"కందం" కూర్పుల మధ్య తేడాలు

1,151 bytes added ,  8 సంవత్సరాల క్రితం
సవరణ సారాంశం లేదు
==కందం==
తెలుగు పద్యాలలో అత్యంత అందమైన పద్యంగా కందాన్ని పేర్కొంటారు. ఈ పద్యపు లక్షణాలు చూడటానికి కష్టంగా కనిపించినా ఇందులోని గణాలన్నీ నాలుగుమాత్రల గణాలు కావడం వలన, ఈ పద్యం నడక సులువుగా పట్టుబడుతుంది. సుమతీ శతకములోని పద్యాలన్నీ కందపద్యాలే.
<poem>
క. <big>కందము త్రిశర గణంబుల, నందము గా భ జ స నలము లటవడి మూటన్</big>
: <big>బొందును నలజల నాఱిట, నొందుం దుద గురువు జగణ ముండదు బేసిన్</big>
</poem>
==యిందు గణములు==
 
{| class="wikitable" align="center"
|+కంద పద్యములో ఉండవలసిన గణములు
|-style="background:pink; color:blue" align="center"
| <big>గ గ</big>
| <big>భ</big>
| <big>జ</big>
| <big>స</big>
| <big>నల</big>
|-
|-style="background:yellow; color:red" align="center"
| U U
| U I I
| I U I
| I I U
| I I I I
|-
|}
==లక్షణములు==
* పాదాలు: 4
* కందపద్యంలో అన్నీ నాలుగు మాత్రల గణాలే ఉంటాయి. '''గగ''', '''భ''', '''జ''', '''స''', '''నల''' ఇవీ ఆ గణాలు
* 1,3 పాదాలలో గణాల సంఖ్య = 3
* 2,4 పాదాలలో గణాల సంఖ్య = 5
* 1,3 పాదాలలో 1,3 గణాలు '''జ''' గణం కారాదు.
* 2,4 పాదాలలో 2,4 గణాలు '''జ''' గణం కారాదు.
* 2,4 పాదాల్లో మూడో గణం (యతికి ముందు వచ్చేది) '''జ''' కాని, '''నల''' కానీ అయి ఉండాలి.
* 2,4 పాదాలలో చివరి అక్షరం గురువు. అంటే చివరి గణం '''గగ''' లేదా '''స''' అయి ఉండాలి.
* పద్యం లఘువుతో మొదలైతే అన్ని పాదాలు లఘువుతో మొదలవ్వాలి. గురువుతో మొదలైతే అన్నీ గురువుతో మొదలుకావాలి.
* యతి: 2,4 పాదాలలో మొదటి అక్షరానికీ నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరానికి [[యతి|యతిమైత్రి]] కుదరాలి
* ప్రాస: [[ప్రాస]] పాటించాలి, ప్రాస యతి చెల్లదు
==ఉదాహరణ 1==
<poem>
:నడువకుమీ తెరువొక్కట
నడువకుమీ తెరువొక్కట
:గుడువకుమీ శత్రు నింట గూరిమి తోడన్‌
గుడువకుమీ శత్రు నింట గూరిమి తోడన్‌
:ముడువకుమీ పరధనముల
ముడువకుమీ పరధనముల
:నుడువకుమీ యొరుల మనసు నొవ్వగ సుమతీ!
నుడువకుమీ యొరుల మనసు నొవ్వగ సుమతీ!
 
</poem>
==లక్షణములు==
>open
 
క.
 
'''కందము త్రిశర గణంబుల, నందము గా భ జ స నలము లటవడి మూటన్
 
'''బొందును నలజల నాఱిట, నొందుం దుద గురువు జగణ ముండదు బేసిన్'''.'''
 
</open
*పాదాలు: 4
*కందపద్యంలో అన్నీ నాలుగు మాత్రల గణాలే ఉంటాయి. '''గగ''', '''భ''', '''జ''', '''స''', '''నల''' ఇవీ ఆ గణాలు
*1,3 పాదాలలో గణాల సంఖ్య = 3
*2,4 పాదాలలో గణాల సంఖ్య = 5
*1,3 పాదాలలో 1,3 గణాలు '''జ''' గణం కారాదు
*2,4 పాదాలలో 2,4 గణాలు '''జ''' గణం కారాదు
*2,4 పాదాల్లో మూడో గణం (యతికి ముందు వచ్చేది) '''జ''' కాని, '''నల''' కానీ అయి ఉండాలి
*2,4 పాదాలలో చివరి అక్షరం గురువు. అంటే చివరి గణం '''గగ''' లేదా '''స''' అయి ఉండాలి
*పద్యం లఘువుతో మొదలైతే అన్ని పాదాలు లఘువుతో మొదలవ్వాలి. గురువుతో మొదలైతే అన్నీ గురువుతో మొదలుకావాలి
;యతి: 2,4 పాదాలలో మొదటి అక్షరానికీ నాలుగవ గణం మొదటి అక్షరానికి [[యతి|యతిమైత్రి]] కుదరాలి
;ప్రాస: [[ప్రాస]] పాటించాలి, ప్రాస యతి చెల్లదు
 
==ఉదాహరణ 2==
<poem>
భూతలనాథుడు రాముడు
ప్రీతుండై పెండ్లి యాడె బృథుగుణమణి సం
ఘాతన్ భాగ్యోపేతన్
సీతన్ ముఖకాంతి విజిత సితఖద్యోతన్
</poem>
 
{| class="wikitable" align="center"
:భూతలనాథుడు రాముడు
|+ఉదాహరణ 2 కు గణములు లెక్కిస్తే
:ప్రీతుండై పెండ్లి యాడె బృథుగుణమణి సం
|-style="background:pink; color:blue" align="center"
:ఘాతన్ భాగ్యోపేతన్
|భ
:సీతన్ ముఖకాంతి విజిత సితఖద్యోతన్
|భ
 
|భ
పై పద్యానికి గణములు లెక్కిస్తే
|
 
|
[[భ గణము]] [[భ గణము]] [[భ గణము]]
|-
 
|-style="background:yellow; color:red" align="center"
[[గగ గణము]] [[గగ గణము]] [[జ గణము]] [[నల గణము]] [[స గణము]]
| భూ త ల
 
| నా థు డు
[[గగ గణము]] [[గగ గణము]] [[గగ గణము]]
| రా ము డు
|
|
|-
|-style="background:pink; color:blue" align="center"
|గ గ
|గ గ
|జ
|నల
|స
|-
|-style="background:yellow; color:red" align="center"
| ప్రీతుం
| డై పెం
| డ్లి యాడె
| బృథుగుణ
| మణి సం
|-
|-style="background:pink; color:blue" align="center"
| గ గ
| గ గ
| గ గ
|
|
|-
|-style="background:yellow; color:red" align="center"
| ఘాతన్
| భాగ్యో
| పేతన్
|
|
|-
|-style="background:pink; color:blue" align="center"
| గ గ
| స
| నల
| స
| గ గ
|-
|-style="background:yellow; color:red" align="center"
| సీతన్
| ముఖకాం
| తి విజిత
| సితఖ
| ద్యోతన్
|-
|}
 
==కంద పద్యమునందు గణముల వివరణ==
[[గగ గణము]] [[స గణము]] [[నల గణము]] [[స గణము]] [[గగ గణము]]
 
భ గణము = UII { గురువు, లఘువు, లఘువు }
"https://te.wikipedia.org/wiki/ప్రత్యేక:MobileDiff/782955" నుండి వెలికితీశారు