రామ్‌థారీ సింగ్ దినకర్

భారతీయ హిందీ బాషా కవి ,వ్యాసకర్త

రామ్‌థారీ సింగ్ 'దినకర్' (रामधारी सिंह 'दिनकर') (1908 సెప్టెంబరు 23-1974 ఏప్రిల్ 24) భారతదేశానికి చెందిన హిందీ కవి, వ్యాసకర్త మరియు విద్యావేత్త[1][2], ఆయన అత్యంత ప్రసిద్ధ ఆధునిక హిందీ కవుల్లో ఒకరిగా పరిగణించబడతారు. స్వతంత్రానికి పూర్వం దినకర్ తన జాతీయవాద కవిత్వంతో ఒక విప్లవకవిగా పేరుగాంచారు. ఆయన కవిత్వంలో వీరరసం ప్రదర్శించబడుతుంది మరియు ప్రోత్సహించే దేశభక్తి రచనలతో జాతీయతా భావాన్ని ప్రేరేపించినందుకు గాను రాష్ట్రకవి ("జాతీయ కవి") గా కీర్తిని పొందాడు.[3] ఆయన గౌరవార్ధం 2008లో ఆయన శతజయంతోత్సవం సందర్భంగా భారతదేశ పార్లమెంట్ మధ్య ప్రాంగణంలో ఆయన చిత్రపటాన్ని భారత ప్రధాన మంత్రి డా. మన్మోహన్ సింగ్ ఆవిష్కరించారు.[4][5]

రామ్‌థారీ సింగ్ దినకర్
रामधारी सिंह 'दिनकर'
Ramdhari Singh 'Dinkar'.JPG
రాష్ట్రకవి రామ్‌థారీ సింగ్ దినకర్
జననం: 23 సెప్టెంబరు 1908
వృత్తి: కవి, వ్యాసకర్త, సాహితీ విమర్శకుడు, పాత్రికేయుడు, వ్యంగ్యకారుడు, విద్యావేత్త

దినకర్ ప్రారంభంలో భారతదేశ స్వాతంత్ర పోరాటంలో విప్లవ ఉద్యమానికి మద్దతునిచ్చారు, కాని తర్వాత గాంధీయవాదిగా మారారు. ఈయన ఆ కాలంలోని ప్రఖ్యాత జాతీయతావాదులైన రాజేంద్ర ప్రసాద్, అనుగ్రహ్ నారాయణ సిన్హా మరియు బ్రజ్ కిషోర్ ప్రసాద్ వంటి వారికి సన్నిహితులు. అయితే, ఆయన యువతలోని ఉద్వేగ, ప్రతీకార భావాలకు మద్దతు పలికినందుకు తనను తాను ఒక 'చెడ్డ గాంధేయవాది'గా పేర్కొనేవారు. కురుక్షేత్రంలో యుద్ధం వినాశనానికి దారి తీసింది కానీ, అది స్వతంత్రాన్ని రక్షించుకోవడానికి తప్పనిసరి అని పేర్కొన్నాడు.

దినకర్ మూడుసార్లు రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యారు మరియు ఆయన 1952 ఏప్రిల్ 3 నుండి 1964 జనవరి 26 వరకు ఈ సభలో సభ్యునిగా వ్యవహరించారు మరియు 1959లో పద్మ భూషణ్ అవార్డును అందుకున్నారు.

అత్యవసర పరిస్థితిలో, జయప్రకాష్ నారాయణ్ రాంలీలా మైదానంలో లక్ష కంటే ఎక్కువమంది ప్రజలను ఆకర్షించాడు మరియు ఆ సమావేశంలో రాష్ట్రకవి రాంథారీ సింగ్ 'దినకర్' యొక్క అద్భుతమైన ప్రోత్సహించే కవిత్వాన్ని గట్టిగా వల్లించాడు: సింఘాసన్ ఖాలీ కరో కె జనతా ఆతీ హై .[6]

జీవితచరిత్రసవరించు

బీహార్‌లోని బేగూసరయ్‌ జిల్లాలో సిమారియా పల్లెలో ఒక పేద భూమిహార్ [7] కుటుంబంలో జన్మించారు. ఒక విద్యార్థి వలె, ఆయన ఇష్టమైన అంశాలు చరిత్ర, రాజకీయాలు మరియు తత్త్వ శాస్త్రం. ఆయన హిందీ, సంస్కృతం, మైథిలి, బెంగాలీ, ఉర్దూ మరియు ఆంగ్ల సాహిత్యాన్ని అభ్యసించారు. దినకర్ ఇక్బాల్, రవీంద్రనాధ టాగూరు, కీట్స్ మరియు మిల్టన్‌లచే ఎక్కువగా ప్రభావితమయ్యారు. ఆయన రవీంద్రనాధ టాగూరు రచనలను బెంగాళీ నుండి హిందీకి అనువదించారు. "రాష్ట్రకవి" అని పిలిచే రామ్‌థారీ సింగ్ 'దినకర్' తన దేశభక్తి రచనలతో జాతీయతా స్ఫూర్తిని పెంచారు.[3] తత్త్వవేత్త-కవి అయిన శ్రీ దినకర్ లోకప్రసిద్ధమైన 'సూర్యుని' వలె హిందీ సాహిత్య ప్రపంచంలో ఉద్భవించారు.[3]

రచనసవరించు

ఆయన రచనలు ఎక్కువగా 'వీర రసం' కలిగి ఉంటాయి లేదా ధీరత్వాన్ని పెంచి పోషించేవిగా ఉంటాయి. అయితే ఈ పంథాకి ఊర్వశి అనే రచన ఒక్కటి మాత్రం మినహాయింపు. ఆయన రచనల్లో రష్మిరథీ మరియు పరుశురామ్ కీ ప్రతీక్ష అత్యంత ఉత్కృష్టమైనవి. ఆయన భూషణ్ రచించినప్పటి నుండి 'వీరరసం' బాగా పండించగల ప్రముఖ హిందీ కవిగా కీర్తి గడించారు.

ఆచార్య హజారీ ప్రసాద్ ద్వివేదీ ఈయనను హిందీ మాతృభాష కాని ప్రజల్లో కూడా బాగా పేరుమోసిన వ్యక్తిగాను, మాతృభాషా ప్రేమకు ప్రతీకగానూ కొనయాడారు.[8] హరివంశ్ రాయ్ బచ్చన్ ఆయనను తగిన విధంగా గౌరవించాలంటే కవిత్వం, గద్యం, భాషాశాస్త్రం మరియు హిందీకి ఆయన సేవ వంటి ఒక్కొక్క అంశానికి ఒక్కొక్కటి చొప్పున నాలుగు జ్ఞానపీఠ అవార్డులు ఇవ్వాలని రాశారు.[8] రాంబ్రిక్ష్ బేణీపూరీ, దినకర్ గురించి ప్రస్తావిస్తూ, భారతదేశం యొక్క విప్లవోద్యమ భావాలకు ఆయన గళాన్నిచ్చాడని పేర్కొన్నారు.[8] నామ్‌వర్ సింగ్ ఆయన నిజంగా ఆయన కాలంలో సూర్యునిగా పేర్కొన్నారు.[8]

దినకర్ కవిత్వంలోని కొన్ని ఫంక్తులను తన నవల 'సారా ఆకాశ్'లో ఉపయోగించిన హిందీ రచయిత రాజేంద్ర యాదవ్ మాట్లాడుతూ, ఆయన రచనలు ఎల్లప్పుడూ చదివేందుకు స్ఫూర్తిదాయకంగా ఉంటాయి. ఆయన కవిత్వమంతా తిరిగి మేల్కొలపడానికి ఉద్దేశించినదే. ఆయన తరచూ హిందూ పురాణ గాథలను పరిశోధించేవారు మరియు కర్ణుని వంటి ఇతిహాస నాయకులను సూచించారు. [9] ఆయన ఒక సామ్రాజ్యవాద వ్యతిరేక మరియు జాతీయతావాద కవిగా ప్రముఖ హిందీ రచయిత కాశీనాథ్ సింగ్ పేర్కొన్నారు.[9]

ఆయన సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతలు మరియు దిగువ తరగతి దోపిడీ వంటి అంశాలపై సామాజిక మరియు రాజకీయ వ్యంగ్య రచన[10] లు కూడా రచించారు.[10]

ఒక అభ్యుదయకర మరియు మానవతావాద కవి వలె, ఈయన నేరుగా చరిత్ర మరియు వాస్తవికతను ఎంచుకున్నారు మరియు ఆయన కవిత్వంలో ఒక ఉపన్యాస పదసరళితో అలంకారిక పరిపుష్టి మిళితమై ఉంటుంది.[11] ఊర్వశి నేపథ్య కథలో భూమిపై సంబంధం గురించి కాకుండా ఒక కాల్పనిక ప్రపంచంలో పురుషుడి మరియు స్త్రీ మధ్య ప్రేమ, కోరిక మరియు సంబంధం గురించి వివరించబడింది. ఊర్వశి అనే పేరును ఇదే పేరు గల (ఊర్వశి) హిందూ పురాణంలోని దేవుడు ఇంద్రుడు యొక్క సభలోని ఒక అతిలోక సుందరి అయిన ఒక అప్సరస పేరు నుండి తీసుకోబడింది.

ఆయన కురుక్షేత్ర మహాభారతంలోని శాంతి పర్వం ఆధారంగా ఒక వర్ణనాత్మక పద్యం.[12] దీనిని ఆయన మనస్సులో రెండవ ప్రపంచ యుద్ధం యొక్క జ్ఞాపకాలు మెదిలిన సమయంలో రచించారు.[12] కృష్ణ కీ చీటవాణీ మహాభారతంలో కురుక్షేత్ర యుద్ధానికి దారి తీసిన అంశాలపై రచించిన మరొక పద్యం. ఆయన సంధేనీ అనేది దేశ సరిహద్దుల అధిగమించిన కవి యొక్క సామాజిక అంశాలను ప్రతిబింబించే పద్యాల సేకరణ.[12]

ఆయన శాంస్కితి కే చార్ అధ్యయ్‌లో, ఆయన పలు సంస్కృతులు, భాషలు మరియు స్థలాకృతులు ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం సమైక్యతతో ముందు పోతుందని ఎందుకంటే మనం వేర్వేరుగా ఉన్నప్పటికీ, మన ఆలోచనలు ఒకేలా ఉంటాయని పేర్కొన్నారు.[13]

పురస్కారాలు మరియు గౌరవాలుసవరించు

ఆయన ఇతిహాస పద్యం కురక్షేత్రకు ఈయన ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రభుత్వం మరియు భారతదేశ ప్రభుత్వం, కాశీ నగ్రి ప్రచారిణీ సభ నుండి అవార్డు అందుకున్నారు. ఈయన 1959లో తన రచన సంస్కృతి కీ చార్ అధ్యయ్‌కు సాహితీ అకాడమీ అవార్డును అందుకున్నారు.[14] ఈయన 1959లో మొట్టమొదటి భారతదేశ రాష్ట్రపతి డా. రాజేంద్ర ప్రసాద్ చేతుల మీదుగా భారతదేశ ప్రభుత్వం నుండి పద్మ భూషణ్‌ను స్వీకరించారు. ఈయన భాగల్పూర్ విశ్వవిద్యాలయం ఛాన్సలర్ డా. జాకీర్ హుస్సేన్ (తర్వాత ఈయన భారతీయ రాష్ట్రపతిగా నియమించబడ్డారు, తర్వాత ఆయన బీహార్ గవర్నర్‌గా చేశారు) చేతుల మీదుగా డాక్టర్ ఆఫ్ లిటరేచర్ సత్కారాన్ని పొందారు. ఆయనను గురుకుల్ మహావిద్యాలయ విద్యావాచస్పతిగా ప్రశంసించింది. అతను 1968 నవంబరు 8న ఉదయ్‌పూర్, రాజస్థాన్ విద్యాపీఠం సాహిత్య-చూడామణి అని సత్కరించింది. దినకర్ 1961లో ప్రచురించబడిన ఒక కవిత్వం ఊర్వశికి 1972లో జ్ఞానపీఠ అవార్డు పొందాడు.[15] ఆయన 1952లో రాజ్యసభలో ఒక సభ్యుడిగా ఎన్నికయ్యారు.[2]

మరణానంతర గుర్తింపుసవరించు

1987 సెప్టెంబరు 30న, ఆయన 79వ జన్మదిన వారికోత్సవ సందర్భంగా ఆనాటి భారతదేశ రాష్ట్రపతి శంకర్ దయాళ్ శర్మ నివాళి ఆర్పించారు.[16]

1999లో, ఇండియన్ యూనియన్ హిందీని దాని అధికారిక భాషగా ఎంచుకుని 50వ వారికోత్సవం సందర్భంగా "భారతదేశంలోని భాషావేత్తల సామరస్యాన్ని " ప్రశంసించేందుకు భారతదేశ ప్రభుత్వం విడుదల చేసిన స్మారక తపాలా బిళ్లలపై ముద్రించిన హిందీ రచయితల్లో దినకర్ ఒకరు.[17]

ప్రముఖ దేశభక్తి గల కవి రాంథారీ సింగ్ 'దినకర్'కు నివాళి వలె, సమాచారం మరియు ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క కేబినెట్ మంత్రి శ్రీ ప్రియ రంజన్ దాస్‌మున్షి ఆయన పుట్టినరోజు శతవార్షికంనాడు రాంథారి సింగ్ 'దినకర్': వ్యక్తిత్వ ఔర్ క్రీతిత్వ పేరుతో ఒక పుస్తకాన్ని విడుదల చేశారు.[18] ఈ పుస్తకాన్ని ప్రముఖ విమర్శకుడు మరియు రచయిత ఖాగేంద్ర థాకుర్ రచించారు మరియు దీనిని సమాచారం మరియు ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క ప్రచురణ విభాగం ప్రచురించింది.[18]

ఆయన 100వ జన్మదిన వార్షికోత్సవ సందర్భంగా 2008 సెప్టెంబరు 23న పాట్నాలో ఘనమైన నివాళులు అర్పించారు మరియు బీహార్ ముఖ్య మంత్రి నితీష్ కుమార్ దినకర్ చౌకాలో ఆయన విగ్రహాన్ని ఆవిష్కరించారు మరియు దివంగత కవికి పుష్ప నివాళులను అర్పించారు.[19]

రాంథారీ సింగ్ దినకర్ జన్మదిన శతవార్షికానికి కాలికట్ విశ్వవిద్యాలయంలో రెండు రోజుల జాతీయ సమావేశాన్ని నిర్వహించారు.[20]

ప్రధాన కావ్య రచనలుసవరించు

దినకర్ యొక్క మొట్టమొదటి ప్రచురించబడిన కావ్య రచన విజయ్ సందేశ్ (1928). ఈయన ఇతర రచనలు

  • ప్రాణ్‌భంగ్ (1929)
  • రేణుక (1935)
  • హంకార్ (ఇతిహాస పద్యం) (1938)
  • రసవంతి (1939)
  • ద్వంద్వగీత్ (1940)
  • కురుక్షేత్ర (1946)
  • దూప్ చాహ్ (1946)
  • సాంధేనీ (1947)
  • బాపు (1947)
  • ఇతిహాస్ కీ ఆన్సూ (1951)
  • ధూప్ ఔర్ ధుయాన్ (1951)
  • మిర్చ్ కా మజా (1951)
  • రష్మిరథి (1952)
  • దిల్లీ (1954)
  • నీమ్ కే పటే (1954)
  • సూరజ్ కా భయహ్ (1955)
  • నీల్ కుసుమ్ (1954)
  • చక్రవాల్ (1956)
  • కవిశ్రీ (1957)
  • సీపీ ఔర్ షాంఖ్ (1957)
  • నయే సుభాషిత్ (1957)
  • రాంథారీ సింగ్ 'దినకర్ '''
  • ఊర్వశి (1961)
  • పరుశురామ్ కీ ప్రతీక్ష (1963)
  • కోయ్లా ఔర్ కవిత్వ (1964)
  • మ్రిట్టి తిలక్ (1964)
  • ఆత్మాకీ అంఖే (1964)
  • హారీ కో హరినామ్ (1970)

కావ్య సంకలన గ్రంథాలుసవరించు

  • లోక్‌ప్రియ కవి దినకర్ (1960)
  • దినకర్ కీ సుక్తియాన్ (1964)
  • దినకర్ కీ గీత్ (1973)
  • సంచాయితా (1973)
  • రష్మిలోక్ (1974)
  • ఊర్వశి తాతా అన్యా శృంగారిక కవితాయెన్ (1974)
  • అమృత్ మంథాన్ , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • భగ్న వినా , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • సప్నాన్ కా ధువాన్ , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • సమానంతర్ , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • రష్మిమాలా , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.

ప్రధాన గద్య రచనలుసవరించు

దినకర్ యొక్క ప్రధాన విశ్లేషణాత్మక మరియు ఇతర గద్య రచనలు:

  • మిట్టీకీ ఓర్ (1946)
  • చిట్టౌర్ కా సాకా (1948)
  • అర్థనారీశ్వర్ (1952)
  • రెటీకీ ఫూల్ (1954)
  • హమారీ సాంస్కృతిక ఏక్తా (1954)
  • భారత్ కీ సాంస్కృతిక కహానీ (1955)
  • రాష్ట్రభాషా ఔర్ రాష్ట్రీయ ఏక్తా (1955)
  • ఉజ్జీ ఆగ్ (1956)
  • సంస్కృతి కే చార్ అధ్యాయ్ (1956)
  • కావ్యకీ భూమికా (1958)
  • పాంట్, ప్రసాద్ ఔర్ మైథిలిషారన్ (1958)
  • వేణు వ్యాన్ (1958)
  • ధర్మ, నైతికత ఔర్ విజ్ఞాన్ (1959)
  • వాట్-పీపాల్ (1961)
  • లోక్‌దేవ్ నెహ్రూ (1965)
  • శుద్ధ కవితాకీ ఖోజ్ (1966)
  • సాహిత్యముఖి (1968)
  • హే రామ్

! (1968)

  • సంస్మరణ్ ఓర్ శ్రద్ధాంజలియాన్ (1970)
  • మేరీ యాత్రయేన్ (1971)
  • భారతీయ ఏక్తా (1971)
  • దినకర్ కీ డైరీ (1973)
  • చేతనకీ షీలా (1973)
  • వివాహ్ కీ ముసిబాటెన్ (1973) and
  • ఆధునిక్ బోధ్ (1973).

సాహితీ విమర్శసవరించు

  • సాహిత్య ఔర్ సమాజ్ , లోక్‌బారత్ ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • చింతాన్ కే ఆయామ్ , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • కవి ఔర్ కవితా , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • సంస్కృతి భాషా ఔర్ రాష్ట్ర , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • కవితా ఓర్ శుద్ధ కవితా , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.

జీవిత చరిత్రలుసవరించు

  • శ్రీ ఆరోబిందో: మేరీ దృష్టి మెయిన్, లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • పండిట్ నెహ్రూ ఔర్ అన్య మహాపురుష్ , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.
  • స్మరణాంజలి , లోక్‌భారతి ప్రకాషన్, న్యూఢిల్లీ, 2008.

అనువాదాలుసవరించు

  • మేఘ్‌ధూత ను రాంథారీ సింగ్ దినకర్ అనువదించారు. రవీంద్ర రచనా సంచయాన్‌ లో, సాహితీ అకాడమీ, ఆసిత్ కుమార్ బండోపధ్యాయచే సవరించబడింది, ఢిల్లీ.
  • రవీంద్రనాథ్ కీ కవితాయెన్ (ఠాగూర్ యొక్క 101 ఎంపికచేసిన పద్యాలు)ను రాంథారీ సింగ్ దినకర్ హజారీ ప్రసాద్ ద్వివేది, హాన్స్ కుమార్ తివారీ మరియు భవానీ ప్రసాద్ మిశ్రాలతో కలిసి అనువదించారు, సాహిత్య అకాడమీ, ISBN - 81-260-1216-1, 2001 (పునఃముద్రణ).

ఆంగ్లం మరియు ఇతర భాషల్లోకి అనువాదాలుసవరించు

  • దినకర్ యొక్క ఊర్వశి: ఏ సాగా ఆఫ్ హ్యూమన్ లవ్ అండ్ వేదంత. కృష్ణ కుమార్ విద్యార్థి అనువదించారు. (న్యూఢిల్లీ: సిద్దార్థ్ పబ్లికేషన్స్, 1994. 165 p.)
  • రిఫ్లెక్షన్స్ ఆన్ మెన్ అండ్ థింగ్స్ (ఎస్సేస్). (అజ్మెర్: కృష్ణ సోదరులు, 1968. 80 p.)
  • కురుక్షేత్ర R.K. కాపుర్ అనువదించారు. లండన్: n.p., 1967.
  • [రస్మిరథి] సన్ చారియోటీర్. R.D. డుండా, D. నెల్సన్ మరియు P. స్టానెస్లోలు అనువదించారు. (మిన్నేసోటా: నగరి ప్రెస్, 1981.)
  • వాయిసెస్ ఆఫ్ హిమాలయ: పోయెమ్స్. రచయితలు కమలా రత్నం, V.K. గోకాక్ మరియు ఇతరులచే అనువదించబడింది. (బొంబాయి: ఆసియా పబ్లిషింగ్ హౌస్, 1966. vi, 70 p.)
  • హిమాలయాస్ ఎక్సోట్రోస్ పొయెమ్స్ (స్పానిష్), ముప్పై పద్యాల సంకలనం, ప్రచురణకర్త - యూనివర్శిటీ ఆఫ్ కాంసేయోయన్, చిలీ.
  • సిన్నింగ్ పోటోస్ [బ్లూస్ లోటస్] (రష్యన్), ఆరవై పద్యాల సంకలనం, ప్రోగ్రెస్ పబ్లిషర్స్, మాస్కో, రష్యా.
  • కురుక్షేత్ర: యాన్ ఆఫ్టర్‌మాత్ ఆఫ్ వార్, ఒక న్యూ సెర్చ్ ఫర్ పీస్ ఫ్రమ్ ది క్లాసికల్ థాట్ : లైట్ రేడియేట్స్ త్రూ డైలాగ్; వినాండ్ M. కాలెవేర్ట్, P. ఆదేశ్వర రావు అనువదించారు; హెరిటేజ్ పబ్లికేషన్ డివిజన్, 1995.
  • రాంథారీ సింగ్ దినకర్, రెఫ్లికేషన్స్ ఆన్ మెన్ అండ్ థింగ్స్ , కృష్ణ బ్రోస్., 1968.

దినకర్ జీవిత చరిత్రలు మరియు రచనలుసవరించు

  • మన్మథ్ నాథ్ గుప్తా, అప్నే సమయ్ కా సూర్య దినకర్ , అలేఖా ప్రకాసన్ (1981).
  • ఖాజేంద్ర థాకుర్, రాంథారీ సింగ్ ‘దినకర్’: వ్యక్తిత్వ ఔర్ కీర్తిత్వ , పబ్లికేషన్స్ డివిజన్, 2008 మినిస్టరీ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ బ్రాడ్‌క్యాస్టింగ్, గవర్నమెంట్ ఆఫ్ ఇండియా.
  • విజేంద్ర నారాయణ్ సింగ్, భారతీయ సాహిత్య కే నిర్మాత: రాంథేరీ సింగ్ 'దినకర్, సాహిత్య అకాడమీ, న్యూఢిల్లీ, 2005, ISBN 812602142X.
  • కుమార్ విమల్, రాంథేరీ సింగ్ దినకర్ రచన - సంచాయన్ , సాహిత్య అకాడమీ, న్యూఢిల్లీ, 2008, ISBN 978-8126026272.
  • శివ్ బాలాక్ రాయ్, దినకర్ , యూనివర్శల్ ప్రెస్, శివ్ చరన్ లాల్ రోడ్, అలహాబాద్.
  • శివ్‌చంద్ర శర్మ, దినకర్ ఔర్ ఉంకీ కావ్య కీర్తియాన్ , జాన్వాసీ ప్రెస్, కోలకతా.
  • మురళీధర్ శ్రీవాత్సవ్, దినకర్ కీ కావ్యసాధన , శ్రీ అజంతా ప్రెస్, పాట్నా.
  • కామేశ్వర్ శర్మ, దిగ్భ్రామిత్ రాష్ట్రకవి , రాష్ట్రీయ ప్రకాసన్ మండల్, పాట్నా.
  • S.కపిల్, దినకర్ ఔర్ ఉన్కీ కావ్య క్రితియాన్ , ఇబ్హా ప్రకాసన్, ముంజెర్.
  • కాంతిమోహన్ శర్మ, కురుక్షేత్ర - మిమాన్సా , సాహిత్య ప్రకాషన్ మండల్, కార్లో బాగ్, న్యూఢిల్లీ.
  • నెమీచంద్ర జైన్ భావుక్, దినకర్ కీ కావ్యసాధన , అనతాహ్ ప్రాంతీయ కుమార్ పరిషత్, జోధాపూర్.
  • డా. సత్యమ్ వర్మ, జాన్కవి దినకర్ , భారతీయ ప్రకాషన్, మోడల్ టౌన్, ఢిల్లీ.
  • డా. సావిత్రి సిన్హా, యుగ్చారన్ దినకర్ , నేషనల్ పబ్లిషింగ్ హౌస్, ఢిల్లీ.
  • విజేంద్ర నారాయణ్ సింగ్, దినకర్: ఎక్ పునర్‌మూల్యాంకన , పారిమాల్ ప్రకాషన్, అల్లాపూర్, అలహాబాద్.
  • విజేంద్ర నారాయణ్ సింగ్, ఊర్వశి: ఉప్లాభీ ఔర్ సిమా , పరిమళ్ ప్రకాషన్, అల్లాపూర్, అలహాబాద్.
  • గోపాల్‌కృష్ణ కౌల్ మరియు హరిప్రసాద్ శాస్త్రి, దినకర్: సృష్టి ఔట్ దృష్టి , వటయాన్ ప్రకాషన్, గజియాబాద్.
  • డా. సావిత్రి సిన్హా, కవి దినకర్ , రాథాకృష్ణ ప్రకాషన్, ఢిల్లీ.
  • మురళీధర్ శ్రీవాత్సవ, యుగ్కావీ దినకర్ , బీహార్ గ్రంథ్ కుటీర్, పాట్నా.
  • రాంశంకర్ తివారీ, దినకర్ కీ ఊర్వశి , చౌఖంభా విద్యా భవన్, వారణాసి.
  • వచన్‌దేవ్ కుమార్, ఊర్వశి: విచార్ ఔర్ విశ్లేషణ, బీహార్ గ్రంథ్ కుటిర్, పాట్నా.

సూచనలుసవరించు

  1. బయోగ్రఫీ అండ్ వర్క్స్ www.anubhuti-hindi.org.
  2. 2.0 2.1 "సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్ సైటేషన్". మూలం నుండి 2016-08-07 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-12-28. Cite web requires |website= (help)
  3. 3.0 3.1 3.2 "Special Postage Stamps on Linguistic Harmony of India". Latest PIB Releases. Press Information Bureau of the Government of India. 1999. Retrieved 2008-09-26. Unknown parameter |month= ignored (help)
  4. "PM to unveil portraits of Dinkar, Kunwar Singh". The Hindu. 2008-12-22. Retrieved 2009-04-10. Cite news requires |newspaper= (help)
  5. Aditi Tandon (2008-12-22). "Probe sought into Guru Ram Singh's death". The Tribune. Retrieved 2009-04-10. Cite news requires |newspaper= (help)
  6. Harish Khare (2001-05-16). "Obligations of a lameduck". The Hindu. మూలం నుండి 2009-07-20 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2009-01-02. Cite news requires |newspaper= (help)
  7. "Indra R Sharma: Bihar Hardly Cares Its Great Sons". Text "02/05/2007" ignored (help); Cite news requires |newspaper= (help)
  8. 8.0 8.1 8.2 8.3 'Dinkar', Ramdhari Singh (2008). Chintan ke Aayam. Lokbharti Prakashan.
  9. 9.0 9.1 Avijit Ghosh (2008-09-24). "100 years on, poet Dinkar remains popular as ever". The Times of India. Retrieved 2008-09-30. Cite news requires |newspaper= (help)
  10. 10.0 10.1 Lal, Mohan (1992). Encyclpopaedia of Indian Literature. Sahitya Akademi. p. 820. ISBN 978-8126012213.
  11. George (ed.), K.M. (1992). Modern Indian Literature, an Anthology. Sahitya Akademi. ISBN 9788172013240.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  12. 12.0 12.1 12.2 Das, Sisir Kumar (1995). A History of Indian literature. Sahitya Akademi. p. 908. ISBN 978-8172017989.
  13. Misha Sharma (2007-09-09). "A mine of resources waiting to be tapped". The Hindu. Retrieved 2009-04-02. Cite news requires |newspaper= (help)[permanent dead link]
  14. సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్స్ 1955-2007 సాహిత్య అకాడమీ అవార్డ్ ఆఫీసియల్ వెబ్‌సైట్.
  15. "Jnanpith Laureates Official listings". Jnanpith Website. మూలం నుండి 2007-10-13 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2010-12-28. Cite web requires |website= (help)
  16. Chand, Attar (1992). President Shankar Dayal Sharma, the scholar and the statesman. Anmol Publications. p. 371. ISBN 978-8170416784.
  17. "Special Postage Stamps on Linguistic Harmony of India". Latest PIB Releases. Press Information Bureau of the Government of India. 1999. Retrieved 2008-09-26. Unknown parameter |month= ignored (help)
  18. 18.0 18.1 "Shri Dasmunsi releases book on birth centenary of poet 'Dinkar'". Latest PIB Releases. Press Information Bureau of the Government of India. 2008. Retrieved 2008-09-26. Unknown parameter |month= ignored (help)
  19. "Poet Dinkar remembered". The Times of India. 2008-09-24. Retrieved 2008-09-30. Cite news requires |newspaper= (help)
  20. "Seminar inaugurated". The Hindu. 2009-02-03. Retrieved 2009-04-02. Cite news requires |newspaper= (help)[permanent dead link]

బయటి లింకులుసవరించు