
 
* అదిలాబాద్ జిల్లా: అదిలాబాద్, భైంసా, కాగజ్ నగర్, నిర్మల్, మధోల్
* కరీంనగర్ జిల్లా : కరీంనగర్
* ఖమ్మం జిల్లా : ఖమ్మం
* మహబూబ్ నగర్ జిల్లా : గద్వాల్, మహబూబ్ నగర్, నారాయణపేట
* మెదక్ జిల్లా: సదాశివపేట, సంగారెడ్డి, సిద్దిపేట, జహీరాబాదు
* నల్గొండ జిల్లా : బోనగిరి, నల్గొండ
* వరంగల్లు జిల్లా : వరంగల్లు
* నిజామాబాదు జిల్లా : బోధన్, నిజామాబాదు
* రంగారెడ్డి జిల్లా : మార్పల్లి, తాండూరు
* హైదరాబాదు జిల్లా : హైదరాబాదు
 
== ఆంధ్రప్రదేశ్ లో ఉర్దూ విశ్వవిద్యాలయాలు ==
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/2655411" నుండి వెలికితీశారు