"ఆంధ్రప్రదేశ్ నదులు, ఉపనదులు" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

చి
మీడియా ఫైల్స్ ఎక్కించాను
చి (→‎గోస్తినీ: మీడియా ఫైల్స్ ఎక్కించాను)
చి (మీడియా ఫైల్స్ ఎక్కించాను)
 
=== గోస్తినీ ===
[[దస్త్రం:View of Gosthani Estuary into Bay of Bengal.jpg|thumb|250x250px|భీముననిపట్నంభీమునిపట్నం వద్ద గొస్తినీ నది బంగాళాఖాతంలో కలయక దృశ్యం]]
<br />
[[దస్త్రం:Champavathi river at Saripalli in Vizianagaram district.jpg|thumb|250x250px|సరిపల్లి వద్ద చంపావతి నది]]
[[చంపావతి నది]], విజయనగరం జిల్లా,[[మెంటాడ మండలం]]లోని [[ఆండ్ర]] గ్రామానికి సమీపంలో సముద్ర మట్టానికి 1,200 మీటర్ల ఎత్తులో ఉద్భవించింది.<ref>http://www.indiamapped.com/rivers-in-india/champavathi-river/ India Mapped</ref> ఈ నది తూర్పువైపుకు ప్రవహిస్తుంది.[[కోనాడ|కొనాడ]] గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. ఈ నది విజయనగరం జిల్లాలోని గజపతినగరం, నెల్లిమర్ల, సరిపల్లి, డెంకాడ, పాలెం నాతవలాస గ్రామాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఈ నదిలో నాలుగు ప్రధాన ఉపనదులు ఎడువంపుల గెడ్డ, చిట్టా గెడ్డ, పోతుల గెడ్డ, గాడి గెడ్డ కలుస్తాయి.దీని పారుదల విస్తీర్ణం 1,410 చ. కి.మీ.ఉంది. 1965 నుండి 1968 మధ్యకాలంలో [[చంపావతి నది]] మీద డెంకాడ అనకట్ట నిర్మించబడింది. 5,153 ఎకరాల (20.85 చ. కి. మీ.) అయకట్టుకు సాగునీరు కల్పించడానికి విజయనగరం జిల్లా [[నెల్లిమర్ల మండలం]]<nowiki/>లోని [[సరిపల్లి (నెల్లిమర్ల)|సరిపల్లి]] గ్రామానికి సమీపంలో ఈ ప్రాజెక్ట్ ఉంది. 6,690 హెక్టార్లకు నీటిపారుదల నీటిని సరఫరా చేయడానికి తారకరామ తీర్థ సాగరం బ్యారేజీని కూడా ఈ నదిపై నిర్మించారు.
 
===చిత్రావతి ===
<br />
[[దస్త్రం:Mahendra Tanaya River6.jpeg|thumb|250x250px|మహేంద్రతనయ నది]]
[[దస్త్రం:Chitravati Balancing Reservoir at parnapalli on 15th January 2018.jpg|thumb|250x250px|చిత్రావతి నది మీద పార్నపల్లి వద్ద బ్యాలెన్సింగ్ రిజర్వాయరు]]
[[చిత్రావతి|చిత్రావతి నది]], [[కర్ణాటక|కర్ణాటక రాష్ట్రం]]లోని చిక్కబల్లాపూర్‌లో పుట్టి,అదే జిల్లా గుండా ప్రవహించి పెన్నా నదిలో కలిసే ముందు [[అనంతపురం జిల్లా|అనంతపురం]], [[వైఎస్‌ఆర్ జిల్లా|వైఎస్ఆర్ జిల్లా]]లగుండా ప్రవహించి [[గండికోట]] వద్ద పెన్నా నదిలో కలుస్తుంది. అందువలన దక్షిణ భారతదేశంలో ఇది అంతర్రాష్ట్ర నదిగా, పెన్నా నదికి ఉపనదిగా పేర్కొంటారు.చిత్రావతి నది ప్రవాహ విస్తీర్ణ పరిమాణం (బేసిన్) 5,900 చ.కి.మీ. ఉంది. పుట్టపర్తి యాత్రికుల పట్టణం దీని ఒడ్డునే ఉంది.<ref>{{Cite web |url=http://archive.deccanherald.com/Content/Sep142008/district2008091389858.asp |title=ఆర్కైవ్ నకలు |website= |access-date=2020-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402165933/http://archive.deccanherald.com/Content/Sep142008/district2008091389858.asp |archive-date=2020-04-04 |url-status=dead }}</ref>
 
 
=== తుల్యభాగ ===
[[తుల్యభాగ]], నదిలో స్నానం చేస్తే, గంగా నదిలో స్నానం చేస్తే ఎంత పుణ్యం వస్తుందో, ఆ పుణ్యానికి సమానమైన పుణ్యం తుల్యభాగలో స్నానం చేసినా లభిస్తుందంటారు.అందువలనే దీనికి పేరుబడిందని చెపుతారు.గోదావరి నది సముద్రంలో కలిసే ముందు [[ధవళేశ్వరం]] దగ్గర గోదావరి నది ఏడు పాయలుగా చీలుతుంది. అవి [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయ, [[ఆత్రేయ]], [[భరద్వాజ]], తుల్యభాగ, కశ్యప. ఇందులో [[గౌతమి (నది)|గౌతమి]], వశిష్ఠ, వైనతేయలు మాత్రమే ప్రవహించే నదులు. మిగిలినవి అంతర్వాహినీ నదులు.<ref>https://www.andhrajyothy.com/telugunews/abnarchievestorys-119919</ref> అ ఏడు పాయలు [[సప్తర్షులు|సప్తర్షుల]] పేర్ల మీద పిలువబడుతున్నాయి.అందులో తుల్యభాగ ఒకపాయ.ధవళేశ్వరం వద్ద ఆనకట్ట కట్టి, నది నీటిని వ్యవసాయపు కాలువల్లోకి మళ్ళించగా, స్వతస్సిద్ధమయిన ఈ పాయలలో ప్రవాహం తగ్గిపోయింది. పైగా సేద్యం అయిన తరువాత వృధాగా మిగిలిన దరిదాపు మురికిగా తయారయిన నీరు ఈ పాయలలో ప్రవహిస్తూ ఉండటం వల్ల ప్రస్తుతం ఈ తుల్యభాగ నది స్నానానికి కూడా అనుకూలంగా లేదు.
[[దస్త్రం:River Nagavali.jpg|thumb|250x250px|శ్రీకాకుళం వద్ద నాగావళి ]]
పైగా సేద్యం అయిన తరువాత వృధాగా మిగిలిన దరిదాపు మురికిగా తయారయిన నీరు ఈ పాయలలో ప్రవహిస్తూ ఉండటం వల్ల ప్రస్తుతం ఈ తుల్యభాగ నది స్నానానికి కూడా అనుకూలంగా లేదు.
 
=== నాగావళి ===
[[దస్త్రం:From the top of salihundam.jpg|thumb|250x250px|శాలిహుండం వద్ద వంశధార]]
[[నాగావళి|నాగావళి నది]], దక్షిణ ఒడిషా రాష్ట్రంలోని [[రుషికుల్య]], ఉత్తర ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని గోదావరినది పరీవాహక ప్రాంతం మధ్య ప్రవహించే ప్రధాన నదులలో నాగావళి నది ఒకటి.దీనిని లాంగ్యుల అని కూడా పిలుస్తారు.<ref>{{Cite web|url=http://cwc.nic.in/Integrated_Hydrological_Data_2005/Integrated_Hydrological_Data_2005.pdf|title=Nagavali.CWC|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721163524/http://cwc.nic.in/Integrated_Hydrological_Data_2005/Integrated_Hydrological_Data_2005.pdf|archive-date=21 July 2011|access-date=2020-04-06}}</ref> ఈ నది ఒడిషా రాష్ట్రంలోని కలహండి జిల్లా, తువాముల్ రాంపూర్ ప్రాంతంలోని లఖ్‌బహాల్ గ్రామానికి సమీపంలో ఉన్న ఒక కొండ నుండి ఉద్భవించింది.ఇది అక్కడనుండి రాయగడ జిల్లాకు చెందిన కలహండి, కల్యాన్సింగ్‌పూర్, నక్రుండి, కెర్పాయ్ ప్రాంతాలను తాకి, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీకాకుళం దాటిన తరువాత కల్లేపల్లి గ్రామ సమీపంలో బంగాళాఖాతం విలీనం అయ్యింది.ఇది దాని స్వంత పరీవాహక ప్రాంతం కలిగిన స్వతంత్ర నది.నది మొత్తం పొడవు సుమారు 256 కి.మీ. (159 మైళ్ళు) ఉంటుంది. వీటిలో 161 కి.మీ. (100 మైళ్ళు) ఒడిషాలో ప్రయాణించగా, మిగిలిన ప్రయాణం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో సాగింది. పరీవాహక ప్రాంతం 9,510 చ. కి.మీ. (3,670 చ. మైళ్ళు) కలిగి ఉంది. నది బేసిన్ ఎత్తైన ప్రాంతాలు ప్రధానంగా గిరిజన జనాభా కలిగిన కొండ ప్రాంతాలు.ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో శ్రీకాకుళం,విజయనగరం జిల్లాలలో ప్రవహిస్తుంది.
 
=== వంశధార ===
[[దస్త్రం:Shri Kashi Vishweshwara swamy,Papagni mutt.jpg|thumb|333x333px|పాపాఘ్ని నదీ తీర ప్రాంతంలో చిక్‌బళ్లాపూర్ వద్ద పాపాఘ్ని మఠంలోని శ్రీ కాశీ విశ్వేశ్వరస్వామి .]]
[[వంశధార]] నది, ఒడిషా, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో రుషికుల్య, గోదావరి మధ్య తూర్పు దిశలో ప్రవహించే నది వంశధార.దీనిని బాన్షాధర నది అని కూడా అంటారు,ఈ నది ఒడిషా రాష్ట్రంలోని కలహండి జిల్లాలోని తువాముల్ రాంపూర్, ఒడిషాలోని రాయగడ జిల్లాలోని కల్యాణసింగాపూర్ సరిహద్దులో ఉద్భవించి, 254 కి.మీ. దూరం ప్రయాణించి, కళింగపట్నం వద్ద సముద్రంలో కలుస్తుంది. నదీ పరీవాహక ప్రాంతం మొత్తం 10,830 చ. కి.మీ.శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని [[ముఖలింగం]], [[కళింగపట్నం]] పర్యాటక ఆకర్షణలు ఈ నది ఒడ్డున ఉన్నాయి.మహేంద్రతనయ నది ఒడిషాలోని గజపతి జిల్లాలో ఉద్భవించిన వంశధార ప్రధాన ఉపనది నది.నీటిపారుదల ఉపయోగం కోసం నది నీటిని మళ్లించడానికి శ్రీకాకుళం జిల్లాలోని రేగులపాడు బ్యారేజీ నిర్మాణంలో ఉంది.<ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-otherstates/article3794479.ece?textsize=large&test=1 Four years after laying stone river projects fail to take off - The Hindu 19 August 2012]</ref>
 
=== పాపాఘ్ని ===
[[పాపాఘ్ని|పాపాఘ్ని నది]], పాపగ్ని కర్ణాటకలోని చిక్కబల్లాపూర్ జిల్లాలోని నంది కొండలలో ఉద్భవించింది.దక్షిణ భారతదేశంలో శాశ్వత, అంతరరాష్ట్ర నది, ఇది కర్ణాటక, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల గుండా ప్రవహిస్తుంది. ఇది పెన్నా నదికి కుడి ఒడ్డున ఉపనదిగా ఉంది.పాపాగ్ని అనేది పాపా (పాపం) అగ్ని (అగ్ని) అనే పదాల సమ్మేళనం. పురాణాల ప్రకారం ఒకప్పుడు ఈ ప్రాంతంలో నివసించే చెంచులు అమాయక గిరిజన నాయకుడిని చంపిన ఒక రాజు, తన పాపానికి శిక్షగా కుష్టు వ్యాధితో బాధపడ్డాడు.అతను పాపగ్ని లోయలో తపస్సు చేసి, నదిలో మునిగిపోయిన తరువాత మాత్రమే అతనకిఅతనికి ఈ వ్యాధి తగ్గింది. దానిపై నది తన పాపాలను బూడిదగా మార్చిందని చెప్పబడింది.తద్వారా దీనికి పాపగ్ని అనే పేరు వచ్చిందని అంటారు.<ref>http://vayusutha.in/vs4/temple47.html</ref> ఇది శాశ్వత రహిత నది.ఈ నదీ ప్రాంతం ఏటా 60 నుండి 80 సెంటీమీటర్ల వర్షపాతం పొందుతుంది.ఇది గ్రానైటిక్గ్రానైట్ నిక్షేపాలు, ఎర్ర నేల ద్వారా ప్రయాణిస్తుంది. ఇది నేల కోతకు తరచుగా గురవుతుంది.ఇది కర్ణాటకలోని కోలార్ జిల్లాలను, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చిత్తూరు, అనంతపురం,వైఎస్ఆర్ జిల్లాలగుండా ప్రవహిస్తుంది. నది పరీవాహకప్రాంతం 8,250 చ. కి.మీ. విస్తీర్ణంలో ఉంది.ఈ నది ముప్పై మండలాలను గుండా పారుతుంది.ఇది [[కమలాపురం]] సమీపంలోని పెన్నార్‌లో కలుస్తుంది.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=ZKs1gBhJSWIC&pg=PA728&lpg=PA728&dq=papagni+river#v=onepage&q=papagni%20&f=false|title=Hydrology and Water Resources of India|last=Jain|first=Sharad Kumar|publisher=Springer|year=2007|isbn=9781402051807|location=Dordrecht, The Netherlands|page=728}}</ref>పాపాఘ్ని నదీ తీర ప్రాంతంలో చిక్‌బళ్లాపూర్ వద్ద అత్యంత పురాతనమైన పాపాఘ్ని మఠం ఉంది.
 
=== పెన్ గంగా ===
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/2909556" నుండి వెలికితీశారు