"అండమాన్ సముద్రం" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

ప్రవేశికలో సవరణలు, చేర్పు +భౌగోళికం, +మానవ కార్యకలాపాలు
చి (→‎top: AWB తో "మరియు" ల తొలగింపు)
(ప్రవేశికలో సవరణలు, చేర్పు +భౌగోళికం, +మానవ కార్యకలాపాలు)
| reference =<ref name=bse>[http://bse.sci-lib.com/article057639.html Andaman Sea], [[Great Soviet Encyclopedia]] (in Russian)</ref><ref name=brit>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/23505/Andaman-Sea Andaman Sea], Encyclopædia Britannica on-line</ref>
}}
'''అండమాన్ సముద్రం''' ఈశాన్య [[హిందూ మహాసముద్రం]] లో ఉన్న మార్జినల్ సముద్రం. ఇది మార్తాబన్ గల్ఫ్ వెంట [[మయన్మార్]], [[థాయిలాండ్]] తీరప్రాంతాల మధ్య ఉంది. మలయ్ ద్వీపకల్పానికి పడమటి వైపున ఉంది. అండమాన్ సముద్రానికి పశ్చిమాన ఉన్న [[బంగాళాఖాతము|బంగాళాఖాతం]] నుండి దీన్ని వేరు చేస్తూ మధ్యలో [[అండమాన్ దీవులు|అండమాన్]] [[నికోబార్ జిల్లా|నికోబార్]] [[అండమాన్ దీవులు|దీవులు]] ఉన్నాయి. దీని దక్షిణ కొసన బ్రీహ్ ద్వీపం ఉంది. అండమాన్ సముద్రాన్ని చారిత్రికంగా '''బర్మా సముద్రం''' అని కూడా పిలుస్తారు <ref name="IHO">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|year=1953|publisher=International Hydrographic Organization|accessdate=7 February 2010}}</ref>  
'''అండమాన్ సముద్రం''' ('''Andaman Sea''' - '''అండమాన్ సీ''') అనేది [[బంగాళా ఖాతము]]నకు ఆగ్నేయమున, [[మయన్మార్]] (బర్మా) కు దక్షిణమున, [[థాయిలాండ్|థాయిలాండ్‌]]కు పశ్చిమమున, మలాయ్ ద్వీపకల్పమునకు వాయవ్యమున, సుమత్రా ద్వీపమునకు ఉత్తరమున, [[అండమాన్]] దీవులకు తూర్పున ఉన్న ఒక [[సముద్రం]]. అండమాన్ దీవుల నుండి దీనికి ఈ పేరు వచ్చింది. ఇది [[హిందూ మహాసముద్రం]]లోని భాగం.
 
సాంప్రదాయికంగా, ఈ సముద్రం తీరప్రాంత దేశాల మధ్య చేపల పెంపకం కోసం, ఆ దేశాల రవాణా కొరకూ ఉపయోగపడింది. దాని [[పగడపు దిబ్బ|పగడపు దిబ్బలు]], ద్వీపాలూ ప్రసిద్ధ పర్యాటక ప్రదేశాలు. [[2004 సునామీ|2004 హిందూ మహాసముద్రం భూకంపం, సునామీ]] కారణంగా మత్స్య, పర్యాటక మౌలిక సదుపాయాలు తీవ్రంగా దెబ్బతిన్నాయి.
 
== భౌగోళికం ==
92° E - 100° E రేఖాంశాల మధ్య, 4° N - 20° N అక్షంశాల మధ్యనా విస్తరించి ఉన్న అండమాన్ సముద్రం [[హిందూ మహాసముద్రం|హిందూ మహాసముద్రంలో]] చాలా ముఖ్యమైన స్థానాన్ని ఆక్రమించింది. అయినప్పటికీ చాలా కాలం పాటు దీన్ని ఎవరూ అన్వేషించలేదు. [[మయన్మార్|మయన్మార్‌కు]] దక్షిణాన, [[థాయిలాండ్|థాయిలాండ్‌కు]] పశ్చిమాన, [[ఇండోనేషియా|ఇండోనేషియాకు]] ఉత్తరాన, ఉన్న ఈ సముద్రాన్ని బంగాళాఖాతం నుండి [[అండమాన్ దీవులు|అండమాన్]], [[నికోబార్ జిల్లా|నికోబార్]] [[అండమాన్ దీవులు|దీవులు]], ఇండో - బర్మీస్ ప్లేట్ సరిహద్దులో ఉన్న సముద్ర పర్వతాల గొలుసు వేరు చేస్తున్నాయి. బేసిన్ కు దక్షిణ నిష్క్రమణ మార్గంగా మలక్కా జలసంధి (మలయ్ ద్వీపకల్పం, సుమత్రాల మధ్య) ఉంది.ఇది 3 కి.మీ. వెడల్పు, 37 మీటర్ల లోతూ ఉంటుంది.
 
అంతర్జాతీయ హైడ్రోగ్రాఫిక్ సంస్థ "అండమాన్ లేదా బర్మా సముద్రం" పరిమితులను ఈ క్రింది విధంగా నిర్వచిస్తుంది: <ref name="IHO2">{{వెబ్ మూలము|url=http://www.iho.int/iho_pubs/standard/S-23/S-23_Ed3_1953_EN.pdf|title=Limits of Oceans and Seas, 3rd edition|year=1953|publisher=International Hydrographic Organization|accessdate=7 February 2010}}</ref> {{Rp|p.21}}
 
== మానవ కార్యకలాపాలు ==
చేపలు పట్టడానికీ, తీరప్రాంత దేశాల మధ్య రవాణాకూ ఈ సముద్రం చాలాకాలంగా ఉపయోగపడుతోంది.
 
=== చేపలు పట్టడం ===
థాయిలాండ్ ఒక్కటే 2005 లో 943,000 టన్నుల చేపలను <ref>[https://books.google.com/books?id=LBlo3nNXy_UC&pg=PA403 Review of Fisheries in OECD Countries 2009: Policies and Summary Statistics], OECD Publishing, 2010 {{ISBN|92-64-07974-2}} p. 403</ref> 2000 లో 710,000 టన్నుల చేపలనూ పట్టింది. ఆ 710,000 టన్నులలో, 490,000 ట్రాలర్లతో (1,017 నౌకలు), 184,000 పర్స్ సీన్ ద్వారా (415 నౌకలు) 30,000 గిల్నెట్స్ ద్వారానూ ఉన్నాయి. థాయ్‌లాండ్ మొత్తం సముద్ర చేపల్లో 41 శాతం థాయ్‌లాండ్ గల్ఫ్‌లోను, 19 శాతం అండమాన్ సముద్రంలోనూ పట్టారు. నలభై శాతం థాయిలాండ్ [[ EEZ|EEZ]] బయట పట్టుకున్నారు. <ref name="GP-2012">{{Cite book|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|publisher=Greenpeace Southeast Asia (Thailand)|location=Bangkok|access-date=11 July 2017}}</ref>
 
థాయిలాండ్ ఒక్కటే 2005 లో 943,000 టన్నుల చేపలను <ref>[https://books.google.com/books?id=LBlo3nNXy_UC&pg=PA403 Review of Fisheries in OECD Countries 2009: Policies and Summary Statistics], OECD Publishing, 2010 {{ISBN|92-64-07974-2}} p. 403</ref> 2000 లో 710,000 టన్నుల చేపలనూ పట్టింది. ఆ 710,000 టన్నులలో, 490,000 ట్రాలర్లతో (1,017 నౌకలు), 184,000 పర్స్ సీన్ ద్వారా (415 నౌకలు) 30,000 గిల్నెట్స్ ద్వారానూ ఉన్నాయి. థాయ్‌లాండ్ మొత్తం సముద్ర చేపల్లో 41 శాతం థాయ్‌లాండ్ గల్ఫ్‌లోను, 19 శాతం అండమాన్ సముద్రంలోనూ పట్టారు. నలభై శాతం థాయిలాండ్ [[ EEZ|EEZ]] బయట పట్టుకున్నారు. <ref name="GP-20122">{{Cite book|url=http://www.greenpeace.org/seasia/PageFiles/536808/english-singlePages.pdf|title=Oceans in the Balance, Thailand in Focus|date=c. 2012|publisher=Greenpeace Southeast Asia (Thailand)|location=Bangkok|access-date=11 July 2017}}</ref>
 
మలేషియా ఉత్పత్తి గణనీయంగా తక్కువగా ఉంది. మయన్మార్‌ ఉత్పత్తి సుమారుగా అంతే లేదా కొద్దిగా ఎక్కువ గానీ ఉంటుంది. <ref>Cassandra De Young [https://books.google.com/books?id=_7JD1V3PijUC&pg=PA178 Indian Ocean], Food & Agriculture Org., 2006 {{ISBN|92-5-105499-1}}, pp. 39, 178</ref> చేపల కోసం మయన్మార్, థాయిలాండ్ ల మధ్య ఉన్న పోటీ అనేక ఘర్షణలకు దారితీసింది. 1998, 1999 లలో, ఈ ఘర్షణలు ఇరువైపులా మరణాలకు దారితీసాయి. సైనిక ఘర్షణకు దరిదాపుల్లోకి వెళ్ళాయి. ఈ రెండు సందర్భాల్లోనూ, వివాదాస్పద సముద్ర ప్రాంతాలలో చేపలు పడుతున్న థాయ్ ఫిషింగ్ బోట్లను అడ్డుకోవడానికి బర్మీస్ ఓడలు ప్రయత్నించినప్పుడు థాయ్ నావికాదళం జోక్యం చేసుకుంది. యుద్ధ విమానాలను మోహరించాలని థాయ్ జాతీయ భద్రతా మండలి భావించింది. థాయ్ ఫిషింగ్ బోట్లను మలేషియా నావికాదళం కూడా అడ్డుకుంటూ ఉంటుంది. విదేశీ జలాల్లో లైసెన్స్ లేకుండా చేపలు పట్టకుండా థాయ్ ప్రభుత్వం తన సొంత మత్స్యకారులను హెచ్చరించాల్సి వచ్చింది <ref>Alan Dupont [https://books.google.com/books?id=uGaINo0FofcC&pg=PA103 East Asia imperilled: transnational challenges to security], Cambridge University Press, 2001 {{ISBN|0-521-01015-2}} pp. 103–105</ref>
 
థాయ్‌లాండ్‌లో 2004 సముద్ర ఉత్పత్తి: పెలాజిక్ ఫిష్ 33 శాతం, డీమెర్సల్ ఫిష్ 18 శాతం, సెఫలోపాడ్ 7.5 శాతం, క్రస్టేసియన్స్ 4.5 శాతం, పనికిరాని చేపలు 30 శాతం, ఇతరాలు 7 శాతం. <ref name="Panjarat">{{వెబ్ మూలము|author=Panjarat|title=Sustainable Fisheries in the Andaman Sea Coast of Thailand|url=https://www.un.org/depts/los/nippon/unnff_programme_home/fellows_pages/fellows_papers/panjarat_0708_thailand_PPT.pdf|work=United Nations}}</ref> {{Rp|12}} పనికిరాని చేపల్లో, తినకూడని జాతులు, తక్కువ వాణిజ్య విలువ కలిగిన తినదగిన జాతులు, చేపల పిల్లలూ ఉంటాయి. వీటిని తిరిగి సముద్రం లోకి వదిలేస్తారు. <ref name="Panjarat" /> {{Rp|16}} పెలాజిక్ చేపల్లో ఆంకోవీస్ (19 శాతం), ఇండో-పసిఫిక్ మాకేరెల్ (18 శాతం), సార్డినెల్లాస్ (14 శాతం), స్కాడ్ (11 శాతం), లాంగ్‌టైల్ ట్యూనా (9 శాతం), ఈస్టర్న్ లిటిల్ టూనా ''(''6 శాతం), ట్రెవాలీస్ (6 శాతం), బిగ్‌ఐ SCAD (5 శాతం), ఇండియన్ మాకెరెల్ ''(''4 శాతం), కింగ్ మాకెరెల్ ''(''3 శాతం), టార్పెడో SCAD ( ''మెగలాస్పిస్ కార్డిలా'', 2 శాతం), తోడేలు హెర్రింగ్స్ (1 శాతం), ఇతరులు (2 శాతం) ఉంటాయి. <ref name="Panjarat" /> {{Rp|13}} డీమెర్సల్ చేపల్లో పర్పుల్-స్పాటెడ్ ''బిజీ'', థ్రెడ్‌ఫిన్ బ్రీమ్, బ్రష్‌టూత్ లిజార్డ్ ఫిష్, సన్నని బల్లి ఫిష్, జింగా రొయ్యలు ఉన్నాయి. స్పానిష్ మాకేరెల్, కారంగిడే, టార్పెడో స్కాడ్ మినహా చాలా జాతులను ''1970-90'' ల నుండి అతిగా (ఓవర్ ఫిషింగ్) ''పట్టారు''. మొత్తం ఓవర్ ఫిషింగ్ రేటు 1991 లో పెలాజిక్ లు 333 శాతం, డీమెర్సల్ జాతులకు 245 శాతం. <ref name="Panjarat" /> {{Rp|14}} సెఫలోపాడ్స్‌ను స్క్విడ్, కటిల్ ఫిష్, మోలస్కులుగా విభజించారు. థాయ్ జలాల్లో స్క్విడ్, కటిల్ ఫిష్ లు 10 కుటుంబాలు, 17 ప్రజాతులు, 30 కి పైగా జాతులూ ఉన్నాయి. అండమాన్ సముద్రంలో పట్టుబడిన ప్రధాన మోలస్క్ జాతులు స్కాలోప్, బ్లడ్ కాకిల్ చిన్న-మెడ క్లామ్. వాటిని పట్టాలంటే, సముద్రపు అడుగును దేవే గేర్లు అవసరం. ఇవి సముద్రపు అడుగుభాగాన్ని దెబ్బతీస్తాయి, అంచేత వీటికి ప్రజాదరణ లేదు. కాబట్టి, మోలస్క్ ఉత్పత్తి 1999 లో 27,374 టన్నుల నుండి 2004 లో 318 టన్నులకు తగ్గిపోయింది. 2004 లో మొత్తం సముద్ర ఉత్పత్తులలో క్రస్టేసియన్లు 4.5 శాతం మాత్రమే ఉండగా, విలువలో మాత్రం అవి 21 శాతం ఉన్నాయి. అరటి రొయ్యలు, టైగర్ రొయ్యలు, కింగ్ రొయ్యలు, పాఠశాల రొయ్యలు, బే ఎండ్రకాయలు, మాంటిస్ రొయ్యలు, ఈత పీతలు, మట్టి పీతలు వీటిలో ప్రధానంగా ఉంటాయి. 2004 లో మొత్తం క్యాచ్‌లో స్క్విడ్, కటిల్ ఫిష్ 51,607 టన్నులు, క్రస్టేసియన్లు 36,071 టన్నులు ఉన్నాయి. <ref name="Panjarat" /> {{Rp|18–19}}
 
=== ఖనిజ వనరులు ===
సముద్రపు ఖనిజ వనరులలో మలేషియా, థాయిలాండ్ తీరాలలో తగరం నిక్షేపాలు ఉన్నాయి. ప్రధాన ఓడరేవులు [[భారత దేశం|భారతదేశంలో]] పోర్ట్ బ్లెయిర్ ; [[మయన్మార్|మయన్మార్‌లోని]] డావీ, మావ్లామైన్, యాంగోన్ ; [[థాయిలాండ్|థాయిలాండ్‌లోని]] రానోంగ్ నౌకాశ్రయం ; మలేషియాలో జార్జ్ టౌన్, [[పెనాంగ్]] ; ఇండోనేషియాలోని బెలవన్ .  
 
=== పర్యాటకం ===
అండమాన్ సముద్రం లోని మలయ్ ద్వీపకల్పపు పశ్చిమ తీరం, [[అండమాన్ దీవులు|అండమాన్]] [[నికోబార్ జిల్లా|నికోబార్ దీవులు]], [[మయన్మార్]] లు [[పగడపు దిబ్బ|పగడపు దిబ్బలతో]], ఆఫ్షోర్ దీవులతో అలరిస్తూ ఉంటాయి. 2004 సుమత్రా భూకంపం, సునామీ కారణంగా దెబ్బతిన్నప్పటికీ, అవి ప్రసిద్ధ పర్యాటక కేంద్రాలుగా ఉన్నాయి. <ref>[https://books.google.com/books?id=CiTAx3unBkYC&pg=PA585 World and Its Peoples: Eastern and Southern Asia], Marshall Cavendish, 2007 {{ISBN|0-7614-7631-8}} p. 585</ref> సమీప తీరంలో అనేక సముద్ర జాతీయ ఉద్యానవనాలు ఉన్నాయి. ఒక్క థాయిలాండ్‌లోనే 16 ఉన్నాయి, వాటిలో నాలుగు [[యునెస్కో]] [[ఆసియా, ఆస్ట్రలేషియాల్లోని ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాల జాబితా|ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలలో]] చేర్చే ప్రతిపాదనలో ఉన్నాయి. <ref name="Panjarat2">{{వెబ్ మూలము|author=Panjarat|title=Sustainable Fisheries in the Andaman Sea Coast of Thailand|url=https://www.un.org/depts/los/nippon/unnff_programme_home/fellows_pages/fellows_papers/panjarat_0708_thailand_PPT.pdf|work=United Nations}}</ref> {{Rp|7–8}}
 
== ఇవి కూడా చూడండి ==
 
* [[అండమాన్ దీవులు]]
* [[నికోబార్ జిల్లా|నికోబార్ దీవులు]]
 
==మూలాలు==
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/2909478" నుండి వెలికితీశారు