"పాకిస్తాన్" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

1,590 bytes removed ,  1 సంవత్సరం క్రితం
సవరణ సారాంశం లేదు
(తప్పులను)
}}
 
'''పాకిస్తాన్''' లేదా '''పాకిస్తాన్ ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్''' (ఆంగ్లం : ''Pakistan'') (ఉర్దూ : پاکستان) : [[దక్షిణాసియా]] లోని దేశం. [[భారత్]], [[ఇరాన్]], [[ఆఫ్ఘనిస్తాన్]], [[చైనా]], [[అరేబియా సముద్రం]]<nowiki/>లను సరిహద్దులుగా కలిగి ఉంది. 16 కోట్లకు పైబడిన జనాభాతో అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశాల్లో ప్రపంచంలో ఆరవ స్థానంలోను, అత్యధిక ముస్లిము జనాభా కలిగిన దేశాల్లో రెండో స్థానంలోను ఉన్నది. కామన్‌వెల్తులోను (2004- 2007లో2004–2007లో కొంతకాలము బహిష్కరించబడినది), ఇస్లామిక్ దేశాల సంస్థలోను సభ్యత్వం ఉంది. 1947కు పూర్వం భారత అంతర్భాగమైన ఈ పాకిస్తాన్, 1947లో భారత్ నుండి వేరుపడి పాకిస్తాన్ (పశ్చిమ పాకిస్తాన్ (ప్రస్తుత పాకిస్తాన్) తూర్పు పాకిస్తాన్ (నేటి [[బంగ్లాదేశ్]] ల సమాహారం) ఏర్పడింది. ఈ విభజనకు ముఖ్య కారకులలో [[ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా]] ఒక్కరు.
 
 
== పలు సంస్కృతులు ==
ప్రస్తుత పాకిస్తాన్ ప్రాంతం పురాతన సంస్కృతులకు పుట్టిల్లు. మేహర్గర్ నియోలిథిక్ , కాంశ్య యుగం [[సింధు నాగరికత]], తరువాత పలు మతాలు, సంస్కృతులకు రాజుల పాలన కొనసాగింది. వీరులో హిందువులు, ఇండో- గ్రీక్, ముస్లిములు, తింరిద్ (టర్కో మొఘలు,ఉ), ఆఫ్ఘన్లు, సిక్కులు ఉన్నారు. ఈ ప్రాంతాన్ని పలు రాజవంశాలు పాలించాయి. ఇది పలు సామ్రాజ్యాలలో భాగంగా ఉండేది. ఇది మయూర సామ్రాజ్యం , ఆచ- ఎమెనిద్ (పర్షియా), [[అలెగ్జాండర్]] పాలనలో ఉంది. [[ముహమ్మద్ అలీ జిన్నా]][[భారతద్వీపకల్పం]] సాగించిన స్వతంత్ర సమరం తరువాత [[1947]] లో పాకిస్థాన్ ముస్లిం రాజ్యంగా అవతరించింది. ముందు భారతదేశ తూర్పు - పశ్చిమం లలో ముస్లిములు అధికంగా ఉన్న ప్రాంతాలు పాకిస్థాన్‌గా ఉండేది.
 
[[1956]] లో పాకిస్తాన్ " కాంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్ " పేరుతో ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ విధానం స్వీకరించింది. [[1971]] బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర సమరం తరువాత తూర్పు పాకిస్తాన్ [[బంగ్లాదేశ్]] దేశంగా అవతరించింది.
[[1956]] లో పాకిస్తాన్ "కాంస్టిట్యూట్ ఆఫ్ పాకిస్తాన్" పేరుతో ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ విధానం స్వీకరించింది. [[1971]] బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర సమరం తరువాత తూర్పు పాకిస్తాన్ [[బంగ్లాదేశ్]] దేశంగా అవతరించింది.
 
== పాలన ==
పాకిస్థాన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ యూనిట్లు కలిగిన ఫెడరేషన్ పార్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ పాలనా విధానం కలిగి ఉంది. పాకిస్థాన్ సప్రదాయ మరియు భాషాపరమైన వైవిధ్యం కలిగిన దేశం. అలాగే పాకిస్థాన్ భౌగోళికంగా మరియు భాషాపరంగా వైవిధ్యం కలిగి ఉంది. అలాగే కేంద్రీకృత అధికారవిధానం కలిగి ఉంది.<ref name="Buzan2004">{{cite book|author=Barry Buzan|title=The United States and the great powers: world politics in the twenty-first century|url=https://books.google.com/books?id=XvtS5hKg9jYC&pg=PR8|accessdate=27 December 2011|year=2004|publisher=Polity|isbn=978-0-7456-3374-9|pages=71, 99}}</ref><ref name=Solomon>{{cite web|author=Hussein Solomon|title=South African Foreign Policy and Middle Power Leadership|url=http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20020624231948/http://www.iss.co.za/Pubs/Monographs/No13/Solomon.html|archivedate=24 June 2002|accessdate=27 December 2011}}</ref>
 
పాకిస్థాన్ " స్టాండింగ్ ఆర్మీ ఫోర్స్" కలిగిన జాబితాలో 7వ స్థానంలో ఉంది. అలాగే పాకిస్థాన్‌కు న్యూక్లియర్ పవర్ అలాగే న్యూక్లియర్ ఆయుధసంపత్తి కలిగిన దేశాలలో చోటు కల్పించబడింది.
పాకిస్థాన్ "స్టాండింగ్ ఆర్మీ ఫోర్స్" కలిగిన జాబితాలో 7వ స్థానంలో ఉంది. అలాగే పాకిస్థాన్‌కు న్యూక్లియర్ పవర్ అలాగే న్యూక్లియర్ ఆయుధసంపత్తి కలిగిన దేశాలలో చోటు కల్పించబడింది.
 
న్యూక్లియర్ ఆయుధాలు కలిగిన ఒకేఒక ముస్లిం దేశంగా గుర్తించబడుంది. న్యూక్లియర్ ఆయిధాలు కలిగిన దక్షిణాసియా దేశాలలో రెండవస్థానంలో ఉంది. పాకిస్థాన్ అర్ధపారిశ్రాకరణ చేయబడిన ఆర్ధికవ్యవస్థ కలిగి ఉంది. అలాగే చక్కగా ఏకీకృతం చేయబడిన వ్యవసాయరగం కలిగినదేశంగానూ, ఆర్ధికపరంగా జి.డి.పి అభివృద్ధిలో అంతర్జాతీయంగా 26వ దేశంగానూ, కొనుగోలు శక్తిలో జి.డి.పి అభివృద్ధిలో అంతర్జాతీయంగా 45వ స్థానంలోనూ, ఆర్ధికంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో ఒకటిగానూ పాకిస్థాన్ గుర్తించబడుతుంది.
 
== స్వాతంత్ర్యం తరువాత ==
స్వాతంత్రం తరువాత పాకిస్తాన్ అధికంగా సైనిక పాలిత దేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతోంది. ఇండో- పాక్ యుద్ధాలు, రాజకీయ అస్థిరత కలిగిన దేశంగా గుర్తించబడుతోంది. పాకిస్థాన్ అధిక జనసంఖ్య, తీవ్రవాదం, పేదరికం, అక్షరాస్యత,లంచగొండితనం మొదలైన సవాళ్ళను ఎదుర్కొంటోంది. అయినప్పటికీ [[2012]] లో హ్యాపీ ప్లానెట్ జాబితాలో 16వ స్థానంలో ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/446303/pakistan-among-top-20-happiest-countries-beating-india-us-report/|title=Pakistan among top 20 happiest countries, beating India, US: Report|work=The Express Tribune}}</ref> పాకిస్తాన్‌కు ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యత్వం, కామన్‌వెల్త్ దేశం, నెక్స్ట్ లెవెన్ ఎకనమీ, ఎకనమిక్ కోపరేషన్, యునైట్జింగ్ ఫర్ కాంసెన్సస్, కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. డెవలపింగ్ 8, కైర్ంస్ గ్రూప్, క్యోటో ప్రొటొకోల్, ఇంటర్నేషనల్ కొవనెంట్ ఆన్ సివిల్ అండ్ పొలిటికల్ రైట్స్, రీజియనల్ కోఆపరేషన్ ఫర్ డెవలప్‌మెంటు, యు.ఎన్.సి.హెచ్,ఆర్, ఆసియన్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్ వెస్టుమెంటు బ్యాంక్, గ్రూప్ ఆఫ్ లెవెన్, చైనా- పాకిస్తాన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అగ్రిమెంటు, గ్రూప్ 24, జి 20 డెవలపింగ్ నేషన్స్, ఇ.సి.ఒ.ఎస్.ఒ.సి, ఫండింగ్ మెంబర్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కార్పొరేషన్, సౌత్ ఆసియన్ అసోసియేషన్ ఫర్ రీజియనల్ కార్పొరేషన్, సి.ఇ.ఆర్, ఎన్ సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/671298/thumbs-up-pakistan-meets-criteria-for-cern/|title=Thumbs up: Pakistan meets criteria for CERN|work=The Express Tribune}}</ref>
<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/446303/pakistan-among-top-20-happiest-countries-beating-india-us-report/|title=Pakistan among top 20 happiest countries, beating India, US: Report|work=The Express Tribune}}</ref> పాకిస్తాన్‌కు ఐక్యరాజ్యసమితి సభ్యత్వం, కామన్‌వెల్త్ దేశం, నెక్స్ట్ లెవెన్ ఎకనమీ, ఎకనమిక్ కోపరేషన్, యునైట్జింగ్ ఫర్ కాంసెన్సస్, కలిగిన దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది. డెవలపింగ్ 8, కైర్ంస్ గ్రూప్, క్యోటో ప్రొటొకోల్, ఇంటర్నేషనల్ కొవనెంట్ ఆన్ సివిల్ అండ్ పొలిటికల్ రైట్స్, రీజియనల్ కోఆపరేషన్ ఫర్ డెవలప్‌మెంటు, యు.ఎన్.సి.హెచ్,ఆర్, ఆసియన్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ ఇన్ వెస్టుమెంటు బ్యాంక్, గ్రూప్ ఆఫ్ లెవెన్, చైనా- పాకిస్తాన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అగ్రిమెంటు, గ్రూప్ 24, జి 20 డెవలపింగ్ నేషన్స్, ఇ.సి.ఒ.ఎస్.ఒ.సి, ఫండింగ్ మెంబర్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కార్పొరేషన్, సౌత్ ఆసియన్ అసోసియేషన్ ఫర్ రీజియనల్ కార్పొరేషన్ , సి.ఇ.ఆర్, ఎన్ సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.
<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/671298/thumbs-up-pakistan-meets-criteria-for-cern/|title=Thumbs up: Pakistan meets criteria for CERN|work=The Express Tribune}}</ref>
 
==కొత్త రాజధాని==
 
== పాక్‌ అధ్యక్షుడి అధికారాలకు కత్తెర ==
పాక్‌లో త్వరలో తీసుకురానున్న 232వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా '"అత్యవసర పరిస్థితి విధింపు'", '"న్యాయమూర్తుల, ముఖ్య ఎన్నికల అధికారి నియామకం'" వంటి అధ్యక్షుడి అసాధారణ అధికారాలకు కత్తెర వేయనున్నారు. రాష్ట్ర శాసనసభలను సంప్రదించకుండా అధ్యక్షుడు తనంత తానుగా దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితిని విధించలేరు. అలాకాకుండా అధ్యక్షుడు స్వతంత్రంగా వ్యవహరించి అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటిస్తే దానికి పార్లమెంటు ఉభయసభలు 10రోజుల వ్యవధిలో ఆమోదముద్ర వేస్తేనే అమల్లోకి వచ్చే విధంగా ముసాయిదాలో పొందుపరిచారు.
== ఆరోపణలు ==
పాకిస్తాన్ నుంచి [[ఉత్తర కొరియా|ఉత్తరకొరియా]] , [[లిబియా]] వంటి దేశాలకు అణుపరిజ్ఞానం అక్రమముగా తరలించిదని ఆరోపణలు ఉన్నాయి.
 
== వివాదాలు ==
భారతదేశముతో [[1947]] నుంచి [[కాశ్మీరు]] గురించి వివాదము నడుస్తోంది.
[[భారత్]], పాకిస్తాన్, [[చైనా]] దేశాలమధ్య [[కాశ్మీరు]] వివాదం చాలా తీవ్రమైనది. భారత్, పాకిస్తాన్‌ల మధ్య జరిగిన మూడు యుద్ధాలకు ([[1947]], [[1965]], [[1999]] (కార్గిల్)) అలాగే భారత్, [[చైనా]] దేశాల మధ్య [[1962]] (బ్రిటిష్ వలస పాలన కాలములో భారత చైనాలను విదదీసే [[మెక్ మెహాన్ రేఖ]]ను చైనా గుర్తించనందుకు) యుద్ధానికి [[కాశ్మీరు]] వివాదమే కారణం. [[జమ్ము-కాశ్మీరు]] సంపూర్ణ రాష్ట్రం భారతదేశపు అంతర్గత భూభాగమని [[భారతదేశం]] వాదన. కాని మొత్తం రాష్ట్రంలో సగభాగం మాత్రమే ఇప్పుడు [[భారతదేశం]] ఆధీనంలో ఉన్నది. [[కాశ్మీరు]] లోయలో కొంత భాగం పాకిస్తాన్ అధీనంలో ఉన్నది. [[ఆక్సాయ్‌చిన్]] ప్రాంతం [[చైనా]] అధీనంలో ఉన్నది.
 
కాశ్మీరులో భాగమైన గిల్గిత్‌-బాల్టిస్థాన్‌ను స్థానిక గిరిజనుల సాయంతో పాకిస్థాన్‌ 1947లో ఆక్రమించింది. ఇప్పటి వరకూ ఈ భూభాగం ఎలాంటి ప్రజాస్వామ్యం లేకుండా పాకిస్థాన్‌ అధ్యక్షుడి ప్రత్యక్ష పాలనలో ఉంది. ఇప్పుడు ఈ భూభాగంపై వాస్తవ నియంత్రణాధికారాన్ని పాకిస్థాన్‌ చైనాకు అప్పగించింది. అరబ్బు దేశాలకు, [[చైనా]]కు మధ్య సిల్క్‌ రవాణా మార్గంలో గిల్గిత్‌-బాల్టిస్థాన్‌ భూభాగం ఉంది.
భారత్‌-పాకిస్థాన్‌ మధ్య సుదీర్ఘ కాలంగా అపరిష్కృతంగా మిగిలిపోయిన సమస్యలకు పరిష్కార మార్గాలను కనుగొనేందుకు ఇరుదేశాలకు చెందిన ఏడుగురు మాజీ మంత్రులు ప్రయత్నాలు ప్రారంభించారు. భారత్‌కు చెందిన [[జశ్వంత్‌సింగ్]]‌, [[నట్వర్‌సింగ్]]‌, [[మణిశంకర్‌ అయ్యర్]] పాకిస్థాన్‌ నుంచి [[ఖుర్షీద్‌ ఎం.కసూరీ]], [[సర్తాజ్‌ అజీజ్]]‌, [[అబ్దుల్‌ సత్తార్]]‌, [[గొహర్‌]] [[అయూబ్‌ఖాన్‌]] ఇరుదేశాల మధ్య నలుగుతున్న కాశ్మీర్‌ వ్యవహారం, జలాల పంపిణీ, ఉగ్రవాదం వంటి కీలక అంశాలపై వారు పరస్పరం అభిప్రాయాలు పంచుకున్నారు. ఇకపై ప్రతిఏటా సమావేశం కావాలని నిర్ణయించారు.
==పేరువెనుక చరిత్ర==
పాకిస్థాన్ పేరులోని పాక్ అంటే ఉర్దూ, పాష్తొ మరియు [[పర్షియా]]లలో స్వచ్చత అని అర్ధం. స్థాన్ అంటే ప్రదేశం అని అర్ధం. పాకిస్థాన్ అంటే స్వచ్చమైన ప్రదేశం అని అర్ధం.<ref>{{cite book|title=A Dictionary of Pashto|last=Raverty|first=Henry George|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty}}</ref> స్థాన్ అనే పర్షియన్ పదానికి మూలం సంస్కృత స్థాన్ (సంస్కృతం (దేవనాగర్): स्थान) అని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.sanskritdictionary.com/sth%C4%81na/274192/1l|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary|date=1872|accessdate=28 April 2015}}</ref>[[1933]] లో మొదటిసారిగా పాకిస్థాన్ స్వాతంత్ర సమర యోధుడు చౌద్రీ రహ్మత్ అలి ఒక కరపత్రంలో "పాకిస్థాన్ డిక్లెరేషన్" పేరును పేర్కొన్నాడు.,<ref name="nowornever">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|author=Choudhary Rahmat Ali|publisher=Columbia University|date=28 January 1933|accessdate=4 December 2007}}</ref> పాక్స్థాన్‌లో 3 కోట్లమంది ముస్లిములు నివసిస్తున్నారని పేర్కొన్నాడు. ఇందులో సౌత్ ఆసియా బ్రిటిష్ రాజ్ లోని పంజాబు, ఖైబర్, పఖ్తుంఖ్వల్, కాశ్మీరి, సింధీ, బలూచిస్థాన్ ప్రాంతాలు పేర్కొనబడ్డాయి.<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever%3F}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=S.M. Ikram|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm | title=Rahmat Ali ::Now or Never | publisher=The Pakistan National Movement | accessdate=14 April 2011 | author=Rahmat Ali| page=2}}</ref> పాక్(pak) అనే పదానికి సులువుగా పలకడానికి ,అర్ధవంతం చేయడానికి పేరులో ఐ "i" చేర్చబడింది.<ref name="davison">{{cite journal |author=Roderic H. Davidson |title=Where is the Middle East? |journal=Foreign Affairs |volume=38 |pages=665–675 |year=1960 |doi=10.2307/20029452 |issue=4}}</ref>
పాకిస్థాన్ పేరులోని పాక్ అంటే ఉర్దూ, పాష్తొ మరియు [[పర్షియా]]లలో స్వచ్చత అని అర్ధం. స్థాన్ అంటే ప్రదేశం అని అర్ధం. పాకిస్థాన్ అంటే స్వచ్చమైన ప్రదేశం అని అర్ధం.
<ref>{{cite book|title=A Dictionary of Pashto|last=Raverty|first=Henry George|url=http://dsalsrv02.uchicago.edu/cgi-bin/philologic/getobject.pl?c.0:1:1478.raverty}}</ref> స్థాన్ అనే పర్షియన్ పదానికి మూలం సంస్కృత స్థాన్ (సంస్కృతం(దేవనాగర్) : स्थान) అని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://www.sanskritdictionary.com/sth%C4%81na/274192/1l|title=Monier-Williams Sanskrit Dictionary|date=1872|accessdate=28 April 2015}}</ref>[[1933]] లో మొదటిసారిగా పాకిస్థాన్ స్వాతంత్ర సమర యోధుడు చౌద్రీ రహ్మత్ అలి ఒక కరపత్రంలో " పాకిస్థాన్ డిక్లెరేషన్" పేరును పేర్కొన్నాడు. ,<ref name="nowornever">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_rahmatali_1933.html|title=Now or never: Are we to live or perish for ever?|author=Choudhary Rahmat Ali|publisher=Columbia University|date=28 January 1933|accessdate=4 December 2007}}</ref> పాక్స్థాన్‌లో 3 కోట్లమంది ముస్లిములు నివసిస్తున్నారని పేర్కొన్నాడు. ఇందులో సౌత్ ఆసియా బ్రిటిష్ రాజ్ లోని పంజాబు, ఖైబర్, పఖ్తుంఖ్వల్, కాశ్మీరి, సింధీ, బలూచిస్థాన్ ప్రాంతాలు పేర్కొనబడ్డాయి. .<ref name="Now or Never">{{cite journal|author=Choudhary Rahmat Ali|title=Now or Never. Are we to live or perish forever?|date=28 January 1933|url=http://en.wikisource.org/wiki/Now_or_Never;_Are_We_to_Live_or_Perish_Forever%3F}}</ref><ref name="Ikram1995">{{cite book|author=S.M. Ikram|title=Indian Muslims and partition of India|url=https://books.google.com/books?id=7q9EubOYZmwC&pg=PA177|accessdate=23 December 2011|date=1 January 1995|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-7156-374-6|pages=177–}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.chaudhryrahmatali.com/now%20or%20never/index.htm | title=Rahmat Ali ::Now or Never | publisher=The Pakistan National Movement | accessdate=14 April 2011 | author=Rahmat Ali| page=2}}</ref> పాక్(pak) అనే పదానికి సులువుగా పలకడానికి ,అర్ధవంతం చేయడానికి పేరులో ఐ "i" చేర్చబడింది. .<ref name="davison">{{cite journal |author=Roderic H. Davidson |title=Where is the Middle East? |journal=Foreign Affairs |volume=38 |pages=665–675 |year=1960 |doi=10.2307/20029452 |issue=4}}</ref>
 
==చరిత్ర==
===ఆరంభ మరియు మద్యయుగం===
[[File:TNMStandingBuddha.jpg|thumb|150px|right|[[Standing Buddha]] from [[Gandhara]]]]
దక్షిణాసియాలోని పురాతన మానవ సంస్కృతులలో పాకిస్థాన్ సంస్కృతి ఒకటి.<ref>Petraglia, Michael D.; Allchin, Bridget (2007), "Human evolution and culture change in the Indian subcontinent", in Michael Petraglia, Bridget Allchin, The Evolution and History of Human Populations in South Asia: Inter-disciplinary Studies in Archaeology, Biological Anthropology, Linguistics and Genetics, Springer, ISBN 978-1-4020-5562-1</ref> పాకిస్థాన్‌లో నివసించిన వారిలో ఆరంభకాల పాలియోలిథిక్ కాలానికి చెందిన సొయానియన్లు ప్రధములని విశ్వసిస్తున్నారు. [[పంజాబు]] లోని సొయాన్ లోయలో వారు ఉపయోగించిన రాతి పముట్లు లభించాయి.<ref>{{cite web|author=Parth R. Chauhan|title=An Overview of the Siwalik Acheulian & Reconsidering Its Chronological Relationship with the Soanian – A Theoretical Perspective|url=http://www.assemblage.group.shef.ac.uk/issue7/chauhan.html#distribution|work=Sheffield Graduate Journal of Archaeology|publisher=University of Sheffield|accessdate=22 December 2011}}</ref> పాకిస్థాన్‌లోని అధికభూభాగంలో ప్రవహిస్తున్న సింధూనది ప్రవాహిత ప్రాంతంలో పలు సంస్కృతులు విలసిల్లాయి. నియోలిథిక్ మెహర్గర్ వీటిలో ఒకటి.<ref name=vipul/> కాంశ్య యుగంలో మెహంజుదార్ , హరప్పాలోని సింధూనాగరికత (క్రీ.పూ 2800-18002800–1800) కూడా వీటిలో మరొకటి. .<ref name="Arnett2006">{{cite book|author=Robert Arnett|title=India Unveiled|url=https://books.google.com/books?id=Tmn91va2e4UC&pg=PT180|accessdate=23 December 2011|date=15 July 2006|publisher=Atman Press|isbn=978-0-9652900-4-3|pages=180–}}</ref><ref>{{cite web|title=Mohenjo-Daro |url=http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100601181841/http://www.mnsu.edu/emuseum/archaeology/sites/middle_east/mohenjo_daro.html|archivedate=22 December 2011|author=Meghan A. Porter|publisher=Minnesota State University|accessdate=15 January 2010}}</ref>
 
=== వేదకాలం ===
వేదకాలం (క్రీ.పూ 1500-5001500–500) ఇండో - ఆర్యన్ సంస్కృతిగా వర్గీకరించబడింది. ఇది హిందూయిజం నుండి జనించింది. హిందూయిజం ఈ ప్రాంతంలో చక్కగా విలసిల్లింది.<ref name=guide>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WJMlW-zDE14C |pages=58–59,100–102|title= Pakistan: a primary source cultural guide|author=Marian Rengel|publisher=The Rosen Publishing Group Inc|location= New York, NY|isbn= 0-8239-4001-2|year=2004|accessdate=23 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/503627/Rigveda |title=Britannica Online – Rigveda |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=16 December 2011}}</ref> ముల్తాన్ ప్రముఖ్య హిందూ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో ఒకటి.<ref name=taxila/>
 
<ref name=guide>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WJMlW-zDE14C |pages=58–59,100–102|title= Pakistan: a primary source cultural guide|author=Marian Rengel|publisher=The Rosen Publishing Group Inc|location= New York, NY|isbn= 0-8239-4001-2|year=2004|accessdate=23 October 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/503627/Rigveda |title=Britannica Online – Rigveda |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=16 December 2011}}</ref> ముల్తాన్ ప్రముఖ్య హిందూ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రాలలో ఒకటి.<ref name=taxila/>
వేద సంస్కృతి పంజాబుకు చెందిన తక్షశిలలోని (ప్రస్తుతం పంజాబు లోని తక్షిల) గాంధారం వద్ద వికసించింది. name=vipul>{{cite book |url=http://books.google.com.pk/books?id=wsiXwh_tIGkC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |author= Vipul Singh|title=The Pearson Indian History Manual for the UPSC Civil Services Preliminary Examination|year=2008|publisher=Dorling Kindesley, licensees of Pearson Education India|accessdate=28 December 2011|isbn=81-317-1753-4|pages=3–4, 15, 88–90, 152, 162}}</ref> క్రీ.పూ 519 లో ఈ ప్రాంతాన్ని పర్షియన్ సామ్రాజ్యం, క్రీ.పూ 326లో అలెగ్జాండర్ పాలించారు.<ref>{{cite book|editor=David W. del Testa |title=Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists|year=2001|publisher=The Oryx Press|location=Westport, Connecticut|isbn=1-57356-153-3|page=7|url=https://books.google.com/?id=vSwi2TYabS4C&pg=PA7&dq=alexander+founded+empire+in+india+327#v=onepage&q=alexander%20founded%20empire%20in%20india%20327%3F&f=false|accessdate=15 April 2012}}</ref> చంద్రగుప్తుడు స్థాపించిన మౌర్యసామ్రాజ్యం తరువాత క్రీ.పూ 185 లోఅశోకుడు ఈప్రాంతాన్ని పాలించారు.<ref name="vipul" />
 
బాక్ట్రియాకు చెందిన డెమెట్రియస్ క్రీ.పూ 180-165 లో స్థాపించిన ఇండో- గ్రీక్ రాజ్యంలో పంజాబ్, గాంధార భాగం అయ్యాయి. క్రీ.పూ 165-150 నాటికి మెనందర్ దీనిని విస్తరించాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతంలో గ్రేకో - బుద్ధిజం సంస్కృతి వికసించింది.<ref name=vipul/><ref>{{cite web|title=Guide to Historic Taxila|url=http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|author=Ahmad Hasan Dani|publisher=The National Fund for Cultural Heritage|accessdate=15 January 2010}}</ref> తక్షశిల పురాతనమైన విద్యాసంస్థగా ,అత్యున్నత విద్యను అందించిన విద్యాసంస్థగా అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించింది.<ref>{{cite book|author=Joseph Needham|title=A selection from the writings of Joseph Needham|year=1994|publisher=McFarland & Co|isbn=978-0-89950-903-7|quote=When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400.|page=24}}</ref><ref>{{cite book|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|year=2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-32919-1|quote=In the early centuries the centre of Buddhist scholarship was the University of Taxila.|page=157}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Balakrishnan Muniapan|author2=Junaid M. Shaikh|title=Lessons in corporate governance from Kautilya's Arthashastra in ancient India|journal=World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development 2007|year=2007|volume=3|issue=1|pages=50–61|doi=10.1504/WREMSD.2007.012130}}</ref><ref>{{cite book|author=Radha Kumud Mookerji|title=Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist|edition=2nd|year=1951|origyear=reprint 1989|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-0423-6|pages=478–479}}</ref>
బాక్ట్రియాకు చెందిన డెమెట్రియస్ క్రీ.పూ 180-165 లో స్థాపించిన ఇండో- గ్రీక్ రాజ్యంలో పంజాబ్, గాంధార భాగం అయ్యాయి. క్రీ.పూ 165-150 నాటికి మెనందర్ దీనిని విస్తరించాడు. తరువాత ఈ ప్రాంతంలో గ్రేకో – బుద్ధిజం సంస్కృతి వికసించింది.<ref name="vipul" /><ref>{{cite web|title=Guide to Historic Taxila|url=http://www.heritage.gov.pk/html_Pages/guide_to_historic_taxila.htm|author=Ahmad Hasan Dani|publisher=The National Fund for Cultural Heritage|accessdate=15 January 2010}}</ref> తక్షశిల పురాతనమైన విద్యాసంస్థగా ,అత్యున్నత విద్యను అందించిన విద్యాసంస్థగా అంతర్జాతీయ ఖ్యాతి గడించింది.<ref>{{cite book|author=Joseph Needham|title=A selection from the writings of Joseph Needham|year=1994|publisher=McFarland & Co|isbn=978-0-89950-903-7|quote=When the men of Alexander the Great came to Taxila in India in the fourth century BC they found a university there the like of which had not been seen in Greece, a university which taught the three Vedas and the eighteen accomplishments and was still existing when the Chinese pilgrim Fa-Hsien went there about AD 400.|page=24}}</ref><ref>{{cite book|author1=Hermann Kulke|author2=Dietmar Rothermund|title=A History of India|year=2004|publisher=Routledge|isbn=0-415-32919-1|quote=In the early centuries the centre of Buddhist scholarship was the University of Taxila.|page=157}}</ref><ref>{{cite journal|author1=Balakrishnan Muniapan|author2=Junaid M. Shaikh|title=Lessons in corporate governance from Kautilya's Arthashastra in ancient India|journal=World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development 2007|year=2007|volume=3|issue=1|pages=50–61|doi=10.1504/WREMSD.2007.012130}}</ref><ref>{{cite book|author=Radha Kumud Mookerji|title=Ancient Indian Education: Brahmanical and Buddhist|edition=2nd|year=1951|origyear=reprint 1989|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=81-208-0423-6|pages=478–479}}</ref>
 
=== మద్య యుగం ===
మద్యయుగం (క్రీ.శ 642-1219642–1219) ఈ ప్రాంతంలో ఇస్లాం వ్యాపించింది. ఈ సమయంలో సూఫీ మిషనరీలు అధికసంఖ్యలో [[బౌద్ధులు|బౌద్ధుల]]ను , [[హిందువు|హిందువుల]]ను ఇస్లాం మతానికి మార్చడంలో కీలకపాత్ర
వహించారు.<ref>{{cite book|author=Ira Marvin Lapidus|title=A history of Islamic societies|year=2002|publisher=Cambridge University Press|isbn=0-521-77933-2|pages=382–384}}</ref> సింధు ప్రాంతంలో రాయ్ రాజవంశం (క్రీ.శ 489-632489–632) ఈ ప్రాంతాన్ని పరిసర ప్రాంతాలతో చేర్చిపాలించింది.<ref>{{cite book|author=Andre Wink|title=Al Hind the Making of the Indo Islamic World|year=1996|publisher=Brill Academic Publishers|isbn=90-04-09249-8|page=152}}</ref> ధర్మపాలా, దేవపాలా ఈప్రాంతాన్ని పాలించిన చివరి బౌద్ధపాలకులుగా గుర్తించబడుతున్నారు. పాలా సామ్రాజ్యంలో బంగ్లాదేశ్ ఉత్తరభారతదేశం, ఆఫ్ఘనిస్తాన్ భాగంగా ఉంది.
 
=== ముహమ్మద్ బీన్ కాశిం ===
క్రీ.శ 711 ముహమ్మద్ బీన్ కాశిం విజేత సింధూలోయలోని పాకిస్థాన్‌ పంజాబు , ముల్తాన్ ప్రాంతాలను జయించాడు.<ref name="Information of Pakistan"/><ref>{{cite web|url=http://scroll.in/article/721012/the-curious-case-of-dressing-up-an-8th-century-arab-as-the-true-founder-of-pakistan|title=Why some in Pakistan want to replace Jinnah as the founder of the country with an 8th century Arab}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/735610/figuring-qasim-how-pakistan-was-won|title= Figuring Qasim: How Pakistan was won |publisher=Dawn|accessdate=19 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1175127/the-first-pakistani|title= The first Pakistani? |publisher=Dawn|accessdate=19 February 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1098562/muhammad-bin-qasim-predator-or-preacher|title= Muhammad Bin Qasim: Predator or preacher?|publisher=Dawn|accessdate=19 February 2015}}</ref> పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వ చారిత్రక ఆధారాలు పాకిస్థాన్ తకెత్తడానికి ఇది పునాదిగా ఉందని తెలియజేస్తున్నాయి.
<ref name="Information of Pakistan">{{cite web|title=History in Chronological Order|publisher=Ministry of Information and Broadcasting, Government of Pakistan|url=http://www.infopak.gov.pk/History.aspx|accessdate=15 January 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1125484|title= What is the most blatant lie taught through Pakistan textbooks? | author=Rubina Saigol| year=2014|publisher=Herald |accessdate=14 August 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com/news/1164469|title= A case for Gandhara | author=Shazia Rafi| year=2015|publisher=Dawn|accessdate=19 February 2015}}</ref> ఈ విజయం తరువాత భారత ద్వీపకల్పంలో పాలన సాగించిన ముస్లింల విజయానికి వేదిక తయారుచేసింది. తరువాత (క్రీ.శ 975- 1187975–1187) లో ఘజ్నావిద్ సామ్రాజ్యం, ఘోరిద్ రాజ్యం, (క్రీ.శ 1206-15261206–1526) ఢిల్లీ సుల్తానేట్ ఈ ప్రాంతాన్ని కూడా పాలించాయి. తరువాత సుల్తానేట్ స్థానంలో (క్రీ.శ 1526- 18571526–1857) నుండి ఈ ప్రాంతం మొఘల్ సామ్రాజ్యంలో భాగంగా ఉంది.
 
మొఘల్ పాలకులు ఈ ప్రాంతంలో పర్షియన్ సంప్రదాయం,ఉన్నతస్థాయి ఇండో- పర్షియన్ సంస్కృతి ప్రవేశపెట్టాయి.<ref>{{cite book|author=Robert L. Canfield|url=https://books.google.com/?id=g3JhKNSk8tQC&pg=PA1#v=onepage&q&f=false|title=Turko-Persia in historical perspective|year=2002|publisher=Cambridge University Press|accessdate=28 December 2011|pages=4–21|isbn=978-0-521-52291-5}}</ref>
 
16వ శతాబ్దం ఆరంభంలో ఈ ప్రాంతం భారతీయ మొఘల్ పాలకుల పాలనలో ఉంది.<ref name="Cambridge University Press"/> 18వ శతాబ్దం నాటికి యురేపియన్ ప్రభావం అధికరించి మొఘల్ పాలన వాణిజ్యపరంగా , రాజకీయ పరంగా క్షీణించింది.
16వ శతాబ్దం ఆరంభంలో ఈ ప్రాంతం భారతీయ మొఘల్ పాలకుల పాలనలో ఉంది.<ref name="Cambridge University Press" /> 18వ శతాబ్దం నాటికి యురేపియన్ ప్రభావం అధికరించి మొఘల్ పాలన వాణిజ్యపరంగా, రాజకీయ పరంగా క్షీణించింది.
<ref name="Cambridge University Press"/>
<ref name="Cambridge University Press" />
 
=== ఈస్టిండియా కపెనీ ===
[[File:Weeks Edwin Lord An Open-Air Restaurant Lahore.jpg|thumb|[[Edwin Lord Weeks]] illustration of an open-air restaurant near [[Wazir Khan Mosque]], [[Lahore]].]]
ఈ సమయంలోనే [[ఈస్టిండియా కంపెనీ]] సముద్రతీర స్థావరాలు ఏర్పరచుకున్నది.<ref name="Cambridge University Press">Metcalf, B.; Metcalf, T. R. (9 October 2006), A Concise History of Modern India (2nd ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-68225-1</ref>
 
సముద్రం మీద ఆధిపత్యం, గొప్ప వనరులు, సాంకేతికత [[ఈస్టిండియా కంపెనీ]] సమీకరించిన సైనికశక్తి రక్షణ [[బ్రిటిష్]] ప్రభుత్వం భారతద్వీపకల్పంలో కంపెనీ పాలనకు అనుమతించేలా చేసింది. [[1765]] నాటికి భారతద్వీపకల్పం మీద యురేపియన్ల ఆధిపత్యం అధికరించింది.
సముద్రం మీద ఆధిపత్యం, గొప్ప వనరులు, సాంకేతికత [[ఈస్టిండియా కంపెనీ]] సమీకరించిన సైనికశక్తి రక్షణ [[బ్రిటిష్]] ప్రభుత్వం భారతద్వీపకల్పంలో కంపెనీ పాలనకు అనుమతించేలా చేసింది. [[1765]] నాటికి భారతద్వీపకల్పం మీద యురేపియన్ల ఆధిపత్యం అధికరించింది.<ref>Asher, C. B.; Talbot, C (1 January 2008), India Before Europe (1st ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-51750-8</ref>
<ref>Asher, C. B.; Talbot, C (1 January 2008), India Before Europe (1st ed.), Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-51750-8</ref>
 
[[1820]] నాటికి బ్రిటిష్ శక్తి బెంగాల్ వరకు విస్తరించడంతో సైనిక శక్తిని పెంచుకోవడానికి అనుకూలమైన భూభాగాన్ని తమభూభాగంతో విలీనం చేసుకోవడానికి అనుకూలించింది.
<ref name="Cambridge University Press" /> చరిత్రకారులు ఇది కాలనీ పాలనకు ఆరభబిందువని వర్ణిస్తున్నారు.<ref name="Cambridge University Press" /> ఈ సమయానికి బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం నుండి ఈస్టిండియా కంపెనీకి లభించిన మద్దతుతో ఈస్టిండియా కంపెనీకి మరింత విశ్వాసంతో విద్య, సాంఘిక సంస్కరణలు మరియు సంస్కృతికరంగం మొదలైన ఆర్ధికేతర రంగాలలో శక్తివంతగా ప్రవేశించడానికి అవకాశం లభించింది.<ref name="Cambridge University Press" /> [[1835]] లో " ఇంగ్లీష్ ఎజ్యుకేషన్ యాక్ట్" (1845) మరియు ఇండియన్ సివిల్ సర్వీస్ వంటి సంస్కరణ అమలుచేయబడింది.<ref>Jalal, Ayesha (1994). The Sole Spokesman: Jinnah, the Muslim League and the Demand for Pakistan. Cambridge UK: Cambridge South Asian Studies.</ref> భారతీయ ద్వీపకల్పంలోని భారతీయ ముస్లిములు విద్యను అభ్యసించడానికి సంప్రదాయకమైన మదరసాలకు ఆగ్లేయులు మద్దతు ఇవ్వలేదు.
 
తరువాత దాదాపు మదరసాలు అన్ని నిధులు సహాయం కోల్పోయాయి.<ref>Stephen Evans, "Macaulay's minute revisited: Colonial language policy in nineteenth-century India," Journal of Multilingual and Multicultural Development (2002) 23#4 pp. 260–281</ref>
 
వరకు సిక్కుల ప్రాభవం అధికం అయింది.<ref name="congress">{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Pakistan.pdf|title=Country Profile: Pakistan|publisher=Library of Congress|format=PDF|year=2005|pages=2, 3, 6, 8|accessdate=28 December 2011}}</ref>[[1857]] లో భారతీయ తిరుగుబాటు 1857 (సిపాయీల తిరుగుబాటూ) ఈ ప్రాంతంలో బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం మరియు క్వీన్ విక్టోరియాలకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన అతిపెద్ద సైనికచర్యగా గుర్తించబడుతుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.thenagain.info/webchron/india/sepoyreb.html |title=Sepoy Rebellion: 1857 |publisher=Thenagain.info |date=12 September 2003 |accessdate=19 December 2013}}</ref> హిందూయిజం మరియు ఇస్లాం అనుయాయుల మద్య మతకహాలు అధికమై హిదూ ఇస్లామిక్ సంబంధాలు క్షీణించడం వలన బ్రిటిష్ పాలనకు ప్రధాన సమస్యగా పరిణమించింది.<ref name="Online Encyclopedia of Mass Violence">{{cite web|last1=Markovits|first1=Claude|title=India from 1900 to 1947|url=http://www.massviolence.org/india-from-1900-to-1947?cs=print|website=http://www.massviolence.org|publisher=Online Encyclopedia of Mass Violence|accessdate=2 February 2015|date=2 November 2007}}</ref> హిందీ- ఉర్దూ వివాదాలు హిందువులు మరియు ముస్లిముల మద్య సంఘర్షణలను మరింత అధికం చేసింది.
<ref name="Sang-i Mīl Pablikeshanz">{{cite book|last=Ak̲h̲tar|first=Altāf Ḥusain Ḥālī ; Talk̲h̲īṣ, Salim|title=Ḥayāt-i jāved|date=1993|publisher=Sang-i Mīl Pablikeshanz|location=Lāhaur|isbn=9693501861|url=}}</ref>
 
బెంగాలి పునరుజ్జీవనం సంప్రదాయ హిందూయిజ ఙానం జాగరూకమైంది. అలాగే అది బ్రిటిష్ ఇండియన్ సామారాజ్య సాంఘిక మరియు రాజకీయాల మీద కూడా గొప్పగా ప్రభావం చూపింది.
బెంగాలి పునరుజ్జీవనం సంప్రదాయ హిందూయిజ ఙానం జాగరూకమైంది. అలాగే అది బ్రిటిష్ ఇండియన్ సామారాజ్య సాంఘిక మరియు రాజకీయాల మీద కూడా గొప్పగా ప్రభావం చూపింది.<ref name="State University of New York Press">{{cite book|last1=Coward|first1=ed. by Harold G.|title=Modern Indian responses to religious pluralism|date=1987|publisher=State University of New York Press|location=Albany, N.Y.|isbn=0887065724}}</ref><ref name="Sarup & Sons">{{cite book|last1=Sarkar|first1=R.N.|title=Islam related Naipual [sic]|date=2006|publisher=Sarup & Sons|location=New Delhi|isbn=8176256935|edition=1st ed.|accessdate=2 February 2015}}</ref>
 
బెంగాలీ పునరుజ్జీవనం ఎదుర్కోవడానికి సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ నాయకత్వంలో అలిఘర్ ఉద్యమం నిర్వహించబడింది. ఫలితంగా [[1901]] లో " ఇండియన్ ముస్లిం లీగ్ " స్థాపించబడింది.
బెంగాలీ పునరుజ్జీవనం ఎదుర్కోవడానికి సయ్యద్ అహ్మద్ ఖాన్ నాయకత్వంలో అలిఘర్ ఉద్యమం నిర్వహించబడింది. ఫలితంగా [[1901]] లో "ఇండియన్ ముస్లిం లీగ్" స్థాపించబడింది.
తరువాత రెండుదేశాల విధానాన్ని ముస్లిం లీగ్ ఆదరించింది.<ref name="congress"/> ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ బ్రిటిష్ వ్యతిరేక విధానం, బ్రిటిష్ విలువలను స్వీకరించిన ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ భవిష్యత్తు పాకిస్థాన్ సాంఘిక విధానం రూపొందించాయి. .<ref>{{cite book|last1=Qureshi|first1=M. Naeem|title=Pan-Islam in British Indian politics : a study of the Khilafat movement, 1918 - 1924|date=1999|publisher=Brill|location=Leiden [u.a.]|isbn=978-9004113718|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref>byQureshi, M. Naeem ''Pan-Islam in British Indian politics'', pp. 57,245 by M.Naeem Qureshi</ref> మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ వ్యతిరేక విధానం హిందూ జర్మన్ కుట్ర మొదలైన వివాదాలు ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ మరియు జర్మన్ దేశాలమద్య సయోధ్య కలేగేలా చేసాయి.<ref>Chirol, Valentine (2006), Indian Unrest, Adamant Media Corporation, ISBN 0-543-94122-1.</ref> జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకత్వంలో అహింసా విధానంలో స్వరంత్ర పోరాటం దేశావ్యాప్తంగా వ్యాపించింది. ఈ విధానంలో మూకుమ్మడి పోరాటాలలో
 
లక్షలాది ప్రజలు పాల్గొన్నారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా [[1920]] లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం మరియు [[1930]] లో సహాయనిరాకరణోద్యమాలలో దేశ వ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది ప్రజలు పాల్గొన్నారు. .<ref>{{cite book|author=John Farndon|title=Concise encyclopaedia|date=1 March 1999|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=0-7513-5911-4|page=455}}</ref><ref name="Lak2008">{{cite book|author=Daniel Lak|title=India express: the future of a new superpower|url=https://books.google.com/books?id=YrDtAAAAMAAJ|accessdate=14 March 2012|date=4 March 2008|publisher=Viking Canada|isbn=978-0-670-06484-7|page=113}}</ref><ref name="Brookings Institution Press">{{cite book|last1=Cohen|first1=Stephen Philip|title=The idea of Pakistan|date=2004|publisher=Brookings Institution Press|location=Washington, D.C.|isbn=0815797613|edition=1st pbk. ed.|accessdate=3 February 2015}}</ref>
తరువాత రెండుదేశాల విధానాన్ని ముస్లిం లీగ్ ఆదరించింది.<ref name="congress" /> ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ బ్రిటిష్ వ్యతిరేక విధానం, బ్రిటిష్ విలువలను స్వీకరించిన ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ భవిష్యత్తు పాకిస్థాన్ సాంఘిక విధానం రూపొందించాయి.<ref>{{cite book|last1=Qureshi|first1=M. Naeem|title=Pan-Islam in British Indian politics : a study of the Khilafat movement, 1918 - 1924|date=1999|publisher=Brill|location=Leiden [u.a.]|isbn=978-9004113718|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref>byQureshi, M. Naeem ''Pan-Islam in British Indian politics'', pp. 57,245 by M.Naeem Qureshi</ref> మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బ్రిటిష్ వ్యతిరేక విధానం హిందూ జర్మన్ కుట్ర మొదలైన వివాదాలు ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ మరియు జర్మన్ దేశాలమద్య సయోధ్య కలేగేలా చేసాయి.<ref>Chirol, Valentine (2006), Indian Unrest, Adamant Media Corporation, ISBN 0-543-94122-1.</ref> జాతీయ కాంగ్రెస్ నాయకత్వంలో అహింసా విధానంలో స్వరంత్ర పోరాటం దేశావ్యాప్తంగా వ్యాపించింది. ఈ విధానంలో మూకుమ్మడి పోరాటాలలో లక్షలాది ప్రజలు పాల్గొన్నారు. బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా [[1920]] లో క్విట్ ఇండియా ఉద్యమం మరియు [[1930]] లో సహాయనిరాకరణోద్యమాలలో దేశ వ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది ప్రజలు పాల్గొన్నారు.<ref>{{cite book|author=John Farndon|title=Concise encyclopaedia|date=1 March 1999|publisher=Dorling Kindersley Limited|isbn=0-7513-5911-4|page=455}}</ref><ref name="Lak2008">{{cite book|author=Daniel Lak|title=India express: the future of a new superpower|url=https://books.google.com/books?id=YrDtAAAAMAAJ|accessdate=14 March 2012|date=4 March 2008|publisher=Viking Canada|isbn=978-0-670-06484-7|page=113}}</ref><ref name="Brookings Institution Press">{{cite book|last1=Cohen|first1=Stephen Philip|title=The idea of Pakistan|date=2004|publisher=Brookings Institution Press|location=Washington, D.C.|isbn=0815797613|edition=1st pbk. ed.|accessdate=3 February 2015}}</ref>
 
=== ముస్లిం లీగ్ ===
[[1930]] నాటికి ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ క్రమంగా పెద్ద ఎత్తున ప్రజాదరణ సంపాదించింది. [[1930]] డిసెంబర్ 29న ముహమ్మద్ ఇక్బాల్ ముస్లిములు అధికంగా ఉన్న వాయవ్యభారతంలో ఉన్న పంజాబు (పాకిస్థాన్), వాయవ్య భూభాగం (1901-551901–55), సింధు మరియు బలూచీ స్థాన్ వీలీనం కావాలని పిలుపు ఇచ్చాడు.<ref name="iqbal1">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_iqbal_1930.html|title=Sir Muhammad Iqbal's 1930 Presidential Address|work=Speeches, Writings, and Statements of Iqbal|accessdate=19 December 2006}}</ref> పాకిస్థాన్ స్థాపకుడు ముహమ్మద్ ఆలి జిన్నా ప్రధానంగా రెండు దేశాల విధానాన్ని బలపరిచాడు. తరువాత ముస్లిం లీగ్‌ను [[1940]] లాహోర్ నిర్ణయం (పాకుస్థాన్ నిర్ణయం) వైపు నడిపించాడు.<ref name="congress"/> రెండవ ప్రపంచం యుద్ధం, ముహమ్మద్ ఆలి జిన్నా మరియు ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ యునైటెడ్ కింగ్డంకు మద్దతు ఇచ్చింది.<ref name=Politact>{{cite web|last1=Editorial work, no author.|title=Understanding Jinnah's Position on World War I and II Lessons to be learned|url=https://www.politact.com/global-security-studies/understanding-jinnahs-position-on-world-war-i-and-ii-lessons-to-be-learned.html|website=https://www.politact.coml|publisher=Politact|accessdate=3 February 2015|location=United Kingdom|date=5 January 2009}}</ref>
.<ref name="iqbal1">{{cite web|url=http://www.columbia.edu/itc/mealac/pritchett/00islamlinks/txt_iqbal_1930.html|title=Sir Muhammad Iqbal's 1930 Presidential Address|work=Speeches, Writings, and Statements of Iqbal|accessdate=19 December 2006}}</ref> పాకిస్థాన్ స్థాపకుడు ముహమ్మద్ ఆలి జిన్నా ప్రధానంగా రెండు దేశాల విధానాన్ని బలపరిచాడు. తరువాత ముస్లిం లీగ్‌ను [[1940]] లాహోర్ నిర్ణయం (పాకుస్థాన్ నిర్ణయం) వైపు నడిపించాడు.<ref name="congress"/> రెండవ ప్రపంచం యుద్ధం, ముహమ్మద్ ఆలి జిన్నా మరియు ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ యునైటెడ్ కింగ్డంకు మద్దతు ఇచ్చింది.<ref name=Politact>{{cite web|last1=Editorial work, no author.|title=Understanding Jinnah's Position on World War I and II Lessons to be learned|url=https://www.politact.com/global-security-studies/understanding-jinnahs-position-on-world-war-i-and-ii-lessons-to-be-learned.html|website=https://www.politact.coml|publisher=Politact|accessdate=3 February 2015|location=United Kingdom|date=5 January 2009}}</ref>
 
=== క్యాబినెట్ మిషన్ ===
[[1946]] లో భారత్‌లో క్యాబినెట్ మిషన్ విఫలం అయింది. తరువాత యునైటెడ్ కిండం భారత్‌లో [[1946]] - 47 లలో " బ్రిటిష్ రాజ్ " ముగింపుకు వస్తుందని సూచనలు అందజేసింది.
.<ref name="Academia Edu">{{cite web|last1=Akram|first1=Wasim|title=Jinnah and cabinet Mission Plan|url=http://www.academia.edu/2146058/Jinnah_and_cabinet_Mission_Plan|website=http://www.academia.edu|publisher=Academia Edu|accessdate=3 February 2015}}</ref> బ్రిటిష్ ఇండియాలో జాతీయ కాంగ్రెస్ లోని నెహ్రూ, అబుల్ కలాం ఆజాద్, ఆల్ ఇండియ ముస్లిం లీగ్ లోని ముహమ్మద్ ఆలి జిన్నా మరియు సిక్కులకు నాయకత్వం వహించిన తారాసింగ్ మొదలైన భారతీయ జాతీయవాదులు 1947 జూన్ మాసంలో స్వతంత్రం మరియు అధికార పరివర్తన షరతుల గురించి సంప్రదింపులు జరిపారు.<ref name=jinnah>{{cite book|author=Stanley Wolpert|title=Jinnah of Pakistan|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-577462-0|pages=306–332}}</ref>[[1947]] లో యునైటెడ్ కింగ్డం భారత్ విభజనకు అంగీకారం తెలిపింది. ఆగస్ట్ 14 న వాయవ్య భారతం మరియు తూర్పు భారతంలోని అధికసంఖ్యాకులైన ముస్లిం ప్రజలను కలుపుకుంటూ పాకిస్థాన్ అవతరించింది.<ref name="Brookings Institution Press"/> బలూచీస్థాన్, తూర్పు బెంగాల్, వాయవ్య సరిహద్దు భూభాగం (1901–55), పంజాబు (పాకిస్థాన్) మరియు సింధ్ భూభాగాలు పాకిస్థాన్‌లో భాగం అయింది.<ref name="congress"/><ref name=jinnah/> భారత్ విభజన కారణంగా పంజాబ్ మరియు బెంగాల్ లలో తీవ్రమైన మతకలహాలు చెలరేగాయి. లక్షలమంది ముస్లిములు పాకిస్థాన్‌కు తరలి వెళ్ళారు లక్షలాది హిందువులు మరియు సిక్కులు భారత్‌కు తరలి వచ్చారు.<ref>{{cite book|author=William D. Rubinstein|title=Genocide: a history.|year=2004|publisher=Pearson Longman Publishers|isbn=0-582-50601-8|page=270}}</ref> రాజస్థానం జమ్ము కాశ్మీర్ వివాదం " మొదటి కాశ్మీర్ యుద్ధం (1948) కి దారితీసింది.<ref name="Bhaumik1996">{{cite book|author=Subir Bhaumik|title=Insurgent Crossfire: North-East India|url=https://books.google.com/books?id=iftjFki3fhYC&pg=PA6|accessdate=15 April 2012|year=1996|publisher=Lancer Publishers|isbn=978-1-897829-12-7|page=6}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/uncom1.htm|title=Resolution adopted by the United Nations Commission for India and Pakistan|publisher=Mount Holyoke College|accessdate=19 January 2010}}</ref>
<ref name=jinnah>{{cite book|author=Stanley Wolpert|title=Jinnah of Pakistan|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=0-19-577462-0|pages=306–332}}</ref>[[1947]] లో యునైటెడ్ కింగ్డం భారత్ విభజనకు అంగీకారం తెలిపింది. ఆగస్ట్ 14 న వాయవ్య భారతం మరియు తూర్పు భారతంలోని అధికసంఖ్యాకులైన ముస్లిం ప్రజలను కలుపుకుంటూ పాకిస్థాన్ అవతరించింది.<ref name="Brookings Institution Press"/> బలూచీస్థాన్, తూర్పు బెంగాల్, వాయవ్య సరిహద్దు భూభాగం (1901-55), పంజాబు (పాకిస్థాన్) మరియు సింధ్ భూభాగాలు పాకిస్థాన్‌లో భాగం అయింది.<ref name="congress"/><ref name=jinnah/> భారత్ విభజన కారణంగా పంజాబ్ మరియు బెంగాల్ లలో తీవ్రమైన మతకలహాలు చెలరేగాయి. లక్షలమంది ముస్లిములు పాకిస్థాన్‌కు తరలి వెళ్ళారు లక్షలాది హిందువులు మరియు సిక్కులు భారత్‌కు తరలి వచ్చారు.<ref>{{cite book|author=William D. Rubinstein|title=Genocide: a history.|year=2004|publisher=Pearson Longman Publishers|isbn=0-582-50601-8|page=270}}</ref> రాజస్థానం జమ్ము కాశ్మీర్ వివాదం " మొదటి కాశ్మీర్ యుద్ధం (1948) కి దారితీసింది.<ref name="Bhaumik1996">{{cite book|author=Subir Bhaumik|title=Insurgent Crossfire: North-East India|url=https://books.google.com/books?id=iftjFki3fhYC&pg=PA6|accessdate=15 April 2012|year=1996|publisher=Lancer Publishers|isbn=978-1-897829-12-7|page=6}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/uncom1.htm|title=Resolution adopted by the United Nations Commission for India and Pakistan|publisher=Mount Holyoke College|accessdate=19 January 2010}}</ref>
 
===స్వతంత్రం ఆధునిక పాకిస్థాన్===
[[File:Pakistan.ogv|thumb|left|The [[United States|American]] [[Central Intelligence Agency|CIA]] film on Pakistan made in 1950 examines the history and geography of Pakistan.]]
[[1947]] లో భారత్ నుండి విభజించిన పాకిస్థాన్ రూపుదిద్దుకున్న తరువాత ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ అద్యక్షుడు ముహమ్మద్ ఆలి జిన్నా " పాకిస్థాన్ గవర్నర్ జనరల్ " అయ్యాడు. అలాగే పాకిస్థాన్ పార్లమెంటుకు మొదటి స్పీకర్ అయ్యాడు.<ref name="king-queen"/> ఫండింగ్ ఫాదర్స్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్ లైక్వత్ ఆలీ ఖాన్ ఆల్ ఇండియా ముస్లిం లీగ్ పార్టీ జనరల్ సెక్రెటరీ కావడానికి అంగీకరించారు. అలాగే లైక్వత్ ఆలీ ఖాన్ పాకిస్థాన్ ప్రధమ ప్రధానమత్రి స్థానం కూడా అలంకరించాడు. [[1947]] లో ఆరవ జార్జ్ భారత చక్రవర్తి పదవిని త్యజించిన తరువాత పాకిస్థాన్ కామంవెల్త్ దేశాలలో ఒక రాజ్యంగా మారింది.<ref name="king-queen">{{cite web|title=Pakistan|url=http://www.worldstatesmen.org/Pakistan.htm|work=worldstatesmen.org|accessdate=27 December 2011}}</ref>
 
[[1952]] ఫిబ్రవరి 2న ఆరవ జార్జ్ మరణం తరువాత రెండవ ఎలిజబెత్ పాకిస్థాన్ రాణి అయింది. [[1956]] లో పాకిస్థాన్ కాంస్టిట్యూషన్ అంతస్థు పొందే వరకు పాకిస్థాన్ కామంవెల్త్ దేశాలలో ఒకటిగా ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://sify.com/news/feb-29-1956-pakistan-becomes-a-republic-news-national-jegmOWbafac.html|title=29 February 1956&nbsp;– Pakistan becomes a republic|date=29 February 2008|work=Sify News|publisher=Sify Technologies|accessdate=8 July 2010}}</ref>
పాకిస్థాన్ అధ్యక్షుడు ఇస్కందర్ మిర్జా " టూ మాన్ రూల్ " స్థానంలో ఆర్మీ చీఫ్ పాలన అమలైన తరువాత పాకిస్థాన్ స్వతంత్రం ప్రశ్నార్ధకంగా మారింది. తరువాత అధ్యక్షుడు ఇస్కందర్ పాలన తొలగించి మిర్జా ఆర్మీ చీఫ్ జనరల్ అయూబ్ ఖాన్ పాకిస్థాన్ పాలన స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 1962 లో అధ్యక్షపాలన అమలైన తరువాత పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరంగం గుర్తించతగినంగా అభివృద్ధి చెందింది. [[1965]] లో రెండవ ఇండో - పాక్ యుద్ధం తరువాత పాకిస్థాన్ ఆర్ధికవ్యవస్థలో పతనం మొదలైంది.<ref name="Wynbrandt2009">{{cite book|author=James Wynbrandt|title=A brief history of Pakistan|url=https://books.google.com/books?id=xQGwgJnCPZgC&pg=PA197|accessdate=27 December 2011|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-6184-6|pages=190–197}}</ref><ref name="ChowdhuryMahmud2008">{{cite book|author1=Anis Chowdhury|author2=Wahiduddin Mahmud|title=Handbook on the South Asian economies|url=https://books.google.com/books?id=VBl8XLiRo3IC&pg=PA72|accessdate=27 December 2011|year=2008|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-84376-988-0|pages=72–75}}</ref>
 
<ref name="Wynbrandt2009">{{cite book|author=James Wynbrandt|title=A brief history of Pakistan|url=https://books.google.com/books?id=xQGwgJnCPZgC&pg=PA197|accessdate=27 December 2011|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-6184-6|pages=190–197}}</ref><ref name="ChowdhuryMahmud2008">{{cite book|author1=Anis Chowdhury|author2=Wahiduddin Mahmud|title=Handbook on the South Asian economies|url=https://books.google.com/books?id=VBl8XLiRo3IC&pg=PA72|accessdate=27 December 2011|year=2008|publisher=Edward Elgar Publishing|isbn=978-1-84376-988-0|pages=72–75}}</ref>
[[1969]] లో పాక్ అధ్యక్షుడు జనరల్ అయూబ్ ఖాన్ నుండి యాహ్యాఖాన్ పాలన చేపట్టిన తరువాత [[1970]] లో సంభవించిన పాకిస్థాన్‌లో సంభవించిన తుఫాన్ తూర్పు పాకుస్థాన్‌లో 50,000 మంది ప్రాణాలను బలుగొన్నది.<ref name="Mission with a Difference">{{cite book|title=Mission with a Difference|url=https://books.google.com/books?id=PZ62tP_5a2AC&pg=PA17|accessdate=13 March 2012|publisher=Lancer Publishers|page=17|id=GGKEY:KGWAHUGNPY9}}</ref>
[[File:Ayubkhanandbhutto.jpg|thumb|upright|Signing of [[Tashkent Declaration]] to end [[Indo-Pakistani War of 1965|hostilities]] with [[India]] in 1965 in [[Tashkent]], [[Union of Soviet Socialist Republics (USSR)|USSR]], by President [[Field Marshal Ayub Khan|Ayub]] alongside with [[Zulfikar Ali Bhutto|Bhutto]] (center) and [[Aziz Ahmed]] (left). ]]
<br>
=== జాతీయ ఎన్నికలు ===
[[1970]] లో పాకిస్థాన్ మొదటిసారికా డెమొక్రటిక్ ఎన్నికలు (1970) నిర్వహించింది. ఇది మిలటరీ పాలన నుండి స్వతంత్రపాలన ఆరంభానికి నాంది అయింది. తూర్పు పాకిస్థాన్‌లోని అవామీలీగ్ పాకిస్థాన్ పీపుల్స్ పార్టీ మీద విజయం సాధించింది. యాహ్యాఖాన్ మిలటరీ పాలనను ప్రజలు తిరస్కరించారు.<ref name=Jones>{{cite book|author=Adam Jones|title=Genocide: A Comprehensive Introduction|year=2004|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-35384-7|page=420|editor=}}</ref><ref name=Jahan>{{cite book|author=R. Jahan |title=Teaching about genocide: issues, approaches, and resources|year=2004|publisher=Information Age Publishing|isbn=978-1-59311-074-1|pages=147–148|editor=Samuel Totten}}</ref>[[1971]] మార్చ్ 25న బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర సమరం సమయంలో పరిస్థితి చక్కదిద్దడానికి పాకిస్థాన్ సైన్యం బంగ్లాదేశ్ చేరుకుంది.<ref name="Jones"/><ref name="Jahan"/>" [[1971]] బంగ్లాదేశ్ మారణహోమం " బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్రం ప్రకటించడానికి దారితీసింది. తరువాత బెంగాల్ ముక్తి బహిని భారత్ సహాయంతో ప్రత్యేక బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర సమరానికి సేనలను సమీకరించాడు.<ref name="Jahan"/><ref name="1971war">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm|title=1971 war summary|year=2002|publisher=BBC |accessdate=16 March 2009}}</ref> అయినప్పటికీ పశ్చిమ పాకిస్థాన్ ఈ యుద్ధాన్ని అంతరుద్ధం అని అభివర్ణించింది.<ref>http://www.jstor.org/discover/10.2307/4417267?uid=3738832&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21101002754703</ref>
 
[[1971]] మార్చ్ 25న బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర సమరం సమయంలో పరిస్థితి చక్కదిద్దడానికి పాకిస్థాన్ సైన్యం బంగ్లాదేశ్ చేరుకుంది.<ref name="Jones" /><ref name="Jahan" />"[[1971]] బంగ్లాదేశ్ మారణహోమం" బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్రం ప్రకటించడానికి దారితీసింది. తరువాత బెంగాల్ ముక్తి బహిని భారత్ సహాయంతో ప్రత్యేక బంగ్లాదేశ్ స్వతంత్ర సమరానికి సేనలను సమీకరించాడు.<ref name="Jahan" /><ref name="1971war">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/hi/english/static/in_depth/south_asia/2002/india_pakistan/timeline/1971.stm|title=1971 war summary|year=2002|publisher=BBC |accessdate=16 March 2009}}</ref> అయినప్పటికీ పశ్చిమ పాకిస్థాన్ ఈ యుద్ధాన్ని అంతరుద్ధం అని అభివర్ణించింది.<ref>http://www.jstor.org/discover/10.2307/4417267?uid=3738832&uid=2129&uid=2&uid=70&uid=4&sid=21101002754703</ref>
 
=== అల్లర్లు ===
 
=== లొంగుబాటు ===
[[1971]] లో పాకిస్థాన్ లొంగుబాటుతో యుద్ధంలో ఎదురైన అపజయం కారణంగా యాహ్యాఖాన్ స్థానంలో జుఫిల్ అలి భుట్టో పాకిస్థాన్ అధ్యక్షుడిగా అధికారపీఠం అధిష్టించాడు.తరువాత పాకిస్థాన్ కాంసిట్యూషన్ అఫ్ పాకిస్థాన్‌గా డెమాక్రసీ మార్గంలో పయనించింది. [[1972]] - [[1977]] మద్య పాకిస్థా డెమొక్రసీ పునరుద్ధరించబడింది. స్వీయ చైతన్యం, సోషలిజం, పాకిస్థానీ జాతీయత దేశవ్యాప్తంగా పునరుద్ధరణ కార్యక్రమాలు చురుకుగా సాగాయి.<ref>{{cite web|author=M. Zafar|url=http://www.defencejournal.com/2001/september/arena.htm|title=How Pakistan Army moved into the Political Arena|work=Defence Journal|accessdate=15 March 2009}}</ref> తరువాత [[1972]] లో పాకిస్థాన్ అభివృద్ధి పధాకాలు చేపట్టింది. అలాగే న్యూక్లియర్ నియంత్రణ కార్యక్రమాలు చేపట్టింది. విదేశీజోక్యం అడ్డుకోవడానికి విధ్వంశకర మార్గాన్ని వదిలి మొదటి న్యూక్లియర్ పవర్ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించింది. .<ref name='"Strategic Studies"'>{{cite web|title=Bhutto was father of Pakistan's Atom Bomb Programme|url=http://www.iiss.org/whats-new/iiss-in-the-press/press-coverage-2007/may-2007/bhutto-was-father-of-pakistani-bomb/?locale=en|work=International Institute for Strategic Studies|accessdate=19 December 2011}}</ref><ref name="Hoodbhoy">{{cite web| author =Pervez Amerali Hoodbhoy| authorlink =Pervaiz Hoodbhoy| title =Pakistan's nuclear bayonet| publisher =''[[The Herald (Pakistan)|The Herald]]''| date =23 January 2011 | url=http://www.dawn.com/2011/02/16/herald-exclusive-pakistans-nuclear-bayonet.html | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110218212415/http://www.dawn.com/2011/02/16/herald-exclusive-pakistans-nuclear-bayonet.html | archivedate=18 February 2011 | accessdate=9 September 2011}}</ref>
 
[[1974]] లో మొదటిసారిగా భారత్ మొదటి సారిగా న్యూక్లియర్ పరొశోధ జరపడం పాకిస్థాన్‌కు ప్రేరణ కలిగించడం వలన [[1979]] లో పాకిస్థాన్ న్యూక్లియర్ వెపన్ పరిశోధన పూర్తిచేసింది.
[[1974]] లో మొదటిసారిగా భారత్ మొదటి సారిగా న్యూక్లియర్ పరొశోధ జరపడం పాకిస్థాన్‌కు ప్రేరణ కలిగించడం వలన [[1979]] లో పాకిస్థాన్ న్యూక్లియర్ వెపన్ పరిశోధన పూర్తిచేసింది.<ref name="Hoodbhoy" /> 1977 సైనిక చర్యతో పాకిస్థాన్ డెమొక్రసీ ముగింపుకు వచ్చింది. 1978లో [[జనరల్ జియా - ఉల్- హాక్|జనరల్ జియా - ఉల్-హాక్]] పాకిస్థాన్ అధ్యక్షపదవి చేపట్టాడు. అధ్యక్షుడు జనరల్ జియా చేపట్టిన కార్పొరేట్ సెక్టర్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్ మరియు ఇస్లామైజేషన్ ఆఫ్ ఎకనమి పధకాలు [[దక్షిణాసియా]]లో వేగవంతమైన దేశాలజాబితాలో ఒకటిగా చేసింది.<ref name="Sushil Khanna">{{cite web|author=Sushil Khanna|title=The Crisis in the Pakistan Economy|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv8n1/pakistan.htm|publisher=Revolutionary Democracy|accessdate=16 November 2011}}</ref>
 
<ref name="Sushil Khanna">{{cite web|author=Sushil Khanna|title=The Crisis in the Pakistan Economy|url=http://www.revolutionarydemocracy.org/rdv8n1/pakistan.htm|publisher=Revolutionary Democracy|accessdate=16 November 2011}}</ref>
న్యూక్లియర్ నియంత్రణ, ఇస్లామైజేషన్ అభివృద్ధి<ref name="World Scientific">{{cite book|author1=Michael Heng Siam-Heng|author2= Ten Chin Liew|title=State and Secularism: Perspectives from Asia|year=2010|publisher=World Scientific|location=Singapore|isbn=978-981-4282-37-6|page=202|url=https://books.google.com/?id=9cCtsWb9hoYC&pg=PA202&dq=zia+ul+haq#v=onepage&q=zia%20ul%20haq&f=false|accessdate=28 December 2011}}</ref> సంప్రదాయవాద తత్వం అభివృద్ధి కొనసాగింది. తరువాత పాకిస్థాన్ ఆఫ్ఘనిస్థాన్‌లో రష్యా కార్యకలాపాకు వ్యతిరేకంగా యు.ఎస్ కార్యకలాపాలకు సహకారం అందించింది.<ref name="Steve Coll: Ghost Wars">{{cite book | author = Steve Coll| authorlink = Steve Coll| title =Ghost Wars: The Secret History of the CIA, Afghanistan, and Bin Laden, from the Soviet Invasion to September 10, 2001 |edition=23 February 2004 |page=720| publisher =Penguin Press HC | isbn=978-1-59420-007-6}}</ref><ref name="Westad2005">{{cite book|author=Odd Arne Westad|title=The global Cold War: third world interventions and the making of our times|url=https://books.google.com/books?id=QhFZHRpQdu4C&pg=PT343|accessdate=22 January 2012|year=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85364-4|pages=348–358}}</ref>
 
=== కార్గిల్ యుద్ధం ===
[[File:Musharaff and Bush in Islamabad.jpeg|left|thumb|[[President of the United States|President]] [[George W. Bush|Bush]] meets with President [[Pervez Musharraf|Musharraf]] in [[Islamabad]] during his 2006 visit to Pakistan.]]
[[1999]] లో పాకిస్థాన్ మరియు భారత్ మద్య సౌనిక ఘర్షణలు అధికరించి కార్గిల్ యుద్ధానికి దారితీసాయి. సివిల్- మిలటరీ సంఘర్షణలు జనరల్ [[పర్వేజ్ ముషార్రఫ్]] పాకిస్థాన్ అధికారాన్ని చేపట్టడానికి అనుమతించాయి. .<ref name="kargil">{{Cite news|title=India launches Kashmir air attack|date=26 May 1999|publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/352995.stm|accessdate=5 August 2008}}</ref><ref name="1999coup">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/472968.stm|title=Pakistan after the coup: Special report|date=12 October 2000|accessdate=17 March 2009|publisher=BBC}}</ref> 1999 నుండి 2001 వరకు ముషారఫ్ హెడ్ ఆఫ్ ది గవర్నమెంట్‌గా పాకిస్థాన్‌ను పాలించాడు. తరువాత 2001 నుండి 2008 వరకు పాకిస్థాన్ అధ్యక్షునిగా పాలించాడు. ముషారఫ్ పాలనలో ఆధునికీకరణ, సాంఘిక స్వాతంత్రం, ఆర్ధిక సంస్కరణల పొడిగింపు మొదలైన చర్యలు చేపట్టబడ్డాయి.<ref>{{cite web| url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/0,,contentMDK:20643510~menuPK:158937~pagePK:146736~piPK:146830~theSitePK:223547,00.html| title=Pakistan Among Top 10 Reformers| work= World Bank|date=12 September 2005| accessdate=23 December 2011}}</ref> తరువాత పాకిస్థాన్ యు.ఎస్ తో కలిసి తీవ్రవాదంతో చేసిన యుద్ధంలో పాల్గిన్నది. పాకిస్థాన్ నేషనల్ అసెంబ్లీ విజయవంతంగా 5 సంవత్సరాల పాలన ముగించిన తరువాత 2007-నవంబర్ 15న పాకుస్థాన్ జాతీయ ఎన్నికలకు పాకిస్థాన్ ఎన్నికల కమిటీ పిలుపును ఇచ్చింది.<ref>{{cite web|title=Performance of 12th NationalAssembly of Pakistan-|url=http://www.pildat.org/Publications/publication/Democracy%26LegStr/5Yearsof12thNationalAssemblyofPakistan-CitizensReport.pdf|work=Pakistan Institute of Legislative Development and Transperency|format=PDF|page=5|accessdate=23 December 2011}}</ref>[[2007]] లో బెనాజిర్ భుట్టో కాల్చివేతకు గురైన తరువాత [[2008]] లో పాకిస్థాన్ పీపుల్స్ పార్టీ సురక్షిత ఆధిఖ్యతతో విజయం సాధించింది. తరువాత యూసఫ్ రాజా గిలాని ప్రధాని పదవిని చేపట్టాడు. .<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7312116.stm|title=New Pakistan PM Gillani sworn in|date=25 March 2008|accessdate=17 March 2009|publisher=BBC }}</ref> ముషారఫ్ మీద ఆరోపించబడిన నేరారోపణా ఉద్యమానికి వెరచి ముషారఫ్ [[2008]] ఆగస్ట్ 18న అధ్యక్షపదవికి రాజీనామా చేసిన తరువాత ఆసిఫ్ ఆలి జర్దారీ అధ్యక్షపదవి చేపట్టాడు. .<ref>{{Cite news|url=http://afp.google.com/article/ALeqM5i9dz2ZxX6MRv5ZOKT4cx4-1O_qTQ|title=Zardari wins Pakistan presidential election: officials|date=5 September 2008|agency=AFP |accessdate=17 March 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/08/18/musharraf.address/|date=19 August 2008|accessdate=19 January 2010|title=Musharraf Exits, but Uncertainty Remains|work=The Washington Post |author=Candace Rondeaux}}</ref><ref name="NEWSMUSH">{{Cite news|author=Associated Press|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,405221,00.html|title=Pakistani President Musharraf Resigns Amid Impeachment Threats|publisher=Fox News|date=18 August 2008|accessdate=18 August 2008}}</ref> పాకిస్థాన్ న్యాయవ్యవస్థతో ఏర్పడిన ఘర్షణల తరువాత యూసఫ్ రాజా గిలానీ 2012 జూన్ లో ప్రధానపదవికి అనర్హుడని నిర్ణయించబడింది.<ref name="thenews.com">{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/article-55039-Gilani-disqualified-as-PM:-SC--|title=Gilani disqualified as PM: SC|newspaper=Daily The News International.com|accessdate=19 June 2012}}</ref> తీవ్రవాదంతో యుద్ధంలో పాకిస్థాన్ పాత్ర, తీవ్రవాదం మీద యుద్ధం ఖరీదు 67.93 అమెరికన్ డాలర్లు.<ref>{{cite web|title=Cost of War on Terror for Pakistan Economy|url=http://www.finance.gov.pk/survey/chapter_11/Special%20Section_1.pdf|work=Ministry of Finance, Pakistan.|format=PDF|accessdate=20 December 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=War on terror cost Pakistan $67.9 billion|url=http://www.dawn.com/2011/06/20/war-on-terror-cost-pakistan-679-billion.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111172537/http://www.dawn.com/2011/06/20/war-on-terror-cost-pakistan-679-billion.html|archivedate=11 January 2012|accessdate=20 December 2011|newspaper=DAWN|date=20 June 2011}}</ref> అంతే కాక తీవ్రవాదం కారణంగా దాదాపు 30 లక్షల మంది ప్రజలు స్వస్థలం నుండి తరలించబడ్డారు. .<ref>{{cite web|title=3.4&nbsp;million displaced by Pakistan fighting|url=http://www.upi.com/Top_News/2009/05/30/34-million-displaced-by-Pakistan-fighting/UPI-68801243704876/|author=United Press International.|accessdate=24 July 2010}}</ref> [[2013]] లో నిర్వహించబడిన పాకిస్థాన్ జాతీయ ఎన్నికలు (2013)లో పాకిస్థాన్ ముస్లిం లీగ్ (ఎన్) అమోఘమైన ఆధిఖ్యత సాధించింది. తరువాత నవాబు షరీఫ్ ప్రధానమంత్రి పదవి అలంకరించాడు. 14 సంవత్సరాల తరువాత పాకిస్థాన్‌లో తిరిగి డెమొక్రసీ స్థాపించబడింది.<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2013-06-05/an-pervaz-sharif-officially-endorsed-as-pakistan27s-prime-mini/4735828|title=Nawaz Sharif sworn in as Pakistani PM|work=ABC|date=5 June 2013|accessdate=6 June 2013}}</ref>
<ref>{{cite news|url=http://www.abc.net.au/news/2013-06-05/an-pervaz-sharif-officially-endorsed-as-pakistan27s-prime-mini/4735828|title=Nawaz Sharif sworn in as Pakistani PM|work=ABC|date=5 June 2013|accessdate=6 June 2013}}</ref>
 
==ప్రభుత్వవిధానాలు==
పాకిస్థాన్ ఇస్లాం మతప్రాతిపదిక కలిగిన ప్రజాస్వామ్య దేశం. పాకిస్థాన్ ఫెడరల్ పార్లమెంటరీ విధానం కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://pakistani.org/pakistan/constitution/part1.html|title=Part I: "Introductory"|work=pakistani.org}}</ref> [[1956]] లో మొదటిసారిగా పాకిస్థాన్ కాంస్స్టిట్యూషన్
నిర్మితమైనది. అయినప్పటికీ [[1958]] లో నిలిపివేయబడి [[1962]] లో పునర్నిర్మించబడింది.<ref name="Brookings Institution Press" /> సమగ్రమైన పాకిస్థాన్ కంస్టిట్యూషన్ 1973 నుండి అమలై [[1977]] లో జియా-ఉల్-హక్ చేత రద్దుచేయబడి [[1985]] లో తిరిగి అమలుచేయబడింది.<ref name="ciafactbook"/> పాకిస్థాన్ మిలటరీ పాకిస్థాన్ రాజకీయచరిత్ర లలో కీలకపాత్ర వహిస్తుంది.<ref name="Brookings Institution Press" /> సైనిక పాలన కాలంలో అధ్యక్షుని మిలటరీ నిర్ణయిస్తుంది. ప్రజాస్వామ్యకాలంలో అధ్యక్షుని ఎన్నిక ప్రజాస్వామ్యవిధానంలో నిర్ణయించబడుతుంది.<ref name=military>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/472953.stm|title=World: South Asia Pakistan's army and its history of politics|date=10 December 1999|accessdate=16 March 2009|publisher=BBC}}</ref> పాకిస్థాన్‌లో బహుళపార్టీ విధానం కలిగిఉంది. [[2013]] మే మాసంలో పాకిస్థాన్‌లో జనరల్ ఎలెక్షన్లు విజయవంతంగా నిర్వహించబడ్డాయి.
<ref name="ciafactbook"/> పాకిస్థాన్ మిలటరీ పాకిస్థాన్ రాజకీయచరిత్ర లలో కీలకపాత్ర వహిస్తుంది.<ref name="Brookings Institution Press" /> సైనిక పాలన కాలంలో అధ్యక్షుని
మిలటరీ నిర్ణయిస్తుంది. ప్రజాస్వామ్యకాలంలో అధ్యక్షుని ఎన్నిక ప్రజాస్వామ్యవిధానంలో నిర్ణయించబడుతుంది.<ref name=military>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/472953.stm|title=World: South Asia Pakistan's army and its history of politics|date=10 December 1999|accessdate=16 March 2009|publisher=BBC}}</ref> పాకిస్థాన్‌లో బహుళపార్టీ విధానం కలిగిఉంది. [[2013]] మే మాసంలో పాకిస్థాన్‌లో జనరల్ ఎలెక్షన్లు విజయవంతంగా నిర్వహించబడ్డాయి.
 
===విదేశీవ్యవహారాలు===
జసంఖ్యాపరంగా రెండవస్థానంలో ఉన్న ముస్లిందేశంగా (మొదటిస్థానంలో ఇండోనేషియా ఉంది) మరియు అణ్వాయుధాలు కలిగిన ఏకైక ముస్లిందేశంగా పాకిస్థాన్ గుర్తించబడుతూ ప్రపంచరాజకీయాలలో కీలకపాత్ర వహిస్తుంది.<ref name="Mill City Press">{{cite book|last1=Colgrove|first1=Rosemary|title=Eye on the sparrow : the remarkable journey of Father Joseph Nisari, Pakistani priest|date=2010|publisher=Mill City Press|location=Minneapolis|isbn=1936400871|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref name=ABC-CLIO>{{cite book|last1=Lyon|first1=Peter|title=Conflict between India and Pakistan : an encyclopedia|date=2008|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara, Calif.|isbn=1576077128|url=https://books.google.com/books?id=vLwOck15eboC&pg=PA108&dq=pakistan+second+most+populous&hl=en&sa=X&ei=SJbQVK7qCtfroASPxYDYBQ&ved=0CCQQuwUwAQ#v=onepage&q=pakistan%20second%20most%20populous&f=false|accessdate=3 February 2015}}</ref> సగం వ్యవసాయం మరియు సగం పారిశ్రామిక దేశం అయిన పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరం విదేశీవ్యవహారలతో అధికంగా ముడిపడి ఉంది. పాకిస్థాన్ సేవాసంస్థలు, కార్పొరేషన్ మరియు పౌరవ్యవస్థ కూడా విదేశీ వ్యవహారలతో ముడివడిఉంది.<ref name="Scrib, 19 November 2012">{{cite journal|last=Ahmad|first=Hafeez Ashfaq|title=Determinants of Foreign Policy of Pakistan|journal=Scrib, 19 November 2012|url=http://www.scribd.com/doc/30773560/Foreign-Policy-of-Pakistan|accessdate=19 November 2012}}</ref><ref name="Official policy statements">{{cite web|title=Ministry of Foreign Affairs|url=http://www.mofa.gov.pk/mfa/pages/home.aspx|work=Pakistan Government|publisher=Official policy statements|accessdate=19 November 2012}}</ref>
స్థిరమైన విదేశీవిధానాలతో పాకిస్థాన్ విదేశాలతో సుముఖమైన సంబంధాలను కలిగి ఉంది.<ref name="Deep & Deep Publ.">{{cite book|last1=Grover|first1=ed. by Verinder|last2=Arora|first2=Ranjana|title=Political system in Pakistan|date=1995|publisher=Deep & Deep Publ.|location=New Delhi|isbn=8171007392|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref name="Lancer Publ.">{{cite book|last1=KrishnaRao|first1=K.V.|title=Prepare or perish : a study of national security|date=1991|publisher=Lancer Publ.|location=New Delhi|isbn=817212001X|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref name="Dawn newspapers, 2013" />
<ref name="Routledge, UK">{{cite book|last1=Chakma|first1=Bhumitra|title=Pakistan's nuclear weapons|date=2009|publisher=Routledge, UK|location=London|isbn=0415408717|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref name="NPT News Directorate">{{cite news|last=Officials reports|title=Pakistan a Responsible Nuclear Power, Official Asserts|url=http://www.nti.org/gsn/article/pakistan-a-responsible-nuclear-power-official-asserts/|accessdate=3 December 2012|newspaper=NPT News Directorate|date=June 18, 2010}}</ref> భారత్ నిర్వహించిన పొక్రాన్ అణ్వాయుధ పరిశోధన తరువాత పాకిస్థాన్ అణ్వాయుధ పరిశోధన జరపడానికి దారితీసింది.<ref>{{cite news|title=World: Monitoring Nawaz Sharif's speech|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/world/monitoring/102445.stm|accessdate=11 March 2012|newspaper=BBC|date=28 May 1998}}</ref><ref name="United Book Press." /><ref>{{cite news|title=N-deterrence to be pursued|url=http://www.dawn.com/2011/07/15/n-deterrence-to-be-pursued.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718102116/http://www.dawn.com/2011/07/15/n-deterrence-to-be-pursued.html|archivedate=18 July 2011|accessdate=11 March 2012|newspaper=Dawn|date=15 July 2011}}</ref>
<ref name="United Book Press." /><ref>{{cite news|title=N-deterrence to be pursued|url=http://www.dawn.com/2011/07/15/n-deterrence-to-be-pursued.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110718102116/http://www.dawn.com/2011/07/15/n-deterrence-to-be-pursued.html|archivedate=18 July 2011|accessdate=11 March 2012|newspaper=Dawn|date=15 July 2011}}</ref>
 
===అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత ===
[[File:Nawazobama.jpg|thumb|left|[[U.S President]] [[Barack Obama]] in conversation with [[Prime Minister of Pakistan|Prime Minister]] [[Nawaz Sharif]], 2014.]]
ప్రపంచం చమురుసరఫరా మార్గంలో ఉండడం మరియు చమురూత్పత్తి చేస్తున్న మధ్యఆసియాదేశాలకు సమీపంలో ఉండడం పాకిస్థాన్‌కు అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిస్తుంది.<ref name=Tauris>{{cite book|last1=Shah|first1=Mehtab Ali|title=The foreign policy of Pakistan : ethnic impacts on diplomacy, 1971-1994|date=1997|publisher=Tauris|location=London [u.a.]|isbn=1860641695|accessdate=3 February 2015}}</ref>
 
<ref name=Tauris>{{cite book|last1=Shah|first1=Mehtab Ali|title=The foreign policy of Pakistan : ethnic impacts on diplomacy, 1971-1994|date=1997|publisher=Tauris|location=London [u.a.]|isbn=1860641695|accessdate=3 February 2015}}</ref>
[[2004]] లో పాకిస్థాన్ " ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఇస్లామిక్ కోపరేషన్ మరియు ఆఫ్ ది యునైటెడ్ స్టేట్స్ వార్ అగెయినిస్ట్ టెర్రరిజంలో (మేజర్ నాటో అల్లే) సహకారం పాకిస్థాన్ ప్రాముఖ్యత అంతర్జాతీయంగా అధికం అయింది.<ref name="Oxford University Press, Shahi">{{cite book|last1=Shahi|first1=Abdul Sattar ; foreword by Agha|title=Pakistan's foreign policy, 1947-2012 : a concise history|date=2013|publisher=Oxford University Press, Shahi|location=Karachi|isbn=0199069107|edition=Third edition|accessdate=3 February 2015}}</ref> పాకిస్థాన్ విదేశీవిధానం మరియు పాకిస్థాన్ భౌగోళిక వ్యూహం ఆర్ధికరంగం మరియు పాకిస్థాన్ జాతీయతరక్షణ, ప్రాంతీయసమైఖ్యత, సహముస్లిం దేశాలతో సత్సంభంధాల మీద కేంద్రీకరించి ఉంది.<ref name="Govt of Pakistan">{{cite web|last1=Govt of Pakistan|title=Foreign Policy of Pakistan|url=http://www.mofa.gov.pk/content.php?pageID=Foreign%20Policy|website=http://www.mofa.gov.pk/|publisher=Govt of Pakistan|accessdate=3 February 2015}}</ref><ref name="rizvi">{{cite web|author=Hasan Askari Rizvi|title=Pakistan's Foreign Policy:An Overview 1947–2004|url=http://www.millat.com/democracy/Foreign%20Policy/Briefing_Paper_english_11.pdf|format=PDF|publisher=Pakistan Institute of Legislative Development and Transparency|pages=10–12, 20|accessdate=20 December 2011}}</ref> పాకిస్థాన్ ఐఖ్యరాజ్యసమితి శాశ్వత సభ్యత్వం మరియు శాస్వత ప్రాతినిధ్యం కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/en/members/index.shtml#p|title=United Nations Member States|date=3 July 2006|publisher=United Nations|accessdate=8 July 2010}}</ref> పాకిస్థాన్ ముస్లిం ప్రపంచంలో ఆధినికతకు ఆదరణ ఇస్తున్న దేశంగా గుర్తించబడుతుంది<ref>{{cite web|url=http://foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/PAKISTANANDTHEOIC.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090219073408/http://foreignaffairscommittee.org/includes/content_files/PAKISTANANDTHEOIC.pdf|archivedate=19 February 2009|title=Senate OIC Report|date=September 2005|format=PDF|publisher=Senate of Pakistan: Senate Foreign Relations Committee|pages=16–18|accessdate=8 July 2010}}</ref><ref>{{cite news|title=A Plea for Enlightened Moderation|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A5081-2004May31.html|accessdate=24 December 2011|newspaper=The Washington Post|date=1 June 2004}}</ref> పాకిస్థాన్ కామంవెల్త్ దేశాల సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|url=http://www.thecommonwealth.org/YearbookHomeInternal/138945/|title=Pakistan|publisher=Commonwealth Secretariat|accessdate=8 July 2010}}</ref>
సౌత్ ఆసియన్ అసోసియేషన్ ఫర్ రీజనల్ కాత్పొరేషన్, ఎకనమిక్ కార్పొరేషన్,<ref>{{cite web|title=Member Countries|url=http://www.ecosecretariat.org/|work=ECO|accessdate=24 December 2011}}</ref><ref>{{cite web|author=A.R.Kemal|title=Exploring Pakistan's Regional Economic Cooperation Potential|url=http://www.pide.org.pk/pdf/psde20AGM/EXPLORING%20PAKISTANS%20REGIONAL%20ECONOMIC%20COOPERATION%20POTENTIAL.pdf|work=PIDE|format=PDF|pages=1–2|accessdate=24 December 2011}}</ref> జి 20 డెవలిపింగ్ దేశాల సభ్యత్వం కూడా కలిగి ఉంది.<ref>{{cite web|title=G-20 Ministerial Meeting|url=http://commerce.nic.in/wto_sub/g20/pressrel.htm#_ftn1|work=Commerce.nic.in|publisher=Department of Commerce, Ministry of Commerce and Industry, India|date=19 March 2005|accessdate=4 January 2012}}</ref> పాకిస్థాన్ ఇజ్రాయేలు మధ్య దౌత్యసంబంధాలు లేవు.<ref name="Washington Post, Pakistan Bureau">{{cite news|last1=Tharoor|first1=Ishaan|title=The Pakistani origins of the Israeli state|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/12/03/the-pakistani-origins-of-the-israeli-state/|accessdate=2 March 2015|agency=Washington Post|publisher=Washington Post, Pakistan Bureau|date=3 December 2014}}</ref> అయినప్పటికీ ఇజ్రాయేలు ప్రజలు పర్యటన నిమిత్తం పాకిస్థాన్‌కు వచ్చి పోతుంటారు.<ref name="Haaretz">{{cite news|last1=Khoury|first1=Jack|title=Israeli lecturer takes part in Pakistan conference|url=http://www.haaretz.com/.premium-1.644835|accessdate=2 March 2015|agency=Haaretz|publisher=Haaretz|date=28 February 2015}}</ref>
<ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/4203788.stm |title=Pakistan-Israel in landmark talks |publisher=BBC News |date=1 September 2005 |accessdate=July 4, 2012}}</ref> ఆర్మేనియాతో సంబంధాలు లేని ఒకేఒక దేశం పాకిస్థాన్ మాత్రమే. అయినప్పటికీ ఆర్మేనియన్లు ఇప్పటికీ పాకిస్థన్‌లో నివసిస్తున్నారు.
<ref name="Armenian TImes">{{cite news|last1=Staff work|title=Pakistan the only country not recognizing Armenia – envoy|url=http://www.news.az/articles/armenia/86325|accessdate=2 March 2015|agency=Armenian TImes|publisher=Armenian TImes|date=5 February 2015}}</ref>
 
[[File:Pak-China Friendship Centre.JPG|thumb|[[Pak-China Friendship Centre]] was constructed by [[China]] as a gift for Pakistan. Pakistan also hosts China's largest overseas embassy.<ref>{{cite web|url=http://asiancorrespondent.com/130710/china-unveils-pakistan-embassy-its-largest-in-the-world/|title=China opens ‘largest’ embassy in Pakistan, strengthens South Asia presence - Asian Correspondent|work=asiancorrespondent.com}}</ref>|link=Special:FilePath/Pak-China_Friendship_Centre.JPG]]
పాకిస్థాన్ మిడిల్ ఈస్ట్ దేశాలు మరియు ఇతర ముస్లిం దేశాలతో రాజకీయ, సాంఘిక మరియు ఆర్ధిక సంబంధాలు కలిగి ముస్లిం దేశాలలో ప్రాముఖ్యత ఉంది.<ref name="Taylor & Francis.">{{cite book|last1=Pande|first1=Aparna|title=Explaining Pakistan'’s Foreign Policy: Escaping India|date=2006|publisher=Taylor & Francis.|isbn=1136818944|accessdate=3 February 2015}}</ref> పాకిస్థాన్ [[చైనా]]తో దౌత్యసంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్న మొదటి దేశం పాకిస్థాన్. అలాగే [[1962]] ఇండో-చైనా యుద్ధం తరువాత పాకిస్థాన్ మరియు చైనాల మధ్య స్నేహసంబంధాలు కొనసాగుతూ ఉన్నాయి.<ref name="Council on Foreign Relations, China Pakistan">{{cite web|last1=Afridi|first1=Jamal|last2=Bajoria|first2=Jayshree|title=China-Pakistan Relations|url=http://www.cfr.org/china/china-pakistan-relations/p10070|website=http://www.cfr.org/|publisher=Council on Foreign Relations, China Pakistan|accessdate=3 February 2015|date=6 July 2010}}</ref>
 
<ref name="Taylor & Francis.">{{cite book|last1=Pande|first1=Aparna|title=Explaining Pakistan'’s Foreign Policy: Escaping India|date=2006|publisher=Taylor & Francis.|isbn=1136818944|accessdate=3 February 2015}}</ref> పాకిస్థాన్ [[చైనా]]తో దౌత్యసంబంధాలు ఏర్పరుచుకున్న మొదటి దేశం పాకిస్థాన్. అలాగే [[1962]] ఇండో-చైనా యుద్ధం తరువాత పాకిస్థాన్ మరియు చైనాల మధ్య స్నేహసంబంధాలు కొనసాగుతూ ఉన్నాయి.<ref name="Council on Foreign Relations, China Pakistan">{{cite web|last1=Afridi|first1=Jamal|last2=Bajoria|first2=Jayshree|title=China-Pakistan Relations|url=http://www.cfr.org/china/china-pakistan-relations/p10070|website=http://www.cfr.org/|publisher=Council on Foreign Relations, China Pakistan|accessdate=3 February 2015|date=6 July 2010}}</ref>
[[1960]]-[[1989]] చైనా రిపబ్లిక్ ప్రపంచ ప్రధాన దేశం కావడానికి పాకిస్థాన్ ఎంతగానో సహకరించింది. యునైటెడ్ స్టేట్స్ అధ్యక్షుడు చైనా పర్యటనకు పాకిస్థాన్ సహకరించింది. [[1972]]లో అమెరికా అధ్యక్షుడు నిక్సన్ చైనాలో పర్యటించాడు.<ref name="Council on Foreign Relations, China Pakistan" /> పాకిస్థాన్‌లో ప్రాంతీయ మరియు అంతర్జాతీయ పరిస్తితులు చైనా మరియు పాకిస్థాన్ మద్య సంబంధాలను బలపరుస్తూ ఉన్నాయి.<ref name="Council on Foreign Relations, China Pakistan" /> బదులుగా పాకిస్థాన్ మరియు చైనాల మద్య పరస్పర ఆర్ధిక సహకారం శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. చైనా పాకిస్థాన్‌లో మైళిక సదుపాయాల నిర్మాణాల మీద పెట్టుబడులు పెడుతుంది. గ్వాడర్ వద్ద డీప్‌వాటర్ పోర్ట్ నిర్మాణం ఒకటి.
<ref name="china">{{cite web|author=Urvashi Aneja|url=http://www.ipcs.org/pdf_file/issue/136564802IPCS-Special-Report-26.pdf|title=PAKISTAN-CHINA RELATIONS|publisher=Institute of Peace and Conflict Studies|date=June 2006|page=1|accessdate=28 December 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2006/11/24/us-pakistan-china-chro-idUSISL9262520061124|title=CHRONOLOGY-Main events in Chinese-Pakistani relations|publisher=Reuters|work=Thomson Reuters|accessdate=24 November 2006|date=24 November 2006}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cfr.org/china/china-pakistan-relations/p10070|title=China-Pakistan Relations|author=Jamal Afridi|work=Council on Foreign Relations|accessdate=6 July 2010}}</ref> [[2000]] లో చైనా పాకిస్థాన్ మద్య జరిగిన "చైనా-పాకిస్థాన్ ఫ్రీ ట్రేడ్ అగ్రిమెంట్" ఇప్పటికీ కొనసాగుతూ ఉంది.అలాగే పాకిస్థాన్ చైనా-మరియు ముస్లిం దేశాల మద్య వారధిలా సహకారం అందిస్తుంది.<ref name="Stanford University Press, California, [u.s]">{{cite book|last1=Gillette|first1=Maris Boyd|title=Between Mecca and Beijing|date=2000|publisher=Stanford University Press, California, [u.s]|location=California, [u.s]|isbn=0804764344|accessdate=3 February 2015}}</ref> భారత్‌తో భౌగోళిక శతృత్వం ఉన్నప్పటికీ పాకిస్థాన్ [[టర్కీ]] మరియు [[ఇరాన్]] లతో రాజకీయ సంబంధాలను కొనసాగిస్తుంది.<ref name="AuthorHouse. 2006">{{cite book|last1=Anwar|first1=Muhammad|title=Friends Near Home: Pakistan's Strategic Security Options|date=2006|publisher=AuthorHouse. 2006|location=Islamabad, Pakistan|isbn=1467015415|accessdate=3 February 2015}}</ref> సౌదీ అరేబియా కూడా పాకుస్థాన్‌తో గౌరవనీయ సంబంధలు కలిగి ఉంది. .<ref name="AuthorHouse. 2006" /> కాశ్మీర్ సంగర్షణతో భారత్ పాక్ మద్య పెద్ద అఘాతం ఏర్పడింది. కాశ్మీర్ కారణంతో ఇరుదేశాల మద్య 4 మార్లు యుద్ధం సంభవించింది.<ref name="kashmir1" /> [[1950]] మరియు [[1980]] సోవియట్-ఆఫ్ఘ యుద్ధం వంటి రాజకీయ కారణాల వలన సోవియట్ యూనియన్‌తో విబేధాలు తలెత్తాయి. పాకిస్థాన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ సన్నిహితసంబంధిత దేశాలలో ఒకటి.<ref name="rizvi" /><ref name="mostallied">{{cite web|url=http://www.fpa.org/newsletter_info2583/newsletter_info_sub_list.htm?section=Pakistan%3A%20The%20Most%20Allied%20Ally%20in%20Asia|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110725141127/http://www.fpa.org/newsletter_info2583/newsletter_info_sub_list.htm?section=Pakistan:%20The%20Most%20Allied%20Ally%20in%20Asia|archivedate=25 July 2011|title=Pakistan: The Most Allied Ally in Asia|author=Robert Nolan|publisher=Foreign Policy Association|accessdate=12 March 2009}}</ref> [[1999]] నుండి పాకిస్థాన్ రష్యాల మద్య పలురంగాలలో పరస్పర సంబంధాలు మెరుగుపడ్డాయి.<ref name="Dawn, 2015">{{cite news|last1=staff writer|title=Accord to diversify ties with Russia|url=http://dawn.com/news/1039487/accord-to-diversify-ties-with-russia|accessdate=3 February 2015|agency=Dawn, 2015|date=9 January 2015}}</ref>
పాకిస్థాన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ మద్య బలమైన అంతరంగిక సంబంధాలు ఉన్నాయి. కోల్డ్ వార్ పాకిస్థాన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్‌తో కలిసి పనిచేసింది. [[1990]] పాకిస్థాన్ రహస్యంగా అణాయుధాలు తాయారుచేసిన విషయం బహిర్గతం అయిన తరువాత అమెరికా పాకిస్థాన్ సంబంధాలు బలహీనపడ్డాయి.<ref>{{Cite news|author=Sabir Shah|title=US military aid to Pakistan suspended six times since 1954|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=205102&Cat=2&dt=10/24/2009|publisher=[[The News International, Pakistan]]|accessdate=26 October 2009}}</ref> యునైటెడ్ స్టేట్స్ తీవ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా జరిపిన పోరు అమెరికా పాకిస్థాన్‌లు సన్నిహితం అయినప్పటికీ ఆఫ్ఘన్ యుద్ధం (2001) తరువాత సంబంధాలలో తీవ్రవాదం కారణంగా సమస్యలు ఎదురైయ్యాయి. .<ref name="mondediplo2007">{{cite web|title=The United States' new backyard|url=http://mondediplo.com/2007/11/03mideast|author=Alain Gresh|publisher=Le Monde diplomatique|accessdate=24 July 2010}}</ref><ref>{{cite web|author=C.J. Radin |url=http://www.longwarjournal.org/archives/2011/12/us_pakistani_relatio.php|title=Analysis: The US-Pakistan relationship|publisher=Long War Journal|accessdate=January 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.defencetalk.com/pakistan-usa-allies-in-the-war-on-terrorism-1865/|title=Pakistan & USA&nbsp;– Allies in the war on Terrorism!|author=Nazir Khaja|work=Defence Talk|accessdate=15 February 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/world/national-security/pakistan-backed-attacks-on-american-targets-us-says/2011/09/22/gIQAf0q6oK_story.html|title=Pakistan backed attacks on American targets, U.S. says|author=Karen DeYoung|work=Washington Post|accessdate=30 January 2010}}</ref> [[1948]] నుండి ప్రత్యేక బలూచీస్థాన్ వాదులు నైరుతీ బలూచీస్థాన్‌లో తరచుగా ఆదోళన చేస్తున్నారు.
<ref>{{Cite news|url=http://www.economist.com/node/21552248|title=Balochistan: "We only receive back the bodies"|location=Quetta|date=7 April 2012|work=The Economist|quote=}}</ref>
 
|}
ఫెడరల్ పాత్లమెంటరీ రిపబ్లిక్ రాజ్యంగా పాకిస్థాన్ ఫెడరేషన్‌లో (పంజాబు, ఖైబర్, సింధి మరియు బలూచీస్థాన్) నాలుగు విభాగాలు ఉన్నాయి. .<ref>Article 1(1)–2(d) of the [http://pakistani.org/pakistan/constitution/part1.html Part I: Introductory] in the [[Constitution of Pakistan]]</ref> మరియు ట్రైబల్ బెల్ట్,గిల్జిట్- బలూచీస్థాన్, ఇస్లామాబాద్ కాపిటల్ టెర్రిటరీ మరియు అజాద్ కాశ్మీర్ పేరిట నాలుగు నిర్వహణా విభాగాలు ఉన్నాయి. పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం డీ ఫేక్టో స్టాండర్డ్ " విధానం అనుసరిస్తుంది.
<ref>{{Cite journal|url = http://www.pid.gov.pk/Prime%20Minister.doc |publisher=Press Information Department, Pakistan|format = DOC|title = Highlights of Prime Minister's Press Talk on "Gilgit–Baltistan Empowerment and Self Governance Order −2009" at PM'S Secretariat on August 29, 2009|year=2009|accessdate=29 December 2011}}</ref> పాకిస్థాన్ పాలన త్రీటైర్ (పాకిస్థాన్ జిల్లాలు, తాలూకాలు మరియు యూనియన్ కౌన్సిల్స్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్) సిస్టం అనుసరించి నిర్వహించబడుతుంది. ఒక్కొక్క విధానానికి ఎన్నిక విధానంలో సభ్యులను ఎన్నికచేస్తారు.<ref>{{cite web|title=Decentralization in Pakistan|url=http://www.worldbank.org.pk/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/PAKISTANEXTN/0,,contentMDK:21973776~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:293052,00.html|publisher=World Bank|accessdate=29 December 2011}}{{dead link|date=March 2014}}</ref> There are about 130 districts altogether, of which Azad Kashmir has ten<ref>{{cite web|title=Azad Jammu and Kashmir Districts|url=http://www.ajk.gov.pk/index.php?option=com_content&view=article&id=42&Itemid=12|publisher=Government of AJK|accessdate=29 December 2011}}</ref> and Gilgit–Baltistan seven.<ref>{{Cite journal|url=http://www.dunyanews.tv/newsite/other/GilgitBaltistan.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100919114343/http://dunyanews.tv/newsite/other/GilgitBaltistan.pdf|archivedate=19 September 2010|publisher=Dunya |format= PDF|title = Gilgit–Baltistan Empowerment and Self Governance Order|year = 2009|page=1}}</ref> ట్రైబల్ ఏరియాలో ఏడు గిరిజనప్రాంతాలు మరియు ఆరు చిన్న సరిహద్దు ప్రాంతాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|title=Map of Agencies and Regions in the FATA|url=http://fata.gov.pk/images/stories/fata1.png|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130928161600/http://fata.gov.pk/images/stories/fata1.png|archivedate=28 September 2013|work=fata.gov.pk|format=PNG|accessdate=29 December 2011}}</ref> పాకిస్థాన్ న్యాయవ్యవస్థ మరియు పాకిస్థాన్ ఇంటెలిజంస్ కమ్యూనిటీ పాకిస్థాన్ చట్టపరిధిలో పనిచేస్తాయి. దీని క్రింద నేషనల్ ఇంటెలిజంస్ డైక్టరేట్‌ పరిధిలో ఫెడరల్ మరియు ప్రివింషియల్ స్థాయిలో పనిచేస్తుంది. ఫెడరల్ ఇంచెస్టిగేషన్ ఏజన్సీ, ఇంటెలిజంస్ బ్యూరో, నేషనల్ హైవేస్, మోటర్ వేస్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్ మరియు పాకిస్థాన్ రేంజర్స్ మరియు ఫ్రాంటియర్ కార్ప్స్ వంటి పారామిలటరీ దళాలు పనిచేస్తుంటాయి.<ref name=law>{{cite book|author=Asad Jamal|title=Police Organisations in Pakistan|year=2010|publisher=CHRI and HRCP|isbn=81-88205-79-6|pages=9–15}}</ref>
 
పాకిస్థాన్ కోర్ట్ సిస్టంలో పాకిస్థాన్ సుప్రీం కోర్ట్ అగ్రస్థానంలో ఉంటుంది. హైకోర్ట్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్, ఫెడరల్ షరియట్ కోర్టులు (ఒక్కొక భూభాగానికి ఒకటి మరియు ఫెడరల్ కాపిటల్‌లో ఒకటి), జిల్లా కోర్టులు (ఒక్కొక జిల్లాకు ఒకటి), జ్యుడీషియల్ మెజిస్ట్రేట్ కోర్టు (ఒక్కొక నగరం మరియు ఒక్కొక పట్టాణానికి ఒకటి), ఎగ్జిక్యూటివ్ మెజిస్ట్రేట్ కోర్టు మరియు సివిల్ కోర్టులు ఉన్నాయి.
పాకిస్థాన్ పీన్ల్ కోడ్ గిరిజనప్రాంతాలలో పరిమితికి లోబడి ఉంటుంది. గిరిజన ప్రాంతాలకు గిరిజన సంప్రదాయాలను అనుసరించి చట్టం అమలు చేయబడుతుంది.<ref name="law" /><ref>{{cite web|author=Faqir Hussain|title=The Judicial System Of Pakistan|url=http://www.supremecourt.gov.pk/web/user_files/File/thejudicialsystemofPakistan.pdf|work=Supreme Court of Pakistan|format=PDF|year = 2009|pages=10–21|accessdate=26 December 2011}}</ref>
 
===సైనికదళం===
<ref name="Diane Publishing Co."/> జాయింట్ చీఫ్ ఆఫ్ స్టాఫ్ కమిటీ ఉన్నతాధికారి సైనికదళాన్ని నియంత్రిస్తుంటాడు. అలాగే సైనికదళం మరియు ప్రభుత్వం మధ్య వ్యూహాత్మక అనుసంధానకర్తగా ఉంటాడు.<ref name="Diane Publishing Co."/><ref>{{cite news|author=Mateen Haider |url=http://dawn.com/news/1058927/raheel-sharif-being-appointed-new-army-chief |newspaper=Dawn |title=Lt Gen Raheel Sharif chosen as new army chief |publisher=Dawn.Com |date=27 November 2013 |accessdate=28 November 2013}}</ref><ref name="ISPR (Navy Division)">{{cite web|title=Chief of Naval Staff|url=http://www.paknavy.gov.pk/cns.html|website=http://www.paknavy.gov.pk/|publisher=ISPR (Navy Division)|accessdate=3 February 2015}}</ref>
<ref name="ISPR (Air Force)">{{cite web|last1=OAF|title=Chief of Air Staff|url=http://www.paf.gov.pk/cas_intro.html|website=http://www.paf.gov.pk/|publisher=ISPR (Air Force)|accessdate=26 April 2015}}</ref>
 
పాకిస్థాన్ ఆర్మీ ప్రధాన శాఖలు వాయుదళం, నౌకాదళం, పాకిస్థాన్ మారిన్. వీటికి పాకిస్థాన్ పార్లలమెంటరీ ఫోర్స్ సహకారం అందిస్తుంది
<ref name="china22">{{cite web|title=Pakistan Armed Forces|url=http://www.cdi.org/issues/Asia/PAKISTAN.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/19980210034847/http://www.cdi.org/issues/Asia/PAKISTAN.html|archivedate=10 February 1998|publisher=Center For Defense Information|accessdate=24 July 2010}}</ref> అణ్వాయుధపరిశోధనా నియంత్రణ, ఉద్యూగనియామకం, కమాండ్, కంట్రోల్, సమాచారం, కంప్యూటర్లు, ఇంటెలిజంస్, సర్వైలెంస్, న్యూక్లియర్ కామాండ్ కంట్రోల్ సైనికదళం బాధ్యతలో భాగంగా ఉంటాయి.
<ref name="Stanford University Press" /> యునైటెడ్ స్టేట్స్, టర్కీ, చైనా దేశాలు పాకిస్థాన్‌తో సన్నిహిత సంబంధాలు కలిగి ఉంటూ పాకిస్థాన్‌కు అవసరమైన ఆయిధాలను సరఫరాచేస్తూ ఉన్నాయి.<ref>{{cite web| url = http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/values.php | title = Importer/Exporter TIV Tables | publisher=Armstrade.sipri.org | accessdate=16 April 2011}}</ref> తరచుగా చైనా, టర్కీ దేశాలతో కలిసి సైనిక శిక్షణ నిర్వహించబడుతుంది.<ref name="china22" /><ref>{{cite news|title=Pakistan and China participate in drill|url=http://www.dawn.com/2011/11/26/pak-china-participate-in-anti-terrorist-drill.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111127083338/http://www.dawn.com/2011/11/26/pak-china-participate-in-anti-terrorist-drill.html|archivedate=27 November 2011|accessdate=11 March 2012|newspaper=Dawn|date=26 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|author=Kamran Yousaf|title=Joint military exercise: Pakistan, China begin war games near Jhelum|url=http://tribune.com.pk/story/292020/joint-military-exercise-pakistan-china-begin-war-games-near-jhelum/|accessdate=11 March 2012|newspaper=Tribune|date=15 November 2011}}</ref>
<ref>{{cite web| url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,CSCOAL,,PAK,,486cb123c,0.html| title=Child Soldiers Global Report 2008 – Pakistan| publisher=[[UNHCR]]| date=20 May 2008| accessdate=9 October 2010}}</ref> 1947 నుండి జమ్ము కాశ్మీర్‌లో నాలుగుమార్లు ఇండో- పాక్ యుద్ధాలు జరిగాయి. 1947లో పాకిస్థాన్ పశ్చిమ కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని (అజాద్ కాశ్మీర్), గిల్హిత్, బలూచీస్థాన్ స్వంతం చేసుకుంది. ఇండియా తూర్పు పాకిస్థాన్‌ను స్వంతం చేసుకుంది. 1963లో జరిగిన యుద్ధంలో తూర్పు బెంగాలీ శరణార్ధుల సమస్య తలెత్తింది. ఈ కారణంగా 1971 ఇండో- పాక్ యుద్ధం జరిగింది.<ref>{{cite web|title=War History|url=http://www.pakistanarmy.gov.pk/AWPReview/TextContent.aspx?pId=47&rnd=443|work=Pakistan Army|accessdate=24 December 2011}}</ref> కార్గిల్ వద్ద సంభవించిన సంఘర్షణ ఫలితంగా 1999లో మరొక మారు ఇండో- పాక్ యుద్ధం సంభవించింది.<ref name="kargil" /> 1947 నుండి ఆఫ్ఘన్ పాక్ సరిహద్దు సమస్యలు సైక తురుగుబాటుకు కారణం అయింది. 1961లో ఆఫ్ఘన్ సరిహద్దులో బజౌర్ ఏజెంసీ వద్ద
ఉన్న పాకిస్థాన్ సైనికదళం తిరుగుబాటు చేసింది.<ref>{{cite web |title=Daoud as Prime Minister, 1953–63 |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0025) |year=1997 |accessdate=6 November 2013}}</ref><ref>{{cite book|author=Ian Talbot|title=The Armed Forces of Pakistan|year=1999|publisher=Macmillan publishers|isbn=0-312-21606-8|page=99}}</ref><ref name="PAF-History">{{cite web|title=HISTORY OF PAF|url=http://www.paf.gov.pk/history.html|publisher=Pakistan Air Force|accessdate=20 December 2011}}</ref><ref name="PAF-History" />
 
=== ఐఖ్యరాజ్యసమితి శాంతిదళం ===
 
[[File:View from Hill Top Pir Chinasi (Pir Shah Hussain Bukhari's shrine11.jpg|thumb|250px|alt=Pir Chinasi (Pir Shah Hussain Bukhari's shrine).|The [[Pir Chinasi]] in [[Azad Kashmir]], which is part of Pakistan's [[Pakistani Controlled Kashmir|controlled]] [[Kashmir region|Kashmir]].]]
దక్షిణాసియా నైరుతిలో ఉన్న కాశ్మీర్ భూభాగం విషయంలో భారత్ పాక్ మద్య నిరంతర వివాదాలు కొనసాగుతున్నాయి. భారత్- పాక్ కాశ్మీర్ వివాదం కొరకు భారత్ - పాక్ బృహత్తర ప్రణాళికతో మూడుమార్లు ([[1947]], [[1965]], [[1971]]) యుద్ధం జరిగింది. [[1971]] యుద్ధం పాకిస్థాన్ షరతులు లేని లొంగుబాటుకు సాక్ష్యంగా నిలిచింది. అలాగే ఆసమయంలో జరిగిన సిమ్లా ఒప్పందం కారణంగా [[బంగ్లాదేశ్]]కు పూర్తి స్వాతంత్ర్యం లభించింది.<ref name="Lancer Publishers, 1996">{{cite book|last1=Raza|first1=Maroof|title=Wars and no peace over Kashmir|date=1996|publisher=Lancer Publishers, 1996|location=New Delhi|isbn=1897829167|pages=170|url=https://books.google.com/books?id=WyMwkTA9TyoC&pg=PA58&lpg=PA58&dq=pakistan+lost+half+country&source=bl&ots=28rW9rM5w8&sig=rfhD2NbOaasazGdRPY1YDrMWnfM&hl=en&sa=X&ei=zAr9VJzjK831yAS0vYGwDA&ved=0CEYQ6AEwCA#v=onepage&q&f=true|accessdate=9 March 2015|language=English (British)|format=googlebooks|chapter=§Implications of 1971 war and India's nuclear explosion|quote={{small|"In December 1971, Pakistan lost half its country, and with over ~90,000 troops of its military becoming [[Prisoner of War|POWs]], all its earlier myth could not survive this no longer..."}} }}</ref> ఇతర తీవ్రమైన సైనిక సంఘర్షణలలో [[1984]] జరిగిన సైచెన్ సంఘర్షణ మరియు [[1999]] లో జరిగిన కార్గిల్ యుద్ధం గుర్తించతగినవి.<ref name=kashmir1/> రాజాస్థానంగా ఉన్న లడక్ మరియు సైచెన్‌తో చేరిన జామ్మూ- కాశ్మీర్ భూభాగంలో షుమారు 45.1% కాశ్మీర్ భూభాగం భారత్ ఆధీనంలో ఉంది.<ref name=kashmir1/> యుద్ధంలో పాకిస్థాన్ ఆక్రమిత ప్రదేశం కాశ్మీర్‌లో(అజాద్ కాశ్మీర్ మరియు గిల్జిత్-బలూచీస్థాన్) 38% ఉంది.<ref name=kashmir1/><ref>{{cite book|author=Sean Anderson|title=Historical dictionary of terrorism|year=2009|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-4101-7|pages=347–348}}</ref> కాశ్మీర్ వివాదానికి [[1947]]లో భారత్ పాక్‌లను విభజించిన సమయంలో బ్రిటిష్ ఆధిపత్యం తీసుకున్న నిర్ణయం మూలంగా ఉంది. విభజన సమయంలో కాశ్మీర్ భూభాగం పాక్‌తో విలీనం చేయాలా లేక భారత్‌తో విలీనం చేయాలా లేక స్వతంత్రదేశంగా ఉండాలా అన్న విషయం రాజాస్థానం అయిన కాశ్మీర్‌కు ఇవ్వాలని బ్రిటిష్ ప్రభుత్వ నిర్ణయానికి భారత్ - పాక్‌లు అంగీకరించాయి.<ref name=kash>{{cite web|author=International Court of Justice|title=Advisory Opinion on the Legal Status of Kashmir|url=http://imuna.org/nhsmun/committee/international-court-justice-2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111011211119/http://imuna.org/nhsmun/committee/international-court-justice-2012|archivedate=11 October 2011|year=2012|publisher=[[IMUNA]]|accessdate=23 January 2012}}</ref> కాశ్మీర్ మహారాజు తనరాజ్యాన్ని హరిసింగ్ భారత్‌తో విలీనం చేయడానికి అంగీకరించాడు.
<ref name="Zakat Foundation of America 2011">{{cite web|author=Zakat Foundation of America|title=Small Hopes in Conflict Affected Kashmir|url=http://www.zakat.org/crisis_response/entry/small_hopes_in_conflict_affected_kashmir|year=2011|publisher=Zakat Foundation of America|accessdate=23 January 2012}}</ref><ref name=Commons>{{cite web|author=Paul Bowers|title=Kashmir (House of Commons Research Paper 04/28)|date=30 March 2004|url=http://www.parliament.uk/documents/commons/lib/research/rp2004/rp04-028.pdf|page=46|publisher=House of Commons Library|accessdate=18 April 2012}}</ref> పాకిస్థాన్ ముస్లిం ప్రజల ఆధిఖ్యత మరియు భౌగోళికం ఆధారంగా కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని కోరుకున్నారు. అదే కారణాలతో రెండు స్వతంత్ర రాజ్యాలు కావాలని కోరుకున్నారు.<ref name="Amita Shastri South Asia">{{cite book|author=Amita Shastri |title=The Post-Colonial States of South Asia: Democracy, Development and Identity|year=2001|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-312-23852-0|page=289|url=http://books.google.com.pk/books?id=du7xvBFpbg4C&pg=PA289&dq=Pakistan+claims+Kashmir+on+the+basis+of+a+Muslim+majority+and+geography#v=onepage&q=Pakistan%20claims%20Kashmir%20on%20the%20basis%20of%20a%20Muslim%20majority%20and%20geography&f=false|accessdate=15 March 2012}}</ref><ref name="Joseph Regional Geography">{{cite book|author=Joseph J. Hobbs|title=World Regional Geography|year=2008|publisher=Brooks Cole|isbn=978-0-495-38950-7|page=314|url=http://books.google.com.pk/books?id=yAgGHnENHjoC&printsec=frontcover&dq=World+Regional+Geography#v=snippet&q=Kashmir's&f=false|accessdate=15 March 2012}}</ref>
 
భారత్ వివాదాన్ని [[1948]] లో ఐఖ్యరాజ్యసమితి వరకు తీసుకువెళ్ళారు.<ref>{{cite news|author=Auckland|title=A brief history of the Kashmir conflict|url=http://www.telegraph.co.uk/news/1399992/A-brief-history-of-the-Kashmir-conflict.html|work=The Daily Telegraph |accessdate=23 January 2012|date=24 September 2001|location=London}}</ref>
 
[[1948]] లో యునైటెడ్ నేషంస్ సెక్యూరిటీ కైంసిల్ రిసొల్యూషన్ వెలువడింది. ఐఖ్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ పాకిస్థాన్ సైనికబృందాలను వివాదిత కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని వదిలివెళ్ళాలని ఆదేశించింది. అయినప్పటికీ పాకిస్థాన్ కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని విడిచిపెట్టక ముందే [[1949]] లో సరిహద్దులు నిర్ణయిస్తూ ఒప్పందం కుదిరింది. కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని భారత్ మరియు పాకిస్థాన్‌లకు విభజించబడింది.<ref name=kash/> పాకిస్థాన్ కాశ్మీర్ ప్రజలకు ఎన్నిక నిర్వహించి ప్రజల అభిప్రాయాన్ని గౌరవిస్తూ నిర్ణయం తీసుకోలని ఐఖ్యరాజ్యసమితిని కోరుకున్నారు.
[[1948]] లో యునైటెడ్ నేషంస్ సెక్యూరిటీ కైంసిల్ రిసొల్యూషన్ వెలువడింది. ఐఖ్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ పాకిస్థాన్ సైనికబృందాలను వివాదిత కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని వదిలివెళ్ళాలని ఆదేశించింది. అయినప్పటికీ పాకిస్థాన్ కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని విడిచిపెట్టక ముందే [[1949]] లో సరిహద్దులు నిర్ణయిస్తూ ఒప్పందం కుదిరింది. కాశ్మీర్ భూభాగాన్ని భారత్ మరియు పాకిస్థాన్‌లకు విభజించబడింది.<ref name="kash" /> పాకిస్థాన్ కాశ్మీర్ ప్రజలకు ఎన్నిక నిర్వహించి ప్రజల అభిప్రాయాన్ని గౌరవిస్తూ నిర్ణయం తీసుకోలని ఐఖ్యరాజ్యసమితిని కోరుకున్నారు.
<ref>{{cite web|author=Talat Masood|title=Pakistan's Kashmir Policy|url=http://www.silkroadstudies.org/new/docs/CEF/Quarterly/November_2006/Masood.pdf|format= PDF|year=2006|publisher=Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program|page=1|accessdate=19 December 2011}}</ref> భారత్ మాత్రం సిమ్లా ఒప్పందం (1972]] ) ఆధారంగా కాశ్మీర్ అఖండ భారతంలో భాగమని వాదించింది.<ref name="unhcr2009in">{{cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,,ANNUALREPORT,IND,,4a6452aa2d,0.html|title=Freedom in the World 2009&nbsp;– Kashmir (India)|date=16 July 2009|publisher=[[UNHCR]]|accessdate=1 May 2010}}</ref> సమీపకాలంలో స్వతంత్ర కాశ్మీర్ ఉద్యమం ఫలితంగా కాశ్మీర్ భారత్-పాక్ నుండి విడివడి స్వతంత్రంగా ఉండగలదని భావిస్తున్నారు.<ref name=kashmir1>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312908/Kashmir/214223/The-Kashmir-problem#ref673547 |title=Kashmir |publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=19 December 2011}}</ref>
<ref>{{cite web|author=Talat Masood|title=Pakistan's Kashmir Policy|url=http://www.silkroadstudies.org/new/docs/CEF/Quarterly/November_2006/Masood.pdf|format= PDF|year=2006|publisher=Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Program|page=1|accessdate=19 December 2011}}</ref> భారత్ మాత్రం సిమ్లా ఒప్పందం (1972) ఆధారంగా కాశ్మీర్ అఖండ భారతంలో భాగమని వాదించింది.<ref name="unhcr2009in">{{cite web|url=http://www.unhcr.org/refworld/country,,,ANNUALREPORT,IND,,4a6452aa2d,0.html|title=Freedom in the World 2009&nbsp;– Kashmir (India)|date=16 July 2009|publisher=[[UNHCR]]|accessdate=1 May 2010}}</ref> సమీపకాలంలో స్వతంత్ర కాశ్మీర్ ఉద్యమం ఫలితంగా కాశ్మీర్ భారత్-పాక్ నుండి విడివడి స్వతంత్రంగా ఉండగలదని భావిస్తున్నారు.<ref name="kashmir1">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/312908/Kashmir/214223/The-Kashmir-problem#ref673547 |title=Kashmir |publisher=Encyclopædia Britannica|accessdate=19 December 2011}}</ref>
 
===చట్టం అమలు===
ఫెడరల్ ప్రభుత్వం మరియు పాకిస్థాన్ పోలీస్ వ్యసస్థ పాకిస్థాన్ చట్టం అమలు బాధ్యత వహిస్తుంది. పాకిస్థాన్‌లోని నాలుగు ప్రాంతాలు మరియు రాజధాని ఇస్లామాబాద్ ప్రాంతాలకు విడివిడిగా పోలీస్ దళం ఉంటుంది.<ref name=ciafactbook /> ఫెడరల్ స్థాయిలో పాకిస్థాన్‌లో పలు ఇంటెలిజంస్ బృందాలు పనిచేస్తుంటాయి. వీటిలో ఫెడరల్ ఇంవెస్టిగేషన్ ఏజెంసీ, ఇంటెలిజంస్ బ్యూరో, మరియు నేషనల్ హైవేస్ మరియు మోటర్వే భాగంగా ఉన్నాయి. అలాగే పలు పాకిస్థాన్ పార్లమెంటరీ బలగాలలో నేషనల్ గార్డ్ ఆఫ్ పాకిస్థాన్, పాకిస్థాన్ ఉత్తరభూభాగాలు, పాకిస్థాన్ రేంజర్లు (పంజాబు పాకిస్థాన్) మరియు సరిహద్దు దళాలు ఖైబర్ పంఖుత్వా మరియు బలూచీస్థాన్ భాగంగా ఉన్నాయి.
=== సివిల్ పోలీస్ ===
సివిలియన్ పోలిస్ అధికారులలో అధికం పాకిస్థాన్ పోలీస్ వ్యవస్థలో భాగంగా ఉన్నారు. అవి నాలుగు ప్రాంతాలకు చెందిన అడిమినిస్ట్రేట్ యూనిట్లుగా ఉన్నాయి. ఇవి వరుసగా పంజాబు (పోలీస్), సింధు (పోలిస్), ఖైబర్ పంక్తువా (పోలీస్) మరియు బలూచీస్థాన్ (పోలీస్) ఉన్నాయి. వీటికి ఇంస్పెక్టర్ జనరల్స్ ఆధిపత్యం వహిస్తారు. రాజధాని ఇస్లామాబద్ భూభాగానికి వేరుగా పోలీస్ వ్యవస్థ (కాపిటల్ టెర్రిటరీ పోలీస్), ఉంది. ది క్రైం ఇన్వెస్టిగేట్ డిపార్ట్మెంటు అఫ్ పాకిస్థాన్ నేరవిభాగానికి బాధ్యత వహిస్తూ ప్రాంతీయ పోలీస్ వ్యవస్థలో ప్రధానపాత్ర వహిస్తారు.
పోలీస్ వ్యవస్థ (కాపిటల్ టెర్రిటరీ పోలీస్), ఉంది. ది క్రైం ఇన్వెస్టిగేట్ డిపార్ట్మెంటు అఫ్ పాకిస్థాన్ నేరవిభాగానికి బాధ్యత వహిస్తూ ప్రాంతీయ పోలీస్ వ్యవస్థలో ప్రధానపాత్ర వహిస్తారు.
=== జాతీయరహదారి ===
పాకిస్థాన్ చట్టం అమలు విభాగంలో జాతీయరహదార్లు మరియు మోటర్వేలు పోలీస్ భాగంగా ఉంది. ఒక్కొక్క ప్రాంతానికి ఒక్కొక పోలీస్ విభాగం ఉంది. నేషనల్ కౌంటర్ టెర్రరిజం అథారిటీ కూడా అందులో భాగంగా ఉంది. ప్రముఖుల రక్షణ కొరకు ఒక కౌంటర్ టెర్రరిజం విభాగం పనిచేస్తుంది. పంజాబు పాకిస్థాన్ మరియు సింధు, పాకిస్థాన్ రేంజర్లు యుద్ధభూమిలో సేవలు అందిస్తారు. వారు పోలీస్ విభాగానికి సుఇచనలు ఇస్తూ చట్టం అమలుకు సహకారం అనిఫిస్తుంటారు.<ref name="npb1">{{cite web| url=http://www.npb.gov.pk/partners/| title=Our Partners| publisher=National Police Bureau, Government of Pakistan| accessdate=1 July 2008}}</ref> ఫ్రాంటియర్ క్రాప్స్ ఖైబర్ మరియు బలూచూస్థాన్ ప్రాంతాలలో సేవలు అందిస్తున్నారు.<ref name="npb1"/>
పాకిస్థాన్ భౌగోళికం మరియు పాకుస్థాన్ వాతావరణం అత్యంత వైవిద్యం కలిగి ఉటుంది. పాకిస్థాన్‌లో పలు వైవిధ్యమైన జంతుజాలం ఉంది.
<ref name="Ministry of Information, Broadcasting, and National Heritage">{{cite web|title=Land and People|url=http://infopak.gov.pk/LandAndPeople.aspx|website=http://infopak.gov.pk/|publisher=Ministry of Information, Broadcasting, and National Heritage|accessdate=18 February 2015}}</ref> పాకిస్థాన్ వైశాల్యం 7,96,095 చ.కి.మీ. ఇది దాదాపు ఫ్రాంస్ మరియు యునైటెడ్ కింగ్డంల మొత్తం వైశాల్యానికి సమానం.
వైశాల్యపరంగా పాకిస్థాన్ అంతర్జాతీయంగా 36వ స్థానంలో ఉంది. వివాదాంశమైన కాశ్మీర్ వైశాల్యం చేర్చడం తేడాలలో వర్గీకరణలో వ్యత్యాసాలు ఉండవచ్చు. పాకిస్థాన్ అరేబియన్ సముద్రతీరం మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఓమన్ సముద్రతీరం మొత్తం పొడవు 1046 కి.మీ.<ref>{{cite web|title=PNS Gwadar|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/pakistan/pns-gwadar.htm|publisher=Global Security|date=21 November 2011|accessdate=4 January 2012}}</ref> పాకిస్థాన్ భూభాగం సరిహద్దు మొత్తం పొడవు 6774కి.మీ ఇందులో ఆఫ్ఘనిస్థాన్ - పాకిస్థాన్ సరిహద్దు పొడవు 2430 కి.మీ., పాకిస్థాన్- చైనా సరిహద్దు పొడవు 523 కి.మీ., భారత్- పాకిస్థాన్ 2912 కి.మీ మరియు పాకిస్థాన్ - ఇరాన్ సరిహద్దు పొడవు 909 కి.మీ.<ref name="ciafactbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=Pakistan|publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]]|work=[[World Factbook]]|accessdate=13 February 2008}}</ref> పాకిస్థాన్ సముద్రతీరాన్ని ఓమన్‌తో పంచుకొంటూ ఉంది. ,<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/OMN-PAK2000MB.PDF|title=Muscat Agreement on the Delimitation of the Maritime Boundary between the Sultanate of Oman and the Islamic Republic of Pakistan, 12 June 2000(1)|page=1|accessdate=18 August 2011|work=United Nations}}</ref> పాకిస్థాన్ ఓమన్ లను తజకిస్థాన్ కోల్డ్ , నేరో వాఖన్ కారిడార్ వేరుచేస్తుంది.
.<ref>{{cite news|author=Edward Wong|title=In Icy Tip of Afghanistan, War Seems Remote|url=http://www.nytimes.com/2010/10/28/world/asia/28wakhan.html|accessdate=4 January 2012|newspaper=New York Times|date=27 October 2010}}</ref> భౌగోళికంగా పాకిస్థాన్ దక్షిణాసియా, మిడిల్ ఈస్ట్ మరియు మద్య ఆసియా లలో ప్రాధాన్యత కలిగిన భూభాగంలో ఉంది.<ref name=yasmeen/>
 
వైశాల్యపరంగా పాకిస్థాన్ అంతర్జాతీయంగా 36వ స్థానంలో ఉంది. వివాదాంశమైన కాశ్మీర్ వైశాల్యం చేర్చడం తేడాలలో వర్గీకరణలో వ్యత్యాసాలు ఉండవచ్చు. పాకిస్థాన్ అరేబియన్ సముద్రతీరం మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఓమన్ సముద్రతీరం మొత్తం పొడవు 1046 కి.మీ.<ref>{{cite web|title=PNS Gwadar|url=http://www.globalsecurity.org/military/world/pakistan/pns-gwadar.htm|publisher=Global Security|date=21 November 2011|accessdate=4 January 2012}}</ref> పాకిస్థాన్ భూభాగం సరిహద్దు మొత్తం పొడవు 6774కి.మీ ఇందులో ఆఫ్ఘనిస్థాన్ – పాకిస్థాన్ సరిహద్దు పొడవు 2430 కి.మీ., పాకిస్థాన్- చైనా సరిహద్దు పొడవు 523 కి.మీ., భారత్ – పాకిస్థాన్ 2912 కి.మీ మరియు పాకిస్థాన్ – ఇరాన్ సరిహద్దు పొడవు 909 కి.మీ.<ref name="ciafactbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/pk.html|title=Pakistan|publisher=[[Central Intelligence Agency|CIA]]|work=[[World Factbook]]|accessdate=13 February 2008}}</ref> పాకిస్థాన్ సముద్రతీరాన్ని ఓమన్‌తో పంచుకొంటూ ఉంది. ,<ref>{{cite web|url=http://www.un.org/Depts/los/LEGISLATIONANDTREATIES/PDFFILES/TREATIES/OMN-PAK2000MB.PDF|title=Muscat Agreement on the Delimitation of the Maritime Boundary between the Sultanate of Oman and the Islamic Republic of Pakistan, 12 June 2000(1)|page=1|accessdate=18 August 2011|work=United Nations}}</ref> పాకిస్థాన్ ఓమన్ లను తజకిస్థాన్ కోల్డ్, నేరో వాఖన్ కారిడార్ వేరుచేస్తుంది.<ref>{{cite news|author=Edward Wong|title=In Icy Tip of Afghanistan, War Seems Remote|url=http://www.nytimes.com/2010/10/28/world/asia/28wakhan.html|accessdate=4 January 2012|newspaper=New York Times|date=27 October 2010}}</ref> భౌగోళికంగా పాకిస్థాన్ దక్షిణాసియా, మిడిల్ ఈస్ట్ మరియు మద్య ఆసియా లలో ప్రాధాన్యత కలిగిన భూభాగంలో ఉంది.<ref name="yasmeen" />
భౌగోళికంగా పాకిస్థాన్‌లోని సింధ్ మరియు పంజాబు భూభాగాలు ఇండియన్ టెక్టానిక్ ప్లేట్‌లో ఉంది. పాకిస్థాన్‌లోని బలూచీస్థాన్ మరియు కైబర్ పఖ్తుంఖ్య లోని అధిక భాగం యురేషియన్ ప్లేట్‌లో (ప్రధానంగా ఇరానియన్ ప్లేట్) ఉంది. గిల్జిత్ - బలూచీ స్థాన్ మరియు కాశ్మీర్ ఇండియన్ ప్లేట్ అంచున అధికంగా భూంపాలు సంభవించడానికి ప్రాంతంలో ఉంది. దక్షిణ పాకిస్థాన్‌లో సముద్రతీరంలో గ్లాసియేటెడ్ పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఉత్తర పాకిస్థాన్‌లో మైదానాలు, ఎడారులు మరియు పీఠభూములు ఉన్నాయి.
 
భౌగోళికంగా పాకిస్థాన్‌లోని సింధ్ మరియు పంజాబు భూభాగాలు ఇండియన్ టెక్టానిక్ ప్లేట్‌లో ఉంది. పాకిస్థాన్‌లోని బలూచీస్థాన్ మరియు కైబర్ పఖ్తుంఖ్య లోని అధిక భాగం యురేషియన్ ప్లేట్‌లో (ప్రధానంగా ఇరానియన్ ప్లేట్) ఉంది. గిల్జిత్ – బలూచీ స్థాన్ మరియు కాశ్మీర్ ఇండియన్ ప్లేట్ అంచున అధికంగా భూంపాలు సంభవించడానికి ప్రాంతంలో ఉంది. దక్షిణ పాకిస్థాన్‌లో సముద్రతీరంలో గ్లాసియేటెడ్ పర్వతాలు ఉన్నాయి. ఉత్తర పాకిస్థాన్‌లో మైదానాలు, ఎడారులు మరియు పీఠభూములు ఉన్నాయి.
<ref>{{cite web|year=2010|title=Pakistan|url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries_regions/pakistan/index.stm|publisher=Food and Agriculture Organisation of the United Nations|accessdate=29 December 2011}}</ref>
 
=== భౌగోళిక విభజన ===
పాకిస్థాన్ భౌగోళికంగా ఉత్తర ఎగువ భూములు, సింధూనదీ మైదానం మరియు బలూచీస్థాన్ పీఠభూమి మూడు ప్రధాన భాగాలుగా విభజించబడింది. .<ref>{{cite web|title=About Pakistan: Geography|url=http://www.pakistanstudies-aips.org/pakistan/geography/index.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721035911/http://www.pakistanstudies-aips.org/pakistan/geography/index.html|archivedate=21 July 2011|publisher=American Institute For Pakistan Studies|accessdate=24 July 2010}}</ref>
 
ఉత్తర ఎగువభూములలో కరకొరం, హిందూ కుష్ మరియు పామిర్ పర్వతం మొదలైన పర్వతశ్రేణులు ఉంటాయి. ఇక్కడ ఎత్తైన శిఖరాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో 14 " ఎయిట్ తౌజండర్స్" పర్వతశిఖరాలలో 5 పాకిస్థాన్‌లో ఉన్నాయి. ఇవి అంతర్జాతీయ పర్వతారోహకులను పాకిస్థాన్‌ వైపు ఆకర్షిస్తున్నాయి. పర్వతారోహకులను ఆకర్షించే శిఖరాలలో కె-2 ఎత్తు 8611మీ మరియు నంగా ప్రభాత్ ఎత్తు 8126 మీ శిఖరాలు ప్రధానమైనవి.<ref name="mountains">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20040111062341/http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|archivedate=11 January 2004|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061110014044/http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|archivedate=10 November 2006|title=PTDC page on mountaineering|publisher=Pakistan Tourism Development Corporation|accessdate=10 November 2006}}</ref>
ఉత్తర ఎగువభూములలో కరకొరం, హిందూ కుష్ మరియు పామిర్ పర్వతం మొదలైన పర్వతశ్రేణులు ఉంటాయి. ఇక్కడ ఎత్తైన శిఖరాలు కూడా ఉన్నాయి. వీటిలో 14 " ఎయిట్ తౌజండర్స్" పర్వతశిఖరాలలో 5 పాకిస్థాన్‌లో ఉన్నాయి. ఇవి అంతర్జాతీయ పర్వతారోహకులను పాకిస్థాన్‌ వైపు ఆకర్షిస్తున్నాయి. పర్వతారోహకులను ఆకర్షించే శిఖరాలలో కె-2 ఎత్తు 8611మీ మరియు నంగా ప్రభాత్ ఎత్తు 8126 మీ శిఖరాలు ప్రధానమైనవి.<ref name="mountains">{{cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20061110014044/http://www.tourism.gov.pk/mountain.html|archivedate=10 November 2006|title=PTDC page on mountaineering|publisher=Pakistan Tourism Development Corporation|accessdate=10 November 2006}}</ref>
 
బలూచిస్థాన్ పీఠభూమి థార్ ఎడారి తూర్పున ఉంది. దేశంలో 1609 కి.మీ పొడవున సింధూనది దాని ఉపనదులు కాశ్మీర్ నుండి అరేబియన్ సముద్రం వైపు ప్రవహిస్తున్నాయి. పంజాబుకు సింధూనది విస్తారమైన సారవంతమైన మట్టిని చేరుస్తూ ఉంటుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.infoplease.com/ipa/A0107861.html|title=Pakistan|work=InfoPlease|publisher=Pearson Education|accessdate=16 March 2009}}</ref>
 
== వాతావరణం ==
పాకిస్థాన్ వాతావరణం ఉష్ణమడల వాతావరణానికి అతీతంగా కొంచెం వ్యత్యాసంగా ఉంటుంది. సముద్రతీర ప్రాంతంలో పొడి వాతావరణం నెలకొని ఉంటుంది. వర్షాకాలంలో అధిక వర్షపాతం కారణంగా తరచుగా వరదలు సంభవిస్తుంటాయి. అలాగే పొడి సీజన్లో తక్కువ వర్షం లేక అసలు వర్షాలు పడకుండా ఉంటుంది. పాకిస్థాన్ వాతావరణాన్ని నాలుగుగా విభజించవచ్చు. పొడిగా ఉండే శీతల వాతావరణం (డిసెంబర్- ఫిబ్రవరి), వేడిగా పొడిగా ఉండే వసంతకాలం (మార్చ్- మే), వేసవి మరియు వర్షాకాలం (జూన్- సెప్టెంబర్), వర్షాకాలాంతర సీజన్ అక్టోబర్ - నవంబర్–నవంబర్.<ref name="congress"/>
<ref name="congress"/> Rainfall varies greatly from year to year, and patterns of alternate flooding and drought are common.<ref>{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Pakistan-CLIMATE.html|title=Pakistan Climate|publisher=Encyclopedia of the Nations|date=28 March 2008|accessdate=16 March 2009}}</ref>
<gallery mode="packed" heights="120">
File:K2 2006b.jpg|[[K2|కే2 (K2)]] భూమిపై రెండవ ఎత్తైన పర్వతం
భౌగోళిక మరియు వాతావరణ వ్యత్యాసాలు అత్యధిక జాతుల చెట్లు మరియు మొక్కలు పుష్కలంగా పెరగడానికి దోహదం చేస్తుంది. పాకిస్థాన్‌లో కోనిఫెరస్, ఆల్పైన్ మరియు సుబల్‌పైన్ మొదలైన వైవిద్యమైన అరణ్యాలు ఉన్నాయి. ఉత్తర భూభాగంలోని పర్వతాలలో అరణ్యాలలో స్రౌస్, పైన్ మరియు [[దేవదారు చెట్లు]] అధికంగా కనిపిస్తుంటాయి. సులైమాన్ పర్వతాలలో మల్బరీ మొదలైన డెసిడ్యుయస్ చెట్లు అధికంగా ఉంటాయి. దక్షిణ భూభాగంలోని బలూచిస్థాన్, సింధ్ మరియు పంజాబు ప్రాంతాలలో [[కొబ్బరి]] మరియు ఫోనిక్స్ చెట్లు అధికంగా ఉంటాయి. పశ్చిమ పర్వతాలలో యూనిపర్, టమరిస్క్, పదునుగా ఉండే గడ్డి మరియు పొదలు ఉంటాయి. దక్షిణంలో ఉన్న సముద్రతీర తడిభూములలో మాంగ్రోవ్ అరణ్యాలు ఉంటాయి.
.<ref>{{cite web|url=http://wwfpak.org/forest_mangrove.php|archiveurl=https://web.archive.org/web/20041225000128/http://wwfpak.org/forest_mangrove.php|archivedate=25 December 2004|title=Conservation of Mangrove Forests in the Coastal Areas of Sindh and Balochistan|work=WWF Pakistan|accessdate=17 March 2009}}</ref>
 
కొనిఫెరౌస్ అరణ్యాలు సముద్రమట్టానికి 1000-4000 మీటర్ల ఎత్తున ఉత్తరం మరియు వాయవ్య భూభాగంలో ఉంటాయి. పొడారిన బలూచీస్థాన్ భూభాగంలో తాటి, ఈత వంటి ఏకదళబీజ చెట్లు, ఎఫెద్ర చెట్లు కనిపిస్తుంటాయి. పంజాబు మరియు సింధ్ మొదలైన ట్రాపికల్ మరియు సబ్ ట్రాపికల్ డ్రై అండ్ మాయిస్ట్ అరణ్యాలు ఉంటాయి. ఈ అరణ్యాలలో మల్బరీ, అకాసియా మరియు యూకలిఫ్టస్ చెట్లు ఉంటాయి.<ref>{{cite web|title=Introduction|url=http://www.rrcap.unep.org/lc/cd/html/countryrep/pakistan/introduction.html|work=AIT-UNEP RRC.AP|accessdate=27 December 2011}}</ref>[[2010]] గణాంకాలను అనుసరించి పాకిస్థాన్‌లోని అరణ్యాల వైశాల్యం 2.2%.<ref>{{cite web|author=Rhett Butler|url=http://rainforests.mongabay.com/deforestation/2000/Pakistan.htm|title=Pakistan Deforestation Rates and Related Forestry Figures|work=Mongabay.com|accessdate=19 April 2012}}</ref>
 
[[File:Deosai Plateau 2.jpg|thumb|Plain of [[Deosai National Park]].]]
ప్రస్తుతం పాకిస్థాన్‌లో ఐ.యు.సి.ఎన్ గుర్తింపు పొందిన 157 సంరక్షిత ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఆధునిక సరక్షిత ప్రాంతాల చట్టం అనుసరించి పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేసిన జాతీయ పార్క్‌లో
వన్యమృగాలు తమ సహజసిద్ధ వాతావరణంలో తిరుగాడుతూ ఉన్నాయి. బహవల్పూర్ వద్ద ఉన్న " లాల్ సుహంరా నేషనల్ పార్క్ " [[1972]] లో స్థాపించబడింది.
<ref name="cjpas_june_2010">{{cite web|url=http://cjpas.net/current_issue.pdf |title=Canadian Journal of Pure and Applied Sciences, an international journal: Current issue (Number: 4, Volume: 2, June 2010) Online ISSN 1920-3853 |publisher=SENRA Academic Publishers, Burnaby, British Columbia |work=cjpas.net |year= 2010 |accessdate= September 8, 2010}}</ref> ఇది పాకిస్థాన్‌లోని ఒకేఒక " బయోస్ఫేర్ రిజర్వ్ " గా గుర్తించబడుతుంది. గిల్జిత్ బల్తిస్థాన్ వద్ద ఉన్న " సెంట్రల్ కరకొరం నేషనల్ పార్క్ " దేశంలోని అతిపెద్ద నేషనల్ పార్క్‌గా గుర్తించబడుతుంది. దీని వైశాల్యం 13,90,100 చ.హె. పాకిస్థాన్‌లోని అతి చిన్న నేషనల్ పార్క్ " అయూబ్ నేషనల్ పార్క్ " వైశాల్యం 931 చ.హె.
 
==మౌళిక సదుపాయాల నిర్మాణము ==
}}
పాకిస్థాన్ వేగవంతంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశం.<ref name="gulfmedia">{{cite web|author=Faryal Leghari|url=http://www.grc.ae/?frm_module=contents&frm_action=detail_book&sec=Contents&override=Articles%20%3E%20GCC%20Investments%20in%20Pakistan%20and%20Future%20Trends&book_id=25458&op_lang=en|title=GCC investments in Pakistan and future trends|publisher=Gulf Research Center|date=3 January 2007|accessdate=12 February 2008}}</ref><ref name="mcb">{{cite web|url=http://www.mcb.com.pk/quick_links/pdf/Quid%20Pro%20Quo%2045%20Tales%20of%20Success.pdf|title=Quid Pro Quo 45&nbsp;– Tales of Success|publisher=Muslim Commercial Bank of Pakistan|format=PDF|year=2007|page=2|accessdate=12 February 2008}}</ref><ref name="bbcbusiness">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/5007680.stm|title=Pakistan steels itself for sell-offs|publisher=BBC News |date=1 June 2006|accessdate=12 February 2008|author=Malcolm Borthwick}}</ref> అలాగే తరువాతి 11 దేశాలలో ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. ప్రపంచపు బృహత్తర ఆర్ధికశక్తి కలిగిన 21 దేశాలలో ఒక దేశంగా మారడానికి అవకాశం ఉన్న దేశాలలో పాకిస్థాన్ ఒకటి అని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite news|author=Tavia Grant|title=On 10th birthday, BRICs poised for more growth|url=http://www.theglobeandmail.com/report-on-business/economy/economy-lab/daily-mix/on-10th-birthday-brics-poised-for-more-growth/article2264208/|accessdate=4 January 2012|newspaper=The Globe and Mail|date=8 December 2011|location=Toronto}}</ref>
 
దశాబ్ధాలుగా దేశంలో నెలకొన్న రాజకీయ అస్థిరత కారణంగా [[2013]] నాటికి పాకిస్థాన్ తీవ్రమైన ఆర్ధికలోటును ఎదుర్కొన్నది. తత్కారణంగా తీవ్రమైన నిర్వహణా లోపం మరియు క్రమపరచడానికి వీలుకాని ఆర్ధిక సమస్యలను ఎదుర్కొన్నది. అలాగే కనీసావసారాలైన రైల్వే సేవలను మరియు విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని అందించడానికి అవసరమైన పునరుద్ధరణ మరియు అభివృద్ధిచేయడానికి వీలుకాని పరిస్థితితులు ఎదుర్కొన్నది.<ref name=NYT51813>{{cite news|title=Pakistan, Rusting in Its Tracks|url=http://www.nytimes.com/2013/05/19/world/asia/pakistans-railroads-sum-up-nations-woes.html|accessdate=19 May 2013|newspaper=The New York Times|date=18 May 2013|author=Declan Walsh|quote=natural disasters and entrenched insurgencies, abject poverty and feudal kleptocrats, and an economy near meltdown}}</ref> పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరంగం సెమీ ఇండస్ట్రిలైజ్‌గా భావిస్తున్నారు. సింధునదీ పరివాహక ప్రాంతాలు అభివృద్ధి చెంది ఉంది.<ref>{{cite doi|10.1016/S0169-5150(99)00041-9}}</ref><ref name="siteresources.worldbank.org">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|title=World Bank Document|format=PDF|year=2008|page=14|accessdate=2 January 2010}}</ref><ref name=raid/> పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరంగం కారాచీ ఆర్ధికం మరియు పంజాబు నగరప్రాంత ఆర్ధికంగా విభజించబడింది. ఇతరప్రాంతాలలో అభివృద్ధి తక్కువగా ఉంది.
దశాబ్ధాలుగా దేశంలో నెలకొన్న రాజకీయ అస్థిరత కారణంగా [[2013]] నాటికి పాకిస్థాన్ తీవ్రమైన ఆర్ధికలోటును ఎదుర్కొన్నది. తత్కారణంగా తీవ్రమైన నిర్వహణా లోపం మరియు క్రమపరచడానికి వీలుకాని ఆర్ధిక సమస్యలను ఎదుర్కొన్నది. అలాగే కనీసావసారాలైన రైల్వే సేవలను మరియు విద్యుత్తు ఉత్పత్తిని అందించడానికి అవసరమైన పునరుద్ధరణ మరియు అభివృద్ధిచేయడానికి వీలుకాని పరిస్థితితులు ఎదుర్కొన్నది.<ref name="NYT51813">{{cite news|title=Pakistan, Rusting in Its Tracks|url=http://www.nytimes.com/2013/05/19/world/asia/pakistans-railroads-sum-up-nations-woes.html|accessdate=19 May 2013|newspaper=The New York Times|date=18 May 2013|author=Declan Walsh|quote=natural disasters and entrenched insurgencies, abject poverty and feudal kleptocrats, and an economy near meltdown}}</ref> పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరంగం సెమీ ఇండస్ట్రిలైజ్‌గా భావిస్తున్నారు. సింధునదీ పరివాహక ప్రాంతాలు అభివృద్ధి చెంది ఉంది.<ref>{{cite doi|10.1016/S0169-5150(99)00041-9}}</ref><ref name="siteresources.worldbank.org">{{cite web|url=http://siteresources.worldbank.org/PAKISTANEXTN/Resources/293051-1241610364594/6097548-1257441952102/balochistaneconomicreportvol2.pdf|title=World Bank Document|format=PDF|year=2008|page=14|accessdate=2 January 2010}}</ref><ref name="raid" /> పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరంగం కారాచీ ఆర్ధికం మరియు పంజాబు నగరప్రాంత ఆర్ధికంగా విభజించబడింది. ఇతరప్రాంతాలలో అభివృద్ధి తక్కువగా ఉంది.<ref name="siteresources.worldbank.org" /> పాకిస్థాన్ [[2011]] జి. డి.పి202 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు ఉండవచ్చని అంచనావేయబడింది. జి.డి.పి కొనుగోలు శక్తి 838.164 మిలియన్లు అమెరికన్ డాలర్లు.<ref>[http://databank.worldbank.org/data/download/GDP_PPP.pdf GDP ranking, PPP based World Bank]</ref>
.<ref name="siteresources.worldbank.org"/> పాకిస్థాన్ [[2011]] జి. డి.పి202 బిలియన్ అమెరికన్ డాలర్లు ఉండవచ్చని అంచనావేయబడింది. జి.డి.పి కొనుగోలు శక్తి 838.164 మిలియన్లు అమెరికన్ డాలర్లు..<ref>[http://databank.worldbank.org/data/download/GDP_PPP.pdf GDP ranking, PPP based World Bank]</ref>
 
తలసరి ఆదాయం జి.డి.పి. 1,197 అమెరికన్ డాలర్లు, కాపిటల్ జి.డి.పి 4,602 అమెరికన్ డాలర్లు మరియు జి.డి.పి. ఋణశాతం 55.5%.
<ref>{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects
దక్షిణాసియా దేశాలలో ఆర్ధికశక్తిలో పాకిస్థాన్ రెండవ స్థానంలో ఉంది. దక్షిణాసియా ఆర్ధికంలో పాకిస్థాన్ ఆర్ధికరంగ జి.డి.పి 15% ఉంది.<ref>{{cite web|title=Recent developments|url=http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTDECPROSPECTS/EXTGBLPROSPECTSAPRIL/0,,contentMDK:20394787~menuPK:659178~pagePK:2470434~piPK:4977459~theSitePK:659149,00.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120120030342/http://web.worldbank.org/WBSITE/EXTERNAL/EXTDEC/EXTDECPROSPECTS/EXTGBLPROSPECTSAPRIL/0,,contentMDK:20394787~menuPK:659178~pagePK:2470434~piPK:4977459~theSitePK:659149,00.html|archivedate=20 January 2012|publisher=The World Bank|date=June 2011|accessdate=30 December 2011}}</ref><ref name="bloomberg.com">{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aJxFBbyVC_hs|title=Pakistan May Keep Key Rate Unchanged After Two Cuts This Year|publisher=Bloomberg |date=28 September 2009|accessdate=2 January 2010}}</ref>
పాకిస్థాన్ ఆరంభం నుండి ఆర్ధికాభివృద్ధి వైవిధ్యం కలిగి ఉంది. డెమాక్రసీ సమయంలో ఆర్ధికాభివృద్ధి వేగం తక్కువగా ఉన్నప్పటికీ మార్షల్ లా అమలులో ఉన్న మూడు కాలాలో అద్భుతంగా ఉంది. అయినప్పటికీ సమానమైన మరియు స్థిరమైన దేశాభివృద్ధికి సరైన పూనాదులు నిర్మించబడలేదు. .<ref name="ChowdhuryMahmud2008"/>
 
[[2000]] లలో ఆర్ధిక సంస్కరణలు చేపట్టి అభివృద్ధి పనులు చేపట్టిన తరువాత పేదరికం 10% తగ్గింది. జి.డి.పి 3% అభివృద్ధి చెందింది.<ref name="ciafactbook"/><ref name="JohnWall2006">{{cite web|url=http://www.worldbank.org.pk/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/PAKISTANEXTN/0,,contentMDK:20918063~menuPK:293074~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:293052,00.html|title=Concluding Remarks at the Pakistan Development Forum 2006|author=John Wall|publisher=World Bank|accessdate=30 December 2011}}</ref> [[2007]] లో ఆర్ధికరంగం కొంత పతనావస్థకు చేరుకుంది.<ref name="ciafactbook"/>[[2008]] లో ఇంఫ్లేషన్ 25.0%.
[[2000]] లలో ఆర్ధిక సంస్కరణలు చేపట్టి అభివృద్ధి పనులు చేపట్టిన తరువాత పేదరికం 10% తగ్గింది. జి.డి.పి 3% అభివృద్ధి చెందింది.<ref name="ciafactbook" /><ref name="JohnWall2006">{{cite web|url=http://www.worldbank.org.pk/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/SOUTHASIAEXT/PAKISTANEXTN/0,,contentMDK:20918063~menuPK:293074~pagePK:2865066~piPK:2865079~theSitePK:293052,00.html|title=Concluding Remarks at the Pakistan Development Forum 2006|author=John Wall|publisher=World Bank|accessdate=30 December 2011}}</ref> [[2007]] లో ఆర్ధికరంగం కొంత పతనావస్థకు చేరుకుంది.<ref name="ciafactbook" />[[2008]] లో ఇంఫ్లేషన్ 25.0%.
<ref>{{cite news|author=Sajid Chaudhry|title=Inflation Outlook 2008–09:|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2009\01\17\story_17-1-2009_pg5_2|accessdate=30 December 2011|newspaper=Daily Times|date=17 January 2009}}</ref>
 
పాకిస్థాన్ ఫిజికల్ పాలసీకి ఇంటర్నేషనల్ మానిటరీ ఫండ్ సహకరిస్తుంది.<ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/financialcrisis/3147266/Pakistan-facing-bankruptcy.html|title=Pakistan facing bankruptcy—Telegraph|accessdate=6 October 2008|author=Isambard Wilkinson|work=The Daily Telegraph|location=London|date=6 October 2008}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/comment/columnists/concoughlin/3562715/If-Pakistan-goes-bust-the-Taliban-will-rule-the-roost-there-as-well.html|title=If Pakistan goes bust, the Taliban will rule the roost there as well—Telegraph|accessdate=10 October 2008|author=Con Coughlin|work=The Daily Telegraph|location=London|date=10 October 2008}}</ref> తరువాత సంవత్సరం ఆసియన్ డెవెలెప్మెంటు బ్యాంక్ నివేదిక పాకిస్థాన్ ఆర్ధిక సంక్షోభం తగ్గిందని తెలియజేసింది.
.<ref>{{cite web|url=http://www.dawn.com.pk/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/business/09-pakistans-economic-crisis-eases-in-2009-adb--szh-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110721231420/http://www.dawn.com.pk/wps/wcm/connect/dawn-content-library/dawn/news/business/09-pakistans-economic-crisis-eases-in-2009-adb--szh-06|archivedate= 21 July 2011|title=Business &#124; Pakistan's economic crisis eases in 2009: ADB|work=Dawn |location=Pakistan|date=23 September 2009|accessdate=2 January 2010}}</ref> 2010-11 ఫిజికల్ ఇంఫ్లేషన్ శాతం 14.1%.<ref name="edu">{{cite web|title=Labour Force Survey 2010–11|url=http://www.pbs.gov.pk/sites/default/files/Labour%20Force/publications/lfs2010_11/results.pdf|work=|publisher=Federal Bureau of Statistics, Pakistan|year=2011|page=12|accessdate=2 July 2012}}</ref>
 
జనవరి [[2014]] ట్రేడ్ ఆర్గనైజేషన్ సర్వే జపాన్ కంపెనీలతో వాణిజ్య సంబంధాలు అధికంగా ఉన్న దేశాలలో [[తైవాన్]] తరువాత స్థానంలో పాకిస్థాన్ ఉందని వెల్లడించింది. 27 జపాన్ కంపెనీలకు పాకిస్థాన్‌తో వ్యాపారసంబంధాలు ఉన్నాయని భావిస్తున్నారు.<ref>{{cite web|url=http://tribune.com.pk/story/666147/business-growth-jetro-survey-ranks-pakistan-second-in-world/|title=Business growth: JETRO survey ranks Pakistan second in world|work=The Express Tribune}}</ref>
 
=== పాకిస్థానీ ఆర్ధికరంగ నిర్మాణం ===
పాకిస్థానీ ఆర్ధికనిర్మాణం వ్యవసాయం నుండి సేవల వైపు మార్చబడింది. [[2010]] వ్యవసాయం జి.డి.పి లో 21.2%. ఐఖ్యరాజ్యసమితి " ఫుడ్ అండ్ అగ్రికల్చర్ ఆర్గనైజేషన్ " నివేదిక అనుసరించి [[2005]] పాకిస్థాన్ 21,591,400 మెట్రిక్ టన్నుల గోధుమ ఉత్పత్తి చేసిందని ఇది ఆఫ్రికా గోధుమ ఉత్పత్తికంటే (20,304,585 మెట్రిక్ టన్నులు) అధికమని మరియు దక్షిణ అమెరికా గోధుమ ఉత్పత్తికి (ఇది 20,304,585 మెట్రిక్ టన్నులు) సమీపంలో ఉందని తెలియజేస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.sbp.org.pk/departments/stats/PakEconomy_HandBook/Chap-1.2.pdf|title=Sectoral Share in Gross Domestic Product|year=2010|format=PDF|publisher=Federal Bureau of Statistics|page=10|accessdate=30 December 2011}}</ref>
 
[[2002]] -[[2007]] పాకిస్థాన్ బ్యాంకింగ్ మరియు విద్యుత్తు రంగాలలో తగినంత విదేశీ పెట్టుబడి పెట్టబడింది.<ref name="FDI1">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007\04\01\story_1-4-2007_pg5_2|title=FDI to touch $7&nbsp;billion by year-end: SBP governor|publisher=Daily Times of Pakistan|date=1 April 2007|accessdate=12 February 2008}}</ref> పాకిస్థాన్‌లోని పరిశ్రమలలో దుస్తులు మరియు టెక్స్‌టైల్ (దాదాపు 60% ఎగుమతులు) ఆహారతయారీ, రసాయన ఉత్పత్తులు, ఇనుము మరియు స్టీల్ ప్రధానమైనవి.<ref>{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Pakistan-INDUSTRY.html|title=Pakistan Industry|publisher=Nations Encyclopedia|accessdate=17 March 2009}}</ref> పాకిస్థాన్‌లో పర్యాటకరంగం అభివృద్ధికి
[[2002]]–[[2007]] పాకిస్థాన్ బ్యాంకింగ్ మరియు విద్యుత్తు రంగాలలో తగినంత విదేశీ పెట్టుబడి పెట్టబడింది.<ref name="FDI1">{{cite web|url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=2007\04\01\story_1-4-2007_pg5_2|title=FDI to touch $7&nbsp;billion by year-end: SBP governor|publisher=Daily Times of Pakistan|date=1 April 2007|accessdate=12 February 2008}}</ref> పాకిస్థాన్‌లోని పరిశ్రమలలో దుస్తులు మరియు టెక్స్‌టైల్ (దాదాపు 60% ఎగుమతులు) ఆహారతయారీ, రసాయన ఉత్పత్తులు, ఇనుము మరియు స్టీల్ ప్రధానమైనవి.<ref>{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/Asia-and-Oceania/Pakistan-INDUSTRY.html|title=Pakistan Industry|publisher=Nations Encyclopedia|accessdate=17 March 2009}}</ref> పాకిస్థాన్‌లో పర్యాటకరంగం అభివృద్ధికి
పుష్కలమైన అవకాశం ఉన్నప్పటికీ రాజకీయ అస్థిరత అందుకు ఆడ్డుగా నిలుస్తుంది.<ref name="lonelyplanet1">{{cite web|author=Austin Bush |url=http://www.lonelyplanet.com/pakistan |title=Pakistan Travel Information and Travel Guide |publisher=Lonely Planet |accessdate=27 September 2010}}</ref>
 
పాకిస్థాన్ నిర్మాణ రంగం మరియు ఆఫ్ఘనిస్థాన్ అవసరాల కారణంగ పాకిస్థాన్ సిమెంటు కంపెనీలూ వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. [[2013]] లోపాకిస్థాన్ 7,708,557 మెట్రిక్ టన్నుల సిమెంటు ఎగుమతి చేసింది. .<ref>{{cite web|url=http://www.apcma.com/data_export.html |title=All Pakistan Cement Manufacturers Association Export Data |publisher=Apcma.com |accessdate=15 October 2013}}</ref> 2012-2013 పాకిస్థాన్ సిమెంటు ఉత్పత్తి 44,768,250 మరియు క్లింకర్ ఉత్పత్తి 42,636,428. పాకిస్థాన్ ఆర్ధిక రంగంలో సిమెంట్ పరిశ్రమ ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంది.<ref>{{cite web|last=Bhutta |first=Zafar |url=http://tribune.com.pk/story/552042/cant-get-enough-soaring-profits-not-enough-for-cement-industry/ |title=Can’t get enough: Soaring profits not enough for cement industry |publisher=Tribune.com.pk |date=21 May 2013 |accessdate=15 October 2013}}</ref>
 
=== విదేశీ పెట్టుబడులు ===
2006 ఫిజికల్ ఇయర్ మొదటి 9 మాసాలలో విదేశీ పెట్టుబడి 2.22 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు మరియు పోర్ట్పోలియో పెట్టుబడి 407.4 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు. పాకిస్థాన్ స్టేట్ బ్యాంక్ 2005- 06 విదేశీ పెట్టుబడి 792.6 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్ల నుండి 2.224 బిలియన్లకు చేరుకుంది. పాకిస్థాన్ స్టేట్ బ్యాంక్ సమీపకాల నివేదికను అనుసరించి పోర్ట్ పోలియా 108.1 మిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్ల నుండి 407.4% అమెరికన్ డాలర్లకు చేరుకుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.tmcnet.com/usubmit/-fdi-into-pakistan-jumps-1806-1st-9-months-/2006/04/26/1610074.htm |title=FDI into Pakistan jumps 180.6% in 1st 9 months of FY06 |publisher=Tmcnet.com |date=26 April 2006 |accessdate=15 October 2013}}</ref> 2006-20072006–2007 ఆర్ధిక సంవత్సరంలో పాకిస్థాన్ యునైటెడ్ స్టేట్స్ నుండి 8.4 బిలియన్ల పెడ్డుబడి ( ప్రభుత్వ లక్ష్యం 4 బిలియన్లు) సాధించింది.<ref>{{Wayback |df=yes|date=20091007030549 |url=http://dailymailnews.com/200903/28/news/dmcitypage10.html |title=Daily Mail News}}</ref>
పాకిస్థాన్ స్టేట్ బ్యాంక్ నివేదిక అనుసరించి 2010 లో పాకిస్థాన్ రాజకీయ అస్థిరత కారణంగా విదేశీ పెట్టుబడి గుర్తించతగినంత 54.6% తగ్గింది.
<ref>{{cite web|accessdate=1 November 2010|date=15 February 2010|publisher=Malick, Sajid Ibrahim|title=Significant Decline In Foreign Investment To Pakistan|url=http://ibrahimsajidmalick.com/significant-decline-in-foreign-investment-to-pakistan/1207/}}</ref>
 
=== బ్యాంకింగ్ ===
పాకిస్థాన్ బ్యాంకింగ్ రంగం క్రమంగా అభివృద్ధి చెందుతూ ఉంది. బ్యాంకింగ్ రంగానికి విదేశీ మరియు స్వదేశీ మదుపుదార్లు భాగస్వామ్యం వహిస్తున్నారు.{{citation needed|date=July 2014}} బ్యాంకుల మద్య పోటీ అధికరిస్తూ ఉంది. దీర్ఘకాల ప్రయోజనాలు వంటి ఆకర్షణీయమైన పధకాలతో వాడుకరులను ఆకర్షించడంలో బ్యాంకులు పోటీ పడుతున్నాయి. పాకిస్థాన్‌లో 6 ఫుల్ ప్లెడ్జ్డ్ ఇస్లామిక్ బ్యాంకులు మరియు 13 కాన్వెన్షనల్ బ్యాంకులు సేవలు అందిస్తున్నాయి. ఇస్లామిక్ బ్యాంకింగ్ మరియు ఇస్లామిక్ ప్రభావిత కాన్వెన్షనల్ బ్యాంకులు పాకిస్థాన్ బ్యాంకు వ్యవస్థలో 9.7%. భగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web|last=Dar |first=Humayon |url=http://tribune.com.pk/story/525855/pakistan-as-a-global-leader-in-islamic-banking-and-finance/ |title=Pakistan as a global leader in Islamic banking and finance |publisher=Tribune.com.pk |accessdate=15 October 2013}}</ref>
{{citation needed|date=July 2014}} బ్యాంకుల మద్య పోటీ అధికరిస్తూ ఉంది. దీర్ఘకాల ప్రయోజనాలు వంటి ఆకర్షణీయమైన పధకాలతో వాడుకరులను ఆకర్షించడంలో బ్యాంకులు పోటీ పడుతున్నాయి. పాకిస్థాన్‌లో 6 ఫుల్ ప్లెడ్జ్డ్ ఇస్లామిక్ బ్యాంకులు మరియు 13 కాన్వెన్షనల్ బ్యాంకులు సేవలు అందిస్తున్నాయి. ఇస్లామిక్ బ్యాంకింగ్ మరియు ఇస్లామిక్ ప్రభావిత కాన్వెన్షనల్ బ్యాంకులు పాకిస్థాన్ బ్యాంకు వ్యవస్థలో 9.7%. భగస్వామ్యం వహిస్తున్నాయి.<ref>{{cite web|last=Dar |first=Humayon |url=http://tribune.com.pk/story/525855/pakistan-as-a-global-leader-in-islamic-banking-and-finance/ |title=Pakistan as a global leader in Islamic banking and finance |publisher=Tribune.com.pk |accessdate=15 October 2013}}</ref>
 
[[2012]] లో రెవెన్యూ అనుసరించి పాకిస్థాన్‌లోని బృహత్తర పరిశ్రమల జాబితా :-
 
{| cellpadding="1" style="float:right; margin:0 1em 1em 0; border:1px #bbb solid; border-collapse:collapse; font-size:90%;"
| archivedate = 9 February 2005
| accessdate = 2011}}</ref>
పాకిస్థాన్‌లో ఉత్పత్తి చేయబడుతున్న విద్యుత్తులో అణుశక్తి ప్లాంటులనుండి 5.8% లభిస్తుంది. ఫాసిల్ ఫ్యూయల్(పెట్రోలియం) శక్తి 62% లభిస్తుంది, జలవిద్యుత్తు 29.9% లభిస్తుంది మరియు కోయల్ పవర్ ప్లాంటు నుండి 0.3% విద్యుత్తు లభిస్తుంది.<ref name="Express Tribune, 2014">{{cite news|last1=Kazmi|first1=Zahir|title=Pakistan’s energy security|url=http://tribune.com.pk/story/655573/pakistans-energy-security/|accessdate=23 February 2015|work=Special report on Energy security efforts in Pakistan|agency=Express Tribune|publisher=Express Tribune, 2014|date=7 January 2014}}</ref><ref name="Directorate-General for Nuclear Power Generation">{{cite web|last=Syed Yousaf|first=Raza|title=Current Picture of Electrical Energy In Pakistan|url=https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:T4QW3douApsJ:www.iaea.org/INPRO/4th_Dialogue_Forum/DAY_3_01_August-ready/2._-_DG-C3-4-31-07-2012.pdf+pakistan+nuclear+power+program+2050&hl=en&gl=us&pid=bl&srcid=ADGEESjUcYBzrkzBdSSwbflDwBpLkLAkFaFROisP_jK3E3S97aqHY9tMS-It6gaYDd-q4lZP8BEuD6e4C5E91EnlkiSKIw-JbWuYsNwjNNC1f1Nxyw9D0Ib_V424k5ghsCazU80qDKfF&sig=AHIEtbRAsJSVdJ36dVxzvdggw_Xz16RLGg|work=Pakistan Atomic Energy Commission|publisher=Directorate-General for Nuclear Power Generation|accessdate=28 November 2012|date=31 July 2012}}</ref><ref name="Pakistan Observer">{{cite news|last=Zulfikar|first=Saman|title=Pak-China energy cooperation|url=http://pakobserver.net/detailnews.asp?id=109910|accessdate=23 April 2012|newspaper=Pakistan Observer|date=23 April 2012}}</ref> పాకిస్థాన్ న్యూక్లియర్ నాన్ ప్రొలిఫరేషన్ ట్రీటీలో లేని నాలుగు దేశాలలో పాకిస్థాన్ (మిగిలిన దేశాలు ఇండియా, ఇజ్రేల్ మరియు నార్త్ కొరియా) ఒకటి. అయినప్పటికీ పాకిస్థాన్ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెంసీ గుడ్ స్టాండిగ్‌లో సభ్యత్వం కలిగి ఉంది.
<ref name="IAEA Membership states">{{cite web|last=UN Press Release|title=IAEA Publications: Pakistan Overview|url=http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=PK|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070612063504/http://ola.iaea.org/factSheets/CountryDetails.asp?country=PK|archivedate=12 June 2007|work=IAEA, P.O. Box 100, Wagramer Strasse 5, A-1400 Vienna, Austria|publisher=IAEA Membership states|accessdate=17 April 2012}}</ref><ref name="Dawn Newspapers, 25th April, 2011">{{cite news|last=Associate Press of Pakistan (APP)|title=IAEA declares nuclear energy programme safe|url=http://dawn.com/2011/04/25/iaea-declares-pakistan-nuclear-program-safe/|accessdate=17 April 2012|newspaper=Dawn Newspapers, 25 April 2011|date=25 April 2011}}</ref><ref name="Reuters, Vienna">{{cite news|last=Dahl|first=Fredrik|title=Nuclear-armed Pakistan chairs board of U.N. atom body|url=http://www.reuters.com/article/2010/09/27/us-nuclear-iaea-pakistan-idUSTRE68Q1MN20100927|accessdate=17 April 2012|newspaper=Reuters, Vienna|date=27 September 2010|quote="Pakistan is a long-standing and "very law-abiding" member of the IAEA, got no opposition from any side at all}}</ref>
 
వాణిజ్య అవసరాలకు ఉపకరిస్తున్న న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంటుకు చైనా రిపబ్లిక్ ఆసక్తిగా సహకరిస్తుంది. ఆరంభకాలంలో న్యూక్లియర్ విద్యుత్తు అధారాల నుండి చష్మా రియాక్టర్ తయారుచేయబడింది.[[1971]] లో చందా ద్వారా మొదటిసారిగా పాకిస్థాన్ మొదటి న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంట్ అయిన " ది కరాచీ న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంటు " స్థాపించబడింది. తరువాత చైనా రిపబ్లిక్ పాకిస్థాన్ పారిశ్రామిక అభివృద్ధి కొరకు న్యూక్లియర్ పవర్ ప్లాంటును పాకిస్థాన్‌కు విక్రయించింది. [[2005]] లో చైనా- పాకిస్థాన్‌లు జాయింట్ ఎనర్జీ సెక్యూరిటీ ప్లాన్ కొరకు సమఖ్యంగా పనిచేసాయి.
<ref>{{Cite journal
| id =
| accessdate =201 }}{{dead link|date=October 2013}}</ref>
 
[[2008]] లో పాకిస్థాన్ లోని చస్మా వద్ద " న్యూక్లియర్ పవర్ కాంప్లెక్స్ (చష్మా 3) మరియు చష్మా న్యూక్లియర్ పవర్ కాంప్లెక్స్ (చస్మా 4) స్థాపించబడ్డాయి. ఒక్కొకటి 320-340 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. వీటి విలువ 129 వందల కోట్లు, చైనా వంటి అంతర్జాతీయ దేశాల నుండి 80 వందలకోట్ల రూపాయలు వ్యయం చేయబడ్డాయి.
[[2008]] లో పాకిస్థాన్ లోని చస్మా వద్ద "న్యూక్లియర్ పవర్ కాంప్లెక్స్ (చష్మా 3) మరియు చష్మా న్యూక్లియర్ పవర్ కాంప్లెక్స్ (చస్మా 4) స్థాపించబడ్డాయి. ఒక్కొకటి 320-340 మెగావాట్ల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుంది. వీటి విలువ 129 వందల కోట్లు, చైనా వంటి అంతర్జాతీయ దేశాల నుండి 80 వందలకోట్ల రూపాయలు వ్యయం చేయబడ్డాయి.
 
[[2008]] లో ఇండియా యునైటెడ్ స్టేట్స్ సివిల్ " ఒప్పదం ప్రభావానికి బదులుగా పాకిస్థాన్ చైనా సహాయంతో మరొక అగ్రిమెంటు మీద సంతకం చేయబడింది. ఈప్లాంటు విలువ 1.7 బిలియన్ల అమెరికన్ డాలర్లు. దీని కొరకు 1.07 బిలియన్ల విదేశీఋణం లభించింది. [[2013]] లో కరాచీలో రెండవ న్యూక్లియర్ పవర్ కాంప్లెక్స్ అదనపు రియాక్టర్ల నిర్మాణంతో విస్తరణ పనులు ప్రారంభించబడ్డాయి.<ref>{{cite news|last1=Bhutta|first1=Zafar|title=Govt to kick off work on 1,100MW nuclear power plant|url=http://tribune.com.pk/story/559885/govt-to-kick-off-work-on-1100mw-nuclear-power-plant/|accessdate=19 January 2015|agency=Express Tribune|date=7 June 2013}}</ref>
 
పాకిస్థాన్ విద్యుత్తు ఉత్పత్తి పలు పరిశ్రమలకు విద్యుత్తును అందిస్తుంది. అలాగే పాకిస్థాన్ లోని నాలుగు విభాగాలకు సమానంగా విద్యుత్తును అందిస్తుంది. కారాచీ లోని " కె.ఎలెక్ట్రిక్ "
 
మరియు వాటర్ మరియు పవర్ డెవలెప్మెంటు అథారిటీ అత్యధికంగా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసి దేశానికి ఆదాయం అందిస్తుంది.
<ref name="energy">{{cite web|title=Power Sector Situation in Pakistan|url=http://www.rural-electrification.com/cms/upload/pdf/Pakistan-GTZ-power-sector-overview.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110124180708/http://www.rural-electrification.com/cms/upload/pdf/Pakistan-GTZ-power-sector-overview.pdf|archivedate=24 January 2011|work=Alternate Energy Development Board and GTZ|format=PDF|year=2005|page=1|accessdate=26 December 2011}}</ref> [[2014]] లో పలు ప్రాజెక్ట్‌ల ద్వారా 22,797 మెగావాట్ల విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేయబడింది.<ref name="Express Tribune, 2014" />
 
పాకిస్థాన్ న్యూక్లియర్ రెగ్యులేటరీ అథారిటీ నుండి అనుమతి పొందిన పాకిస్థాన్ అటామిక్ ఎనర్జీ కమీషన్ మూడు వాణిజ్య అణువిద్యుత్తు కేంద్రాల నుండి అణువిద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేస్తుంది.
<ref>{{cite news|author=Muhammad Saleh Zaafir|title=PM inaugurates 330MW Chashma-2 N-power plant|url=http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=5952&Cat=13|accessdate=26 December 2011|newspaper=The News|date=13 May 2011}}</ref> న్యూక్లియర్ పవర్ ప్రోగ్రాం కలిగిన ఒకేఒక ముస్లిం దేశం పాకిస్థాన్ <ref name="siddiqui63">{{Cite journal | author =Z.H. Siddiqui; I.H. Qureshi | title =Nuclear power in Pakistan | journal =The Nucleus | volume =42 | issue =1–2 | pages =63–66 | publisher =The Nucleus PINSTECH publication | location =Nilore, Islamabad | date =13 October 2005 | url =http://www.thenucleuspak.org.pk/nucleus/pdf%20Special%20Issue%20Nucleus%2042%281-4%29/Nuclear%20Power%20in%20Pakistan%20%28ms611%29.pdf | issn =0029-5698 | accessdate =28 December 2011}}</ref> పాకిస్థాన్ విద్యుత్తు ఉత్పత్తిలో 5.8% అణువిద్యుత్తు నుండి ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. ధర్మల్ పవర్ స్టేషన్ నుండి 64% విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది. హైడ్రాలిక్ పవర్ నుండి 29.9% విద్యుత్తు ఉత్పత్తి చేయబడుతుంది.కోయల్ ఎలెక్ట్రిసిటీ నుండి 0.3% విద్యుత్తు చేయబడుతుంది.<ref name="energy" />
 
==పర్యాటకం==
 
[[2005]] కాశ్మీర్ భూకంపం తరువాత [[2006]] అక్టోబర్ ది గార్డియన్ " పాకిస్థాన్ లోని 5 అత్యుత్తమ పర్యాటక ప్రాంతాలు" పాకిస్థాన్ పర్యాటకరంగానికి సహకరిస్తున్నయని వర్ణించింది.
<ref>{{Cite news| url=http://www.guardian.co.uk/travel/2006/oct/17/pakistan?page=all |work=The Guardian | location=London | title=Out of the rubble | first=Antonia | last=Windsor | date=17 October 2006 | accessdate=25 May 2010}}</ref> 5 ప్రాంతాలలో తక్షశిల, లాహోర్, కరకోం హైవే, కరీమాబాద్ (హుంజ) మరియు సైఫుల్ ములక్ సరసు ఉన్నాయి. ఇవి అసమానమైన పాకిస్థాన్ సంస్కృతిక వారస్వత్వానికి వైవిధ్యానికి ఉదాహరణగా నిలిచాయి .<ref name="Visit Pakistan 2007">[http://doodhpatti.blogspot.com/2006/10/visit-pakistan-year-2007-events.html Events taking place during 2007, Press released by Tourism of Pakistan]{{Dead link|date=September 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tourism.gov.pk/fairs_festivals.html |title=Tourism Events in Pakistan in 2010 |publisher=Tourism.gov.pk |accessdate=27 September 2010}}</ref>[[2009]] లో " ది వరల్డ్ ఎకనమిక్ ఫోరంస్ ట్రావెల్ & టూరిజం కాంపిటీటివ్నెస్ రిపోర్ట్ " ప్రపమంచ వారసత్వ సంపదలలో 25% పాకిస్థాన్‌లో ఉన్నాయి. సింధూ లోయలలో సింధూ నాగరిక చిహ్నాలు అధికంగా ఉన్న హరప్పా మరియు మొహంజుదారోలు మరియు 5,000 సంవత్సరాల మాంగ్రోవ్ వృక్షాలు ఉన్నాయి.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/76d57272-6764-11de-925f-00144feabdc0.html |title=The road between China and Pakistan |work=Financial Times |date=4 July 2009 |accessdate=27 September 2010}}</ref>
 
==ప్రయాణసౌకర్యాలు==
పాకిస్థాన్ ట్రాంస్‌పోర్ట్ వ్యవస్థకు వెన్నెముక వంటి పాకిస్థాన్ జాతీయరహదారి పొడవు 2,59,618కి.మీ. 91% ప్రయాణీకులు మరియు 96% సరుకు రవాణాకు రహదారి ఆధారంగా ఉంది. రోడ్డు ట్రాంస్పోర్ట్ వ్యవస్థ అత్యధికంగా ప్రైవేట్ రంగం ఆధీనంలో ఉంది. సరుకు రవాణా వ్యవస్థ 95% ప్రైవేట్ సంస్థలు నిర్వహిస్తున్నాయి. నేషనల్ హైవే అథారిటీ జాతీయరహదారి మరియు మోటర్‌వేల నిర్వహణ బాధ్యత వహిస్తుంది. జాతీయరహదారి మరియు మోటర్‌వే ఉత్తర- దక్షిణాలను కలుపుతూ దక్షిణ తీరంలో ఉన్న నౌకాశ్రయాన్ని [[పంజాబు]] మరియు ఖైబర్ ప్రాంతాలతో అనుసంధానం చేస్తుంది. మొత్తం దేశరహదారి మార్గంలో 4.2% ఉన్న ఈ మార్గం 85% ట్రాఫిక్ ఆధారంగా ఉంది..<ref name=pc>{{cite web|author=Ahmed Jamal pirzada|title=Draft: Role of Connectivity in Growth Strategy of Pakistan|url=http://www.pc.gov.pk/feg/PDFs/role%20of%20connectivity%20in%20growth%20strategy%20of%20pakistan.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120421064636/http://www.pc.gov.pk/feg/PDFs/role%20of%20connectivity%20in%20growth%20strategy%20of%20pakistan.pdf|archivedate=21 April 2012|format=PDF|year=2011|publisher=Planning Commission, Pakistan|pages=4, 7, 9|accessdate=31 December 2011}}</ref><ref name=unesep>{{cite web|title=National Highway Development Sector Investment Program|url=http://www.adb.org/Documents/RRPs/PAK/37559-PAK-RRP.pdf|format=PDF|publisher=Asian Development Bank|year=2005|pages=11, 12|accessdate=31 December 2011}}</ref>
=== రైలు మార్గం ===
పాకిస్థాన్ రైల్వే మినిస్ట్రీ ఆఫ్ రైల్వే (పాకిస్థాన్) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది. [[1947]] - [[1970]] లో తరువాత దేశవ్యాప్తంగా రహదారుల నిర్మాణం మరియు ఆర్ధికాభివృద్ధి కారణంగా పాకిస్థాన్ ఆటోమోటివ్ పరిశ్రమ అభివృద్ధి జరిగేవరకు పాకిస్థాన్ ప్రజల ప్రయాణాలకు రైలుమార్గం ప్రధానంగా ఉంది. [[1990]] నుండి ప్రయాణీకులు రైల్వే నుండి అధికస్థాయిలో రహదారి మార్గాల ప్రయాణాలు ఎంచుకోవడం ఆరంభం అయింది. పాకిస్థాన్‌లో ఆటోమోటివ్ పరిశ్రమ ప్రారంభించిన తరువాత ప్రజలు రహదారి మీద ఆధారపడ అధికరించింది. ప్రస్తుతం 10% పాకిస్థాన్ ప్రజలు రైప్రయాణాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. 4% సరికురవాణా రైళ్ళద్వారా జరుగుతుంది. వ్యక్తిగత ప్రయాణాలకు అధికంగా ఆటోమొబైల్ మీద ఆధాఅడుతున్నారు. 1990-20111990–2011 మద్య రైలు మార్గం పొడవు 8,775 నుండి 7,791 కుదించబడింది.<ref name=pc/><ref name=nation>{{cite web|title=PAKISTAN|url=http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Asia-and-the-Pacific/Pakistan.html|work=Encyclopedia Nation|accessdate=31 December 2011}}</ref> పాకిస్థాన్ [[చైనా]], [[ఇరాన్]] మరియు [[టర్కీ]] దేశాలతో వాణిజ్యం కొరకు రైల్వే సేవలలు వాడుకోవాలని ఎదురుచూస్తుంది.<ref>{{cite news|author=Syed Fazl-e-Haider|title=China-Pakistan rail link on horizon|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/IB24Df02.html|accessdate=31 December 2011|newspaper=Asia Times Online|date=24 February 2007}}</ref><ref>{{cite news|title=Pakistan-Turkey rail trial starts|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/8201934.stm|accessdate=13 March 2012|publisher=BBC|date=14 August 2009}}</ref>
=== వాయుమార్గం ===
పాకిస్థాన్‌లో దాదాపు మిలటరీ మరియు సివిల్ ఉపయోగాలకు 139 విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. " జిన్నా ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం " పాకిస్థాన్ అంతర్జాతీయ ముఖద్వారంగా భావించబడుతుంది. అదనంగా పాకిస్థాన్‌లో ప్రధానంగా ఆలమా ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం, బెనాజిర్ బుట్టో ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం, పెషావర్ ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం, క్వెట్టా ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం, ఫైసలాబాద్ ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం, సైలకోట్ ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం మరియు ముల్తాన్ ఇంటర్నేషనల్ విమానాశ్రయం మొదలైన విమానాశ్రయాలు ఉన్నాయి. పాకిస్థాన్ ఏవియేషన్ పరిశ్రమలు, జాతీయ మరియు ప్రైవేట్ సంస్థలు ఉన్నాయి. రాష్ట్రాలకు స్వంతమైన సంస్థలు దాదాపు 73% దేశీయ ప్రయాణాలు మరియు సరుకురవాణా చేస్తున్నాయి. [[ఎయిర్ బ్లూ]], షాహీన్ ఎయిర్ ఇంటర్నేషనల్ మరియు ఎయిర్ ఇండస్ మొదలైన ప్రైవేట్ సంస్థలు తక్కువ ఖర్చుతో విమానసేవలు అందిస్తున్నాయి.
=== సముద్రమార్గం ===
పాకుస్థాన్‌లో ప్రధానంగా కరాచీ (పోర్ట్ ఆఫ్ కరాచీ), సింధ్ (పోర్ట్ ఆఫ్ క్వాసిం) మొదలైన నౌకాశ్రయాలు ఉన్నాయి.<ref name=pc/><ref name=nation/> 1990 గ్వాడర్ పోర్ట్ మరియు గడానీ షిప్ - బ్రేకింగ్ యార్డ్ నిర్మించున తరువాత నౌకాశ్రయ కార్యక్రమాలు బలూచీ స్థాన్‌కు మార్చబడ్డాయి. .<ref name=pc/><ref name=nation/>
|alt2=
}}
పాకిస్థాన్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ పాకిస్థాన్ మౌళికసదుపాయాల అభివృద్ధి మరియు పాకిస్థాన్ ఆధునికీకరణలో ప్రభావవంతమైన పాత్రపోషిస్తుంది.<ref name="Ministry of Science and Technology">{{cite web|last1=Ministry of Science and Technology|title=National Science, Technology and Innovation Policy 2012|url=http://most.comsatshosting.com/%5CPolicies%5CNational%20Science,%20Technology%20and%20Innovation%20Policy%202012.pdf|publisher=Ministry of Science and Technology|accessdate=3 February 2015}}</ref> పాకిస్థాన్ అకాడమీ ఆఫ్ సైంస్ మరియు ఇంటర్నేషనల్ నథియాగలి సమ్మర్ కాలేజ్ కార్యక్రమాలలో పాల్గొనడానికి ప్రతిసంవత్సరం ప్రపంచం అంతటి నుండి నిపుణులను ఆహ్వానిస్తుంటారు.<ref>{{cite web|title=Address by Prime Minister|url=http://www.pid.gov.pk/pm%20address%20on%2027-6-2011.doc|work=Press Information Department (Government of Pakistan)|format=DOC|accessdate=24 December 2011}}</ref>[[2005]]లో పాకిస్థాన్ అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలలో భౌతికశాస్త్రం (ఫిజిక్స్ ఇన్ డెవెలెపింగ్ కంట్రీ ) సెమినార్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.<ref name="comsats">
{{cite journal |author=Hameed A. Khan |title=Physics in Developing Countries – Past, Present & Future |url=http://www.comsats.org/Publications/Books_SnT_Series/08.%20Physics%20in%20Developing%20Countries%20-%20Past,%20Present%20and%20Future%20(April%202006).pdf |format=PDF |page=9 |publisher=COMSATS |year=2006 |accessdate=1 January 2012 }}</ref>
=== ప్రముఖ సాంకేతిక సంస్థలు===
భారత్‌తో పోటీ పాకిస్థాన్ అణుబాంబు పరిశోధన చేపట్టిన దేశాలజాబితాలో స్థానం పొందేలా చేసింది. [[1988]] లో చాగై న్యూక్లియర్ పరిశోధన తరువాత పాకిస్థాన్ అణుబాంబు తయారుచేసిన ఏడవదేశంగా గుర్తించబడింది.<ref name="Federation of American Scientists">{{cite web|url=https://fas.org/nuke/guide/pakistan/nuke/index.html|title=Pakistan Nuclear Weapons|work=Federation of American Scientists|accessdate=22 February 2007}}</ref>
=== అంటార్కిటికా ===
పాకిస్థాన్ అంటార్కిటికా ప్రొగ్రాం స్థాపించిన తరువాత ఆటార్కిటికా పరిశోధన క్రియాశీలకంగా చేస్తున్న స్వల్పసంఖ్యలో ఉన్న దేశాలలో పాకిస్థాన్ ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది. " పాకిస్థాన్ అంటార్కిటికా ప్రొగ్రాం " పర్యవేక్షణలో అంటార్కిటాకాలో ఖండంలో రెండు రీసెర్చ్ స్టేషన్లు నిర్వహించబడుతున్నాయి. అలాగే సంవత్సరం అంతా పనిచేసేలా అదనపు బేస్ ఏర్పాటు చేయాలని భావిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.niopk.gov.pk/Antarctic.aspx|title=Antarctic Research|work=[[National Institute of Oceanography (Pakistan)]]|accessdate=29 December 2011}}</ref>
=== కంప్యూటర్లు మరియు అంతర్జాలం===
[[1990]] నుండి పర్సనల్ కంప్యూటర్ పరిచయం చేసిన తరువాత కంప్యూటర్ల కొరకు విద్యుత్తు వాడకం అధికం అయింది. పాకిస్థాన్‌లో 2 కోట్లమంది అంతర్జాలం (ఇంటర్నెట్) ఉపయోగిస్తున్నారు. [[2011]] గణాంకాలను అనుసరించి అంతర్జాలం అధికంగా ఉపయోగిస్తున్న ఉత్తమశ్రేణి దేశాలలో పాకిస్థాన్ ఒకటిగా గుర్తించబడుతుంది.
 
పాకిస్థాన్ ప్రజలకు ప్రాధమిక, సెంకండరీ స్థాయి విద్యను ఉచితంగా అందిస్తుంది.<ref>{{cite web|url=http://www.pakistani.org/pakistan/constitution/part2.ch1.html|title=Chapter 1: "Fundamental Rights" of Part II: "Fundamental Rights and Principles of Policy"|work=pakistani.org}}</ref><ref>{{cite web|title=Right to Education in Pakistan|publisher=World Council of Churches|url=http://www.oikoumene.org/resources/documents/wcc-commissions/international-affairs/human-rights-and-impunity/the-right-to-education-in-pakistan.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120313083147/http://www.oikoumene.org/resources/documents/wcc-commissions/international-affairs/human-rights-and-impunity/the-right-to-education-in-pakistan.html|archivedate=13 March 2012|date=21 April 2006|accessdate=25 July 2010 }}</ref>
 
పాకిస్థాన్ ప్రత్యేకదేశం అయిన తరువాత పాకిస్థాన్‌లో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ పంజాబు విశ్వవిద్యాలయం ఒక్కటే ఉంది. .<ref>{{cite web|author1=Sajida Mukhtar|author2=Ijaz Ahmed Talat|author3=Muhammad Saeed|title=An Analytical Study of Higher Education of Pakistan|url=http://www.ijar.lit.az/pdf/10/2011%2810-51%29.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111100415/http://www.ijar.lit.az/pdf/10/2011%2810-51%29.pdf|archivedate=11 January 2012|publisher=International Journal of Academic Research|format=PDF|date=March 2011|page=1|accessdate=2 January 2012}}</ref>
పాకిస్థాన్ ప్రత్యేకదేశం అయిన తరువాత పాకిస్థాన్‌లో యూనివర్శిటీ ఆఫ్ పంజాబు విశ్వవిద్యాలయం ఒక్కటే ఉంది.<ref>{{cite web|author1=Sajida Mukhtar|author2=Ijaz Ahmed Talat|author3=Muhammad Saeed|title=An Analytical Study of Higher Education of Pakistan|url=http://www.ijar.lit.az/pdf/10/2011%2810-51%29.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120111100415/http://www.ijar.lit.az/pdf/10/2011%2810-51%29.pdf|archivedate=11 January 2012|publisher=International Journal of Academic Research|format=PDF|date=March 2011|page=1|accessdate=2 January 2012}}</ref>
 
తరువాత పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వం దేశంలో నాలుగు భూభాగాలలో వేగవంతంగా విశ్వవిద్యాలయాలు స్థాపించబడ్డాయి. అవి వరుసగా [[1949]]లో సింధ్ యూనివర్శిటీ, [[1950]] లో పెషావర్ యూనివర్శీటీ, [[1953]] లో కరాచీ యూనివర్శిటీ మరియు [[1970]] యూనివర్శిటీ ఆఫ్ బలూచీస్థాన్. {{As of|2011|9}} పాకిస్థాన్‌లో ప్రభుత్వ విశ్వవిద్యాలయాలు, ప్రైవేట్ యూనివర్శిటీలు మరియు పబ్లిక్ మరియు ప్రైవేట్ యూనివర్శిటీలు ఉన్నాయి. పాకిస్థాన్ యూనివర్శిటీలు పరిశోధనలు మరియు ఉన్నతవిద్యను అందిస్తున్నాయి.
<ref>{{cite web|title=Educational Institutes of Pakistan|url=http://hec.gov.pk/OurInstitutes/Pages/Default.aspx|publisher=Higher Education Commission, Pakistan|date=September 2011|accessdate=1 January 2012}}</ref> పాకిస్థాన్‌లో 3193 ఒకేషనల్ విద్యాసంస్థలు ఉన్నాయి.<ref name="edu2" /> పాకుస్థాన్‌లో మదరసాలు కూడా ఉన్నాయి. మదరసాలు ఉచిత ఇస్లాం విద్య, ఉచిత హాస్టల్ వసతి కల్పిస్తుంది. మదరసాలలో అధికంగా బీదవర్గం ప్రజలు విద్యను అభ్యసిస్తుంటారు.<ref>{{cite web|title=Pakistani madrassahs:|publisher=United States Institute of Peace|url=http://www.uvm.edu/~envprog/madrassah.html#_ftn8|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050214194645/http://www.uvm.edu/~envprog/madrassah.html#_ftn8|archivedate=14 February 2005|accessdate=21 February 2009}}</ref>
 
ప్రజలవత్తిడి మరియు పాకిస్థాన్ తాలిబన్‌లు మదరసాలను కొత్తగా తీవ్రవాదులను చేసుకోవడానికి వాడుకుంటున్నారని విమర్శలు తలెత్తడం వలన పాకుస్థానీ ప్రభుత్వం మదరసాల విద్యాస్థాయిలో విద్యాసంస్కరణలు చేపట్టింది.<ref>{{cite web|first=Ron|author=Synovitz|title=Pakistan: Despite Reform Plan, Few Changes Seen At Most Radical
Madrassahs|url=http://www.rferl.org/content/article/1051650.html|publisher=Radio Free Europe Radio Liberty|date=24 February 2004|accessdate=21 February 2009}}</ref><ref name="Jinnah Institute of Peace">{{cite web|last1=Ali|first1=Syed Mohammad|title=Policy Brief: Another Approach to Madrassa Reforms in Pakistan|url=http://jinnah-institute.org/policy-brief-another-approach-to-madrassa-reforms-in-pakistan-3/|website=http://jinnah-institute.org/|publisher=Jinnah Institute of Peace|accessdate=21 February 2015}}</ref>
=== విద్యా విధానం ===
పాకిస్థాన్ విద్యావిధానంలో నర్సరీ విద్య (ప్రిపరేటరీ తరగతులు), ఎలిమెంటరీ విద్య(ఒకటి నుండి ఐదు వరకు), మాధ్యమిక విద్య (ఆరు నుండి ఎనుమిది) ఉన్నత పాఠశాల (తొమ్మిది,పది) (సెకండరిక్ సర్టిఫికేట్ పొందవచ్చు) కమ్యూనిటీ కాలేజీలు (11 గ్రేడ్ మరియు 12 గ్రేడ్) (హైయ్యర్ సెకండరీ సర్టిఫికేట్ పొందవచ్చు). తరువాత యూనివర్శిటీ ప్రోగ్రాం ద్వారా గ్రాజ్యుయేట్ మరియు పోస్ట్ గ్రాజ్యుయేట్ విద్య.<ref name=edu2>{{cite web|title=Economic Survey 2009–10|url=http://www.finance.gov.pk/survey/chapter_10/10_Education.pdf|publisher=Ministry of Finance, Pakistan|format=PDF|date=2009–2010|pages=16, 3|accessdate=2 January 2012}}</ref> పాకిస్థానీ స్కూల్స్ సెకండరీ ఎజ్యుకేషన్ విధానం యునైటెడ్ కింగ్డం లోని కేంబ్రిడ్జి విద్యాప్రణాళికను అనుసరించి ఉంటుంది. కొంతమంది విద్యార్దులు బ్రిటిష్ కౌంసిల్ నిర్వహించే సాధారణ స్థాయి మరియు ఉన్నతస్థాయి పరీక్షలకు హాజరు ఔతుంటారు.<ref name="britishcouncil">{{cite web|url=http://www.britishcouncil.org/pakistan-exams-gce.htm|title=GCE O and A level exams in Pakistan|publisher=The British Council|accessdate=13 February 2008}}</ref>
 
=== నూతనవిద్యా విధానం ===
[[File:University of Peshawar.jpg|thumb|250px|left|[[Islamia College University]] in [[Peshawar]] was founded in October 1913.]]
[[2007]] నుండి పాకిస్థాన్‌లోని అన్ని పాఠశాలలలో నిర్భంధ ఇంగ్లీష్ మీడియం ఎజ్యుకేషన్ ప్రవేశపెట్టింది.<ref name="British Council Pakistan Bureau">{{cite web|last1=McNicoll|first1=Kristen|title=English medium education improvement in Pakistan supported|url=http://www.britishcouncil.org/organisation/press/english-medium-education-improvement-pakistan-supported|website=http://www.britishcouncil.org/|publisher=British Council Pakistan Bureau|accessdate=21 February 2015}}</ref><ref name="moe3">{{cite web|url=http://www.moe.gov.pk/mediacell.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070105215406/http://www.moe.gov.pk/mediacell.htm|archivedate=5 January 2007 |title=Ministry of Education-Government of Pakistan |publisher=Moe.gov.pk |accessdate=1 January 2012}}</ref>
[[2013]] లో అదనపు సంస్కరణలు చేపట్టబడ్డాయి. సింధు విద్యాసంస్థలు అన్నింటిలో చైనీస్ భాషాతరగతులు అదనంగా చేర్చబడ్డాయి. చైనా సూపర్ పవర్‌గా రూపొందడం మరియు చైనా - పాకిస్థాన్ సంబంధాలు మెరుగుపడడం, పాకిస్థాన్ మీద చైనా ప్రభావం అధికం కావడం అందుకు కారణం.<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-14787216 |title=Schools in Pakistan's Sindh province to teach Chinese |publisher=BBC |date=5 September 2011|accessdate=23 October 2011}}</ref> The literacyప్రాంతాలవారీగా rateఅక్షరాశ్యత ofస్థాయి theవేరుపడుతూ populationఉంటుంది. isగిరిజన ~58ప్రాంతాలలో %.స్త్రీల Maleఅక్షరాశ్యత literacy is ~70.23% whileమాత్రమే female literacy rate is 46.3%ఉంది.<ref name=edu>{{citeCite news|author= Nicholas D Kristof web|title=LabourPakistan Forceand SurveyTimes 2010–11Sq|url=http://www.pbsnytimes.gov.pkcom/sites2010/default05/files13/Labour%20Forceopinion/publications/lfs2010_11/results13kristof.pdfhtml|worknewspaper=|publisher=FederalNew BureauYork of Statistics, PakistanTimes|year=2011|pagedate=12 May 2010|accessdate=21 JulyJanuary 2012}}</ref> ప్రాంతాలవారీగా అక్షరాశ్యత స్థాయి వేరుపడుతూ ఉంటుంది. గిరిజన ప్రాంతాలలో స్త్రీల అక్షరాశ్యత 3% మాత్రమే ఉంది.
 
.<ref>{{Cite news|author= Nicholas D Kristof |title=Pakistan and Times Sq|url=http://www.nytimes.com/2010/05/13/opinion/13kristof.html|newspaper=New York Times|date=12 May 2010|accessdate=1 January 2012}}</ref><!---note that hardcopy and softcopy refs are from different sources. Nonetheless, they are the same article-->
[[1995]] లో కంప్యూటర్ విద్యాప్రవేశం తరువాత 1998 లో ప్రభుత్వం అక్షరాశ్యతకు నిర్మూలన కొరకు పిల్లలందరికి ఆరభవిద్యవిధానం ప్రవేశపెట్టింది.<ref>{{cite web|title=Education in Pakistan|publisher=UNICEF|url=http://www.unicef.org/infobycountry/pakistan_pakistan_statistics.html#67|accessdate=25 July 2010}}</ref> 2015 లో పలు విద్యాసంస్కరణల ద్వారా100% అక్షరాశ్యత సాధించడానికి ప్రయత్నిస్తుంది. ప్రాధమిక పాఠశాలలలో విద్యార్ధుల (10 సంవత్సరాలు దాటిన ) ప్రవేశం 86 % చేరుకుంది.<ref name="moe4">{{cite web|url=http://www.moe.gov.pk/npaEFA.zip|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517232352/http://www.moe.gov.pk/npaEFA.zip|archivedate=17 May 2006|format=ZIP|title=National Plan of Action 2001–2015|publisher=Ministry of Education, Government of Pakistan|accessdate=13 February 2008}}</ref>
.<ref name="moe4">{{cite web|url=http://www.moe.gov.pk/npaEFA.zip|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060517232352/http://www.moe.gov.pk/npaEFA.zip|archivedate=17 May 2006|format=ZIP|title=National Plan of Action 2001–2015|publisher=Ministry of Education, Government of Pakistan|accessdate=13 February 2008}}</ref>
 
=== ఉన్నత విద్య ===
హైయ్యర్ సెకండరీ సర్టిఫికేట్ పొందిన తరువాత విద్యార్ధులు ప్రొఫెషనల్ కాలేజీలలో లేక బ్యాచిలర్ డిగ్రీ కోర్సులను ఉన్నత విద్య కొరకు ఎంచుకుంటారు. విద్యార్ధులు సాధారణంగా ఇంజనీరింగ్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (బి.ఎస్) / బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సైన్స్ (బి.ఎస్.సి) , బ్యాచిలర్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (బీటెక్), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ మెడిసిన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ, (మెడిసిన్, బ్యాచిలర్ ఆఫ్ సర్జరీ (ఎం.బి.బి.ఎస్), ఎండీ), దంతవైద్య డిగ్రీ (డెంటిస్ట్రీ) (బి.డి.ఎస్), పశువైద్యం (వెటరినరీ మెడిసిన్ (డి.వి.ఎం)), బ్యాచులర్ ఆఫ్ లా (ఎల్.ఎల్.బి) , ఎల్ఎల్ఎం, జ్యూరిస్ డాక్టర్ (జెడి), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ ఆర్కిటెక్చర్ , (ఆర్కిటెక్చర్ బ్యాచిలర్ ( బి.ఎ. ఆర్క్)), డాక్టర్ ఆఫ్ ఫార్మసీ , (ఫార్మసి డాక్టరేట్) మరియు బాటు (నర్సింగ్ బ్యాచిలర్ (బి.నర్స్) విద్యను ఎంచుకుంటారు.
 
విద్యార్ధులు కొంతమంది బ్యాచిలర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, లిటరేచర్ మరియు మేనేజ్మెంటు సైంస్, బ్యావిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్(బి.ఎ), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ కామర్స్ (బి.కాం), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్(ఎం.బి.ఎ) విద్యలను కూడా ఎంచుకుంటారు. పాకిస్థాన్ ఉన్నత విద్యలను సాధారణంగా హైయ్యర్ ఎజ్యుకేషన్ కమీషన్ (హెచ్.ఎస్.సి) పర్యవేక్షిస్తుంటారు. హైయ్యర్ ఎజ్యుకేషన్ కమీషన్ (హెచ్.ఎస్.సి) విద్యా విధానాల రూపకల్పన మరియు దేశం అంతటా ఉన్న విశ్వవిద్యాలయాల వర్గీకరణ చేస్తుంది. [[2014]] అక్టోబర్‌లో పాకిస్థాన్ ఎజ్యుకేషన్ ఉద్యమకారుడు యూసఫ్‌జై నోబుల్ బహుమతి అందుకున్నాడు. అంతేకాక యూసఫ్‌జై అతిపిన్నవయస్కుడైన నోబుల్ బహుమతి గ్రహీతగా గుర్తించబడ్డాడు.
విద్యార్ధులు కొంతమంది బ్యాచిలర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్, లిటరేచర్ మరియు మేనేజ్మెంటు సైంస్, బ్యావిలర్ ఆఫ్ ఆర్ట్స్ (బి.ఎ), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ కామర్స్ (బి.కాం), బ్యాచిలర్ ఆఫ్ బిజినెస్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ (ఎం.బి.ఎ) విద్యలను కూడా ఎంచుకుంటారు. పాకిస్థాన్ ఉన్నత విద్యలను సాధారణంగా హైయ్యర్ ఎజ్యుకేషన్ కమీషన్ (హెచ్.ఎస్.సి) పర్యవేక్షిస్తుంటారు. హైయ్యర్ ఎజ్యుకేషన్ కమీషన్ (హెచ్.ఎస్.సి) విద్యా విధానాల రూపకల్పన మరియు దేశం అంతటా ఉన్న విశ్వవిద్యాలయాల వర్గీకరణ చేస్తుంది. [[2014]] అక్టోబర్‌లో పాకిస్థాన్ ఎజ్యుకేషన్ ఉద్యమకారుడు యూసఫ్‌జై నోబుల్ బహుమతి అందుకున్నాడు. అంతేకాక యూసఫ్‌జై అతిపిన్నవయస్కుడైన నోబుల్ బహుమతి గ్రహీతగా గుర్తించబడ్డాడు.
<ref>{{cite web|url=http://www.breakingnewsenglish.com/1410/141014-malala-yousafzai.html|title=Breaking News English|work=www.breakingnewsenglish.com}}</ref>
==గణాంకాలు==
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/2655419" నుండి వెలికితీశారు