సామెతలు - ద

భాషా సింగారం
సామెతలు
అం అః
క్ష
జాతీయములు
ఎ, ఏ, ఐ ఒ, ఓ, ఔ
క, ఖ గ, ఘ చ, ఛ జ, ఝ
ట, ఠ డ, ఢ
త, థ ద, ధ
ప, ఫ బ, భ
క్ష
పొడుపు కధలు
ఆశ్చర్యార్థకాలు
నీతివాక్యాలు
పొడుపు కథలు
"అ" నుండి "క్ష" వరకు


సామెతలు లేదా లోకోక్తులు (Proverbs) ప్రజల భాషలో మరల మరల వాడబడే వాక్యాలు. వీటిలో భాషా సౌందర్యం, అనుభవ సారం, నీతి సూచన, హాస్యం కలగలిపి ఉంటాయి. సామెతలు ఆ భాష మాట్లాడే ప్రజల సంస్కృతిని, సాంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తాయి. "సామెత లేని మాట ఆమెత లేని ఇల్లు" అంటారు. సామెతలకు ఏ ఒక్కరినీ రచయితగా చెప్పలేము. ప్రజలు తమ అనుభవాల్లోనుంచే సామెతలను పుట్టిస్తారు.


సామెతలు ప్రసంగానికి దీపాల్లాంటివి. అవి సంభాషణకు కాంతినిస్తాయి. సామెతలో ధ్వని ఉంటుంది. ప్రసంగోచితంగా ఒక సామెతను ప్రయోగిస్తే పాలల్లో పంచదార కలిపినట్లుంటుంది. సామెతలు సూత్రప్రాయంగా చిన్న వాక్యాలుగా ఉంటాయి. ఇవి ఒక జాతి నాగరికతను చెప్పకనే చెబుతుంటాయి. ఇవి పూర్వుల అనుభవ సారాన్ని తెలియజేసే అమృత గుళికలు ("ఆకలి రుచి ఎరుగదు. నిద్ర సుఖమెరుగదు"). పండితులకు, పామరులకూ పెట్టని భూషణాలు ("ఊరక రారు మహానుభావులు"). సామెతలు ఒక నీతిని సూచింపవచ్చును ("క్షేత్రమెరిగి విత్తనం వెయ్యాలి, పాత్రమెరిగి దానం చేయాలి"). ఒక అనుభవ సారాన్ని, భావమును స్ఫురింపజేయవచ్చును ("ఓడలు బళ్ళవుతాయి, బళ్ళు ఓడలవుతాయి", "కడివెడు గుమ్మడి కాయైనా కత్తిపీటకు లోకువే"). ఒక సందర్భములో సంశయమును నివారించవచ్చును ("అందానికి కొన్న సొమ్ము అక్కరకు పనికొస్తుంది"). వ్యక్తులను కార్యోన్ముఖులను చేయవచ్చును ("మనసుంటే మార్గముంటుంది") ప్రమాదమును హెచ్చరించవచ్చును ("చిన్న పామునైనా పెద్దకర్రతో కొట్టాలి"). వాదనకు ముక్తాయింపు పాడవచ్చును ("తాంబూలాలిచ్చేశాను తన్నుకు చావండి"). హాస్యాన్ని పంచవచ్చును ("ఆత్రపు పెళ్ళికొడుకు అత్తవెంట పడ్డాడట").[1]


ఇక్కడ "ద" అక్షరంతో మొదలయ్యే కొన్ని సామెతలు, వాటి వివరణలు ఇవ్వబడ్డాయి.


రచయితలు గమనించండి : క్రొత్త సామెతలు అక్షర క్రమంలో చేర్చండి. ఒకో అక్షరానికి ఒకో పేజీ కేటాయించబడింది. సంక్షిప్తమైన వివరణ ఈ పేజీలోనే వ్రాయవచ్చును. సుదీర్ఘమైన వివరణాదులు వ్రాయదలచుకొంటే ఆ సామెతకు వేరే పేజీ ప్రారంభించండి.

దంచలేనమ్మ ఊదూది చూచిందటEdit

దాహం వేసినపుడే, బావి తవ్వుకున్నట్లు.Edit

దంచినమ్మకు బొక్కిందే కూలిటEdit

దంచేదొకరైతే ప్రక్కలెగరేసే వాడింకొకడుEdit

దండించేదాత లేకుంటే, తమ్ముడు చండప్రచండుడుEdit

దండుగలో దండుగEdit

దంపినమ్మకు బొక్కిందే దక్కుడుEdit

దంపుళ్ళ పాటకు దరిద్రం లేదుEdit

దగ్గరకు పిలిచి నీ కన్ను గుడ్డి అన్నట్లుEdit

దగ్గరకు వస్తే ఎగ్గు లెంచినట్లుEdit

దగ్గర వాళ్ళకే నిక్కు లెక్కువEdit

దగ్గూ, గజ్జీ దాచినా దాగవుEdit

దగ్గుతూ పోతే సొంటి కూడ ప్రియమేEdit

దడియం గురువుకు మణుగు శిష్యుడుEdit

దత్తత మీద ప్రేమా? దాయాది మీద ప్రేమా?Edit

దప్పిక కొన్నప్పుడు బావి త్రవ్వినట్లుEdit

దమ్మిడీ ఆదాయం లేదు క్షణం తీరికలేదుEdit

దమ్మిడీ పెళ్ళికి ఏగానీ బోగం మేళంEdit

దమ్మిడీ ముండకు ఏగానీ క్షవరంEdit

దయగల మొగుడు తలుపు దగ్గరకు వేసి కొట్టాడటEdit

దయలేని అత్తకు దణ్ణం పెట్టినా తప్పే - లేకున్నా తప్పేEdit

దయ్యాలతో చెలిమి చేసినట్లుEdit

దరిద్రానికి మించిన బాధ లేదుEdit

దరిద్రానికి మాటలు హెచ్చు - తద్దినానికి కూరలు హెచ్చుEdit

దరిద్రుడి పెళ్ళికి వడగళ్ళ వానEdit

దరిద్రుడైన వ్యక్తి పెళ్ళికి పూనుకోవడమే కష్టం. దానికి తోడు వడగళ్ళ వాన పడితే ఆ పెళ్ళి ప్రయత్నాలు కాస్తా చెడుతాయి. అదే విధంగా ఎవరైనా తమ తలకు మించిన పనికి పూనుకున్నప్పుడు వారికి మరిన్ని అవరోధాలు ఎదురైతే వారి పరిస్థితిని వివరిస్తూ ఈ సామెతను వాడుతారు.

దరిద్రుడికి అంటనప్పుడు ఆముదం రాచినా అంటదుEdit

దరిద్రుడికి ఏరేవు కెళ్ళినా ముళ్ళపరిగేEdit

దరిద్రుడికి పిల్లలెక్కువEdit

దరిద్రుడి చేనుకు వడగండ్ల వానEdit

దరిద్రుడు తలగడుగబోతే వడగండ్ల వాన కురిసిందటEdit

దరిద్రునికి దైవమే తోడుEdit

దరిలేని బావి - వితరణలేని ఈవిEdit

దర్జీవానిని చూస్తే సాలెవానికి కోపంEdit

దశకొద్దీ దొరికాడు దిసిమొల మొగుడుEdit

దశకొద్దీ పురుషుడు - దానం కొద్దీ బిడ్డలుEdit

దశ దానాలకూ తోటకూర కట్టేEdit

దశ వస్తే దిశ కుదురుతుందిEdit

దానం చేయని చెయ్యి... కాయలు కాయని చెట్టు...Edit

దాగబోయి తలారి యింట్లో దూరినట్లుEdit

దాగబోయిన చోట దయ్యాలు పట్టుకున్నట్లుEdit

దానం చేయని చెయ్యీ - కాయలు కాయని చెట్టూ ఒక్కటేEdit

దానాలలోకెల్లా విద్యాదానం శ్రేష్ఠంEdit

దాన్ని నమ్ముకొని దడి కింద దాక్కొని వుంటే ఈదుర గాలికి ఇచ్చుకొని చచ్చాడటEdit

ఎవరో ఏదో ఇస్తారని ఆశపడి పడిగాపులు పడే వారి గురించి చెప్పే సామెత ఇది.

దాయాది వుంటే నిప్పెందుకు?Edit

దారం లేని సూదిని దయ్య మెత్తుకుపోతుందిEdit

దాసుని తప్పు దండంతో సరిEdit

దారిన పోయె కంపను ముడ్డికి తగిలించు కొన్నట్లు....Edit

అనవసరమైన విషయాలలో తల దూర్చి కష్టాలను కొని తెచ్చుకొనే వారిని ఇలా అంటారు.

దారిన దొరికింది ధర్మానికి పోయిందిEdit

దారినపోయే తద్దినాన్ని పిలిచి నెత్తి కెక్కించుకున్నట్లుEdit

దారినిపోయే శనీశ్వరాన్ని పిలిచి పీట వేసినట్లుEdit

దాలి గుంటలో కుక్క మాదిరిEdit

దాసరిపాట్లు దైవాని కెరుకEdit

దాసుని తప్పు దండంతో సరిEdit

దింపుడు కళ్ళాశEdit

దిక్కులేనివారికి దేవుడే దిక్కుEdit

మనకు సహాయం అవసరమయినప్పుడు ఎవరి సహాయం అందకపొతే ఆ దేవుడి మీదే భారం వేయమని దీని అర్థం.

దిక్కు లేని యిల్లు దయ్యాల నిలయంEdit

దిగంబర సన్న్యాసికి చాకలెందుకు?Edit

దిగితేనేగాని లోతు తెలియదుEdit

సాధారణంగా ఏదైనా చెరువునిగాని మడుగునిగాని బయటినుండి చూసి లోతు అంచనా వేయలేము. అలాగే ఏ విషయమైనా మనం స్వయంగా పాల్గొంటేగాని అందులోని సాధక బాధకాలు తెలీవని చెప్పటానికి ఈ సామెతను వాడుతారు.

దిన దిన గండం, నూరేళ్ళు ఆయుష్షుEdit

ప్రతి రోజు అత్యంత ప్రమాదకర పరిస్థితిలో వున్నప్పుడు ఏ రోజుకారోజు ..... ప్రాణాపాయం తప్పిందని బయట పడ్డామని సంతోష పడేవారి నుద్దేసించి ఈ సామెత వాడతారు.

దినబత్తెం దివిటీ వెలగుEdit

దినమూ చచ్చేవాడికి ఏడ్చే దెవరు?Edit

దిబ్బ మీద కూర్చొని మేడమీదున్నట్లు కలలు కనడంEdit

ఎవరి స్థాయికి తగ్గ కోరికలు వారు కోరాలని హితవు చెప్పే సామెత ఇది.

దీని సిగ తరగEdit

దీపం ఉన్నప్పుడే ఇల్లు చక్కదిద్దుకోవాలిEdit

దీపం కాంతులను వెదజల్లుతున్నప్పుడు ఆ వెలుగులో మన పనులను చక్కపెట్టుకుంటాం, కాంతి తోలగిపోతె ఎ పని చేయలేము. అంటే ఏ సమయానికి ఏం చేయాలో ఆలోచించుకొని ఆలస్యం చేయకుండ మనిషి జీవితాన్ని సాగించాలని ఈ సామెత పరమార్దం.

దివిటీ ముందు దీపం పెట్టినట్లుEdit

దీపం ఆరిన తర్వాత దినుసంతా ఒక్కటేEdit

దీపం పేరు చెబితే చీకటి పోతుందా?Edit

దీపం ముడ్డి క్రిందనే చీకటిEdit

దీపావళికి దీపమంత చలిEdit

దీపావళికి వర్షాలు ద్వీపాంతరాలు దాటుతాయిEdit

దుంగ దించి బండ నెత్తుకొన్నట్లుEdit

దుంపతెంచి గంపకెత్తినట్లుEdit

దుక్కి కొద్ది పంట .... బుద్ది కొద్ది సుఖముEdit

దుక్కి వుంటే దిక్కు వుంటుందిEdit

దుక్కికాని చేను తాలింపులేని కూరEdit

దుక్కికొద్దీ పంట - బుద్ధి కొద్దీ సుఖంEdit

దుక్కి చాలని చేనుకు ఎరువు ఎంత పెట్టినా వట్టిదేEdit

దుక్కిటెద్దు చావు పక్కలో పెళ్ళాం చావు వంటిదిEdit

దుక్కి దున్నితేనే భూమికి శాంతంEdit

దుగ్గాణి ముండకు దుడ్డు క్షౌరంEdit

దుత్తకు పాల రుచి తెలుసా?Edit

దున్నకుండా చల్లితే కొయ్యకుండా పండినట్లుEdit

దున్నగలిగేవాడికే ధరణి దీవెనEdit

దున్న గలిగితేనే మన్ను ముట్టుకోవాలిEdit

దున్నటం ఎవడైనా దున్నుతాడు - పంట పండించేవాడే కావాలి నాకు అందిటEdit

దున్నపోతు ఈనిందంటే, దూడని కట్టెయ్యమన్నాడటEdit

దున్నపోతు ఈనదు. ఎవరైనా అది ఈనిందంటే దూడను కట్టెయ్యమనడం అసందర్భ ప్రలాపన. అంటే ఎవరైనా ఒక అసందర్భమైన విషయాన్ని చెప్పినపుడు మరొకరు దానితో ఏకీభవించడం లేదా సమ్మతించడం జరిగితే ఈ సామెతను ఉపయోగిస్తాం.

దున్నపోతు మీద రాళ్ళవాన పడ్డట్టుEdit

దున్న పోతు మీద వాన పడితే దానికి చాల హాయిగా వుంటుంది. అంతవరకు కాస్తనన్నా తొందరగా నడిచేది వర్షంలో అసలు నడవదు. అనా నిదానంగా పనిచేసే వారి గురించి ఈ సామెత వాడతారు.

దున్నపోతు మీద వాన కురిసినట్లుEdit

దున్నపోతు మీద వానకురిసినట్లుEdit

దున్నపోతు మీద ఎంత వాన కురిసినా వాటికి ఏమీ పట్టదు. అలాగే ఎంత చెప్పినా వినక పోయే వారిని ఈ సామెతతో పోలుస్తారు.

దున్నబోతె దూడల్లో... మేయ బోతె ఎద్దుల్లోEdit

వివరణ: ఇంకా పని నేర్వని పెద్ద కోడెదూడ పని తప్పించుకోవడానికి.... దున్నబోతె తాను దూడనంటూ దూడల్లో కలిసి పోతుంది..... మేతకు వెళ్లేటప్పుడు పనిచేసె ఎద్దులకు మంచి మేత పెడతారు గనుక ఆమేత కొరకు ఎద్దులతో వెళ్లుతుంది.... ఎవరన్నా పని చేయకుండా తిని కూర్చుంటే ఈ సామెతను వాడతారు.

దున్నుతూ వుంటే నాగళ్ళు - పారుతూ వుంటే నీళ్ళుEdit

దున్నే ఎద్దులకు నక్కలను చూపి నట్లుEdit

పని చేసుకునే వారి పనిని చెడగొట్టే వారి గురించి సామెత పుట్టింది. దున్నె ఎద్దులకు నక్కలను చూపితె అవి బెదిరి పనికి ఆటంకం కలుగుతుంది. పని చెడగొట్టే వారి గురించి ఈ సామెత వాడతారు.

దున్నే ఎద్దునే పొడిచేదిEdit

దున్నేవాడు లెక్కలేసుకుంటే నాగలికూడా మిగలదుEdit

వ్యవసాయం అంత లాభదాయకం కాదు అనే ఆర్థంలో ఈ సామెతను వాడుతారు.

దున్నేవానికి దడవనా తొక్కేవానికి వెరవనా అన్నదటEdit

దురాశ దుఃఖానికి చేటుEdit

అత్యాశ ఎప్పటికైనా కష్టం కలిగిస్తుందని తెలియ జెప్పడం.

దుర్మార్గానికి తండ్రి బద్ధకంEdit

దుష్టులకు దూరంగా ఉండాలిEdit

దూకుతా దూకుతానన్న సవితే కానీ దూకిన్నా సవితి లేదుEdit

ఊరికూరికే బెదిరిస్తూ అది నిజంగా చేసి చూపని వాళ్ళని సూచిస్తూ వచ్చిన సామెత ఇది. అక్కినేని నాగేశ్వరరావు నటించిన బాపూరమణల చిత్రం "అందాల రాముడు"లో దీనిని వాడుకున్నారు.

దూకు దూకుమనే వాళ్ళేగానీ, దూకే వాడు ఒక్కడూ లేడుEdit

దూరపుకొ౦డలు నునుపుEdit

దూరాంగా కనిపించే కొండలు నునుపుగానే కనిపిస్తాయి. కొండలమీదున్న ఎగుడుదిగుడు ప్రదేశలు, పెద్ద రాళ్ళు, వృక్షాలు అన్ని కలిపి చదునుగానె కనిపిస్తాయి. దగ్గరికి పోతే గాని అసలు సంగతి తెలియదు. ఏదైనా అంతే.. దగ్గరికిపోతేగాని అసలు సంగతి కనబడడు. ఆ ఉద్దేశంతో చెప్పినదే ఈ సామెత.

దూబర తిండికి తూమెడుEdit

దూస్తే దోసెడు - ఊదితే హుళక్కిEdit

దీపంపేరు చెబితే చీకటి పారిపోతుందా?Edit

దెబ్బకు దెయ్యమైనా వదులుతుందిEdit

మాటలకు లొంగని వారు దెబ్బలకు లొంగుతారని చెప్పే సామెత ఇది.

దెబ్బకు దేవుడైనా దిగి వస్తాడుEdit

మంచి మాటలతోకాకపోతే దెబ్బలతో పని జరిపించ వచ్చని ఈ సామెత అర్థం.

దెబ్బకొడితే దేవేంద్రలోకం కనబడాలిEdit

దేవతలకు దుమ్ము - రాక్షసులకు మన్నుEdit

దేవునికైనా దెబ్బే గురువుEdit

మంచి మాటలతో చెపితే వినని వారు కూడా దెబ్బలకు లొంగు తారని అర్థం.

దెయ్యాలు వేదాలు వల్లించినట్లుEdit

వేదాలు అతి పవిత్రమయినవి. అలాంటి వేదాల్ని దెయ్యాల వల్లిస్తుంటే ఎంత విచిత్రంగా ఉంటుందో అలానే దుర్మార్గులు, మూర్ఖులు ఇతరులకు సన్మార్గబోధ చేస్తుంటే మనకు విచిత్రంగానే ఉంటుంది. దీనినే దెయ్యాలు వేదాల వల్లించినట్లు అంటారు.

దేవర చిత్తం - దాసుడి భాగ్యంEdit

దేవర తలిస్తే దెబ్బలకు కొదువా?Edit

రాజు తలుచుకుంటే దెబ్బలకు కొదువా అనే సామెత లాంటిదే ఇదీను.

దేవుడని మ్రొక్కితే దయ్యమై పట్టినట్లుEdit

దేవుడు వరం ఇచ్చినా పూజారి వరం ఇవ్వడుEdit

దేవుడు తలిస్తే సంపదలకు కొదవా?Edit

దేవునికి చూపులు - మనకి మేపులుEdit

దేవునికి ముడుపు - దయ్యానికి దెబ్బEdit

దేవుని పెండ్లికి అందరూ పెద్దలేEdit

గుళ్లో దేవునికి పెళ్ళికి వూరి వారందరు పెద్దలే

దేహి అంటే నాస్తి అనరాదుEdit

దొడ్డివాకిట దయ్యాన్ని తరిమితే, తలవాకిట వచ్చి నిల్చిందటEdit

దొడ్డెడు గొడ్లను దొంగలు తోలుకుపోతే గొడ్డు గేదే శ్రీమహాలక్ష్మిEdit

దొరకని పూలు దేవునికర్పణంEdit

చెల్లని కాసులు దేవునికి అనే సామెత లాంటిదే దీను.

దొరల చిత్తం - చెట్టు నీడ నిలకడ లేనివిEdit

దొరబిడ్డ అయినా ఒకనికి పెండ్లామేEdit

దొరికితే దొంగలు... లేకుంటే దొరలేEdit

ఎక్కడైనా దొంగ తనము చేసిన వాడిని అడిగితే తాను దొంగతనము చేసినట్లు ఒప్పుకొనడు. దొంగతనము చేసినప్పుడు దొరికితేనే అతను దొంగ అని నమ్మకంగా చెప్పగలము. దొరకనంత వరకు అతను దొరే. ఆ సందర్భంలో చెప్పేదె ఈ సామెత.

దొంగలు పడిన ఆరునెల్లకు కుక్కలు మొరిగినట్లుEdit

అతి నిదానంగా పనిచేసె వారిగురించి ఈ సామెత వాడతారు.

దొంగలు పడ్తారని కొబ్బరి చెట్టుకు మడి బట్ట కట్టిందటEdit

పరమ అమాయకుల గురించి చెప్పే సామెత ఇది.

దొంగకు తేలు కుట్టి నట్లుEdit

దొంగ తనానినికి వెళ్లిన వానికి తేలుకుట్టితే....... నెప్పికి వాడు అరిస్తే.... పట్టు బడి పోతాడు.. నెప్పికి అరవలేకుండా వుండ లేడు...

దొంగకు తోడు దొంగEdit

దొంగకు తోడు - దొరకు సాక్షిEdit

దొంగకు దొంగ సహవాసంEdit

దొంగకు దొంగబుద్ధి - దొరకు దొరబుద్ధిEdit

దొంగకు దొరికిందే చాలుEdit

దొంగగడ్డి మేసే గొడ్డయినా కట్టుకొయ్య వద్దకు రాక తప్పదుEdit

దొంగకు భయము - లంజకు సిగ్గు లేవుEdit

దొంగ చేతికి తాళ మిచ్చినట్లుEdit

దొంగతనానికి పోతూ డోలు చంకన పెట్టుకుని పోయినట్లుEdit

దొంగపోటు కంటే లింగ పోటెక్కువయిందిటEdit

దొంగ పోయి తలారింట దూరినట్లుEdit

దొంగల సొమ్ము దొరలపాలుEdit

దొంగల సొమ్ము పరులపాలుEdit

దొంగలు పడ్డ ఆరునెలలకు కుక్కలు మొరిగినట్లుEdit

దొంగలూ దొంగలూ కలిసి వూళ్ళు పంచుకున్నట్లుEdit

దొంగిలించపోతే మంగలం దొరికిందటEdit

దొంగలందరూ దుష్టులు కారు - దుష్టులందరూ దొంగలేEdit

దొంగవాడి దృష్టి మూటమీదనేEdit

దొంగవాని తల్లికి ఏడువ భయంEdit

దొంగండీ అంటే ముక్కు కరుస్తాడేమో జాగ్రత్త అన్నాడటEdit

దొంగోడి చేతికి తాళాలు ఇచ్చినట్లుEdit

దొంగాడి పెళ్ళాం ఏనాటికైనా ముండమోపేEdit

దొందూ దొందేరా తొందప్పాEdit

ఎవరో ఇద్దరు మాటలు సరిగ్గా రాని వాళ్ళు మాట్లాడుకుంటుంటే వారిని వెక్కిరిస్తూ మూడవ వ్యక్తి అయిన వాడు వాడి స్నేహితునితో అన్న మాట ఇది "దొందూ దొందేరా తొందప్పా" అని. అసలు వాడు "రెండూ రెండేరా కొండప్పా" అనాలి. కానీ వాడికి కూడా సరిగ్గా అనడానికి నోరు తిరగలేదు. తన చేతకాని తనాన్ని చూసుకోలేని వాడు ఎదుటి వాళ్ళ లోపాలను వెక్కిరించితే వాడే నవ్వుల పాలు అవుతాడు అని నీతిని బోధించే సామెత ఇది.

దోచుకుపోయినవాడు దొర - దొరికినవాడు దొంగEdit

దోవలో పెట్టి తొక్కొద్దు అన్నట్టుందిEdit

దోసకాయ తిన్న కడుపూ, దొంగలు దోచిన యిల్లూ ఒక్కటేEdit

దోసెడు కాంతులు - వెన్నెల వూసులుEdit

దైవబలం మహాబలంEdit

దైవాన్ని నమ్మి చెడినవాడు లేడుEdit

దౌర్భాగ్యపు దామోదరుడుEdit

  1. లోకోక్తి ముక్తావళి అను తెలుగు సామెతలు (షుమారు 3400 సామెతలు)- సంకలనం: విద్వాన్ పి.కృష్ణమూర్తి - ప్రచురణ: మోడరన్ పబ్లిషర్స్, తెనాలి - ఇంటర్నెట్ ఆర్చీవులో లభ్యం