టిబెటన్ పీఠభూమి

చైనాలోని టిబెటన్ పీఠభూమి

టిబెటన్ పీఠభూమి (Tibetan Plateau) మధ్య ఆసియా, దక్షిణాసియా, తూర్పు ఆసియాలో పరుచుకున్న విస్తారమైన పీఠభూమి. చైనాలో దీనిని కింగ్‌హై – టిబెట్ పీఠభూమి లేదా క్వింగ్‌జాంగ్ పీఠభూమి అంటారు. భారతదేశంలో దీనిని హిమాలయన్ పీఠభూమి అని కూడా పిలుస్తారు. ఇది ఉత్తర దక్షిణంగా సుమారు 1000 కి.మీ, తూర్పు పడమరలు సుమారు 2500 కి.మీ లలో విస్తరించి ఉంది. ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యంత ఎత్తైన, పెద్దదైన సముద్ర మట్టానికి చాలా ఎత్తులో ఉన్న పీఠభూమి. దీని వైశాల్యం సుమారు 25 లక్షల చదరపు కిలోమీటర్లు. దీని సగటు ఎత్తు సుమారు 4,500 మీటర్లు (14,800 అడుగులు). దీని చుట్టూ ప్రపంచంలో ఎత్తైన పర్వత శిఖరాలైన ఎవరెస్ట్ పర్వతం, కె2 లాంటి శిఖరాలున్నాయి. ఈ పీఠభూమిని ప్రపంచ పైకప్పు అని కూడా పిలుస్తుంటారు.[1][2][3]. ఈ ప్రాంతంలోని అనేక నదులు టిబెటన్ పీఠభూమి నుండి ఉద్భవించాయి, దీనిని రువామ్ అని కూడా పిలుస్తారు. ఇక్కడ పదివేల హిమానీనదాలు ఉన్నాయి. హిమాలయ పర్వతాలు, టిబెటన్ పీఠభూమి సుమారు 40 మిలియన్ సంవత్సరాల క్రితం యూరోపియన్ ప్లేట్‌ను ఢీకొన్నప్పుడు ఏర్పడ్డాయి అని ఒక అంచనా[4][5].

టిబెటన్ పీఠభూమి

వివరణసవరించు

 
టిబెటన్ పీఠభూమి

టిబెటన్ పీఠభూమికి దక్షిణాన హిమాలయ పర్వతాలు, ఉత్తరాన కున్లున్ పర్వతాలు ఉన్నాయి. వీటిని తారిమ్ బేసిన్, ఈశాన్యంలో హెక్సీ కారిడార్, ఖైలియన్ పర్వతాలు గోబీ ఎడారి ద్వారా వేరు చేయబడ్డాయి. తూర్పు, ఆగ్నేయంలో ఉన్న అటవీ గోర్జెస్, వాయువ్య యున్నాన్, పశ్చిమ సిచువాన్ (హెంగ్డాన్ పర్వతాలు)లోని సాల్వీన్, మెకాంగ్, యాంగ్జీ నదుల ఎత్తైన ప్రాంతాలు పర్వతాల శ్రేణి, నదీతీర భౌగోళిక స్వరూపం. పశ్చిమ, ఉత్తర కాశ్మీర్‌లోని కారకోరం పర్వతశ్రేణి టిబెటన్ పీఠభూమికి సమీపంలో ఉంది. సింధు నది పశ్చిమ టిబెటన్ పీఠభూమిలో మానససరోవర్ సరస్సు దగ్గర ఉద్భవించింది.[6]. టిబెటన్ పీఠభూమి ఉత్తరాన ఒక విశాలమైన స్కార్ప్‌మెంట్‌తో సరిహద్దులుగా ఉంది, ఇక్కడ ఎత్తు 150 కిలోమీటర్ల (93 మై) కంటే తక్కువ సమాంతర దూరంతో దాదాపు 5,000 మీటర్లు (16,000 అడుగులు) నుండి 1,500 మీటర్లు (4,900 అడుగులు) వరకు పడిపోతుంది. ఎస్కార్ప్‌మెంట్ వెంబడి పర్వతాల శ్రేణి ఉంది. పశ్చిమాన, కున్లున్ పర్వతాలు తారిమ్ బేసిన్ నుండి పీఠభూమిని వేరు చేస్తాయి. తారిమ్‌లో దాదాపు సగం వరకు సరిహద్దు శ్రేణి ఆల్టిన్-టాగ్‌గా మారుతుంది, కున్‌లున్స్ కలయిక ద్వారా కొంతవరకు దక్షిణంగా కొనసాగుతుంది. ఈ చీలికతో ఏర్పడిన 'V'ఆకారంలో ఖైదామ్ బేసిన్ పశ్చిమ భాగం ఉంది. అల్టిన్-టాగ్ డున్‌హువాంగ్-గోల్ముడ్ రహదారిపై డాంగ్జిన్ పాస్ దగ్గర ముగుస్తుంది. పశ్చిమాన డాంఘే, యేమా, షూలే, తులై నాన్‌షాన్‌లు అనే చిన్న శ్రేణులు ఉన్నాయి. తూర్పున ఉన్న శ్రేణి కిలియన్ పర్వతాలు. పర్వతాల శ్రేణి పీఠభూమికి తూర్పున క్విన్లింగ్‌గా కొనసాగుతుంది, ఇది సిచువాన్ నుండి ఆర్డోస్ పీఠభూమిని వేరు చేస్తుంది. పర్వతాలకు ఉత్తరాన గన్సు లేదా హెక్సీ కారిడార్ నడుస్తుంది, ఇది చైనా నుండి పశ్చిమానికి సరైన సిల్క్-రోడ్ మార్గం.

నివాసాలుసవరించు

టిబెటన్ పీఠభూమి అనేక రకాల ఆవాసాలకు నిలయం. ఇక్కడ కనిపించే జంతువులలో తోడేళ్ళు, మంచు చిరుతలు, జడల బర్రెలు, అడవి గాడిదలు, ఉడుతలు, డేగలు, పెద్దబాతులు, పాములు, గేదెలు ఉన్నాయి. యూఫ్రేట్స్ ఓమ్నిసూపర్‌స్టేస్ స్పైడర్ కూడా ఇక్కడ 6,500 మీ (21,300 అడుగులు) ఎత్తులో కనిపిస్తుంది.[7][8]

చరిత్రసవరించు

ప్రధాన వ్యాసం: టిబెట్ చరిత్ర

 
హిమాలయాలు

ఇది ఒకప్పుడు ఆసియా, ఆఫ్రికాలో ఉన్న సంచార జీవన విధానానికి అవశేషం, టిబెటన్ ప్రజలలో 40% మంది సంచార జాతులు. సాగుకు పనికిరాని గడ్డి భూముల్లో పశువులు, గొర్రెలను మేపడం జీవన విధానం ప్రత్యేకత. భారతదేశంలో మొదటి మానవ నివాసాల సమయంలో పురాతన మానవులు టిబెట్ గుండా వెళ్లి ఉండవచ్చని నమ్ముతారు. ఆధునిక మానవులు ఇరవై ఒక్క వేల సంవత్సరాల క్రితం ఇక్కడ నివసించడం ప్రారంభించారు. ఏది ఏమైనప్పటికీ, క్రీ.పూ. 3000లో ఉత్తర చైనా నుండి వచ్చిన ప్రజలచే ఈ జనాభా చాలా వరకు తుడిచిపెట్టుకుపోయింది. సామ్రాజ్యం సరిహద్దులు టిబెట్ దాటి తూర్పు ఆసియా, దక్షిణాసియా, మధ్య ఆసియా వరకు విస్తరించాయి. టిబెటన్ పీఠభూమిలో ఎక్కువ భాగం సాపేక్షంగా తక్కువ ఉపశమనం కలిగి ఉంది. దీనికి కారణం భూగర్భ శాస్త్రవేత్తల మధ్య చర్చనీయాంశమైంది. టిబెటన్ పీఠభూమి తక్కువ ఎత్తులో ఏర్పడిన ఒక ఎత్తైన పెనేప్లైన్ అని కొందరు వాదించారు, మరికొందరు తక్కువ ఉపశమనానికి ఇప్పటికే ఎత్తైన ప్రదేశాలలో సంభవించిన స్థలాకృతి క్షీణత, పూరింపు నుండి ఉద్భవించిందని వాదించారు.

మూలాలుసవరించు

  1. "The Tibetan Empire in Central Asia (Christopher Beckwith)". dannyreviews.com. Retrieved 2022-01-02.
  2. Morris, Neil (2008). North and East Asia. Internet Archive. Chicago, Ill. : Heinemann Library. ISBN 978-1-4034-9898-4.
  3. Marston, Sallie A. (2002). World regions in global context : peoples, places, and environments. Internet Archive. Upper Saddle River, N.J. : Prentice Hall. ISBN 978-0-13-022484-2.
  4. Hook, Leslie (2013-08-30). "Tibet: life on the climate front line". Financial Times. Retrieved 2022-01-02.
  5. "National Geographic MapMachine: Student Atlas - Asia Deserts Photos, Map". web.archive.org. 2006-01-12. Archived from the original on 2006-01-12. Retrieved 2022-01-02.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  6. Yang, Qinye; 郑度 (2004). Tibetan Geography (in ఇంగ్లీష్). 五洲传播出版社. ISBN 978-7-5085-0665-4.
  7. Zhang, X. L.; Ha, B. B.; Wang, S. J.; Chen, Z. J.; Ge, J. Y.; Long, H.; He, W.; Da, W.; Nian, X. M.; Yi, M. J.; Zhou, X. Y. (2018-11-30). "The earliest human occupation of the high-altitude Tibetan Plateau 40 thousand to 30 thousand years ago". Science (in ఇంగ్లీష్). doi:10.1126/science.aat8824.
  8. "Tibetan and Himalayan Portraits - Nomads of Tibet and Bhutan: Daniel Miller". www.asianart.com. Retrieved 2022-01-02.