విజయ నగర రాజులు
సంగమ వంశము
మొదటి హరిహర రాయలు 1336-1356
మొదటి బుక్క రాయలు 1356-1377
రెండవ హరిహర రాయలు 1377-1404
విరూపాక్ష రాయలు 1404-1405
రెండవ బుక్క రాయలు 1405-1406
మొదటి దేవరాయలు 1406-1422
రామచంద్ర రాయలు 1422
వీర విజయ బుక్క రాయలు 1422-1424
రెండవ దేవ రాయలు 1424-1446
మల్లికార్జున రాయలు 1446-1465
రెండవ విరూపాక్ష రాయలు 1465-1485
ప్రౌఢరాయలు 1485
సాళువ వంశము
సాళువ నరసింహదేవ రాయలు 1485-1491
తిమ్మ భూపాలుడు 1491
రెండవ నరసింహ రాయలు 1491-1505
తుళువ వంశము
తుళువ నరస నాయకుడు 1491-1503
వీరనరసింహ రాయలు 1503-1509
శ్రీ కృష్ణదేవ రాయలు 1509-1529
అచ్యుత దేవ రాయలు 1529-1542
సదాశివ రాయలు 1542-1570
ఆరవీటి వంశము
అళియ రామ రాయలు 1542-1565
తిరుమల దేవ రాయలు 1565-1572
శ్రీరంగ దేవ రాయలు 1572-1586
వేంకటపతి దేవ రాయలు 1586-1614
శ్రీరంగ రాయలు 1 1614-1614
రామదేవ రాయలు 1617-1632
పెద వేంకట రాయలు 1632-1642
శ్రీరంగ రాయలు 2 1642-1646

రెండవ నరసింహ రాయలు (పరిపాలనా కాలం: 1491-1505) (నరసింహ II, ఇమ్మడి నరసింహరాయ లేదా ధమ్మ తిమ్మరాయ)[1] విజయనగర సామ్రాజ్యాన్ని పాలించిన నాలుగు రాజవంశాలలో రెండవదైన సాళువ రాజవంశం లోని మూడవ , చివరి పాలకుడు.

నేపధ్యంసవరించు

నరసింహ రాయని తండ్రిని నరసింహ అని కూడా పిలుస్తారు, 13 వ శతాబ్దంలో సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపించిన సంగమ రాజవంశానికి సేవలందించే ఆర్మీ కమాండర్‌గా జీవితాన్ని ప్రారంభించాడు. సంగమ రాజవంశం వివిధ కారణాల వల్ల కాలక్రమేణా బలహీనపడుతోంది. నరసింహదేవరాయలు 1485 లో రాజధానిని స్వాధీనం చేసుకుని తన మాజీ అధిపతి సంగమ ప్రౌదరాయను తరిమివేసిన తరువాత సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. అతని నమ్మకమైన సామంతుడు తుళువ నరస నాయకుడు అందించిన సైనిక బలం వల్ల ఈ ప్రయోజనం చేకూరింది.

నరసింహరాయలు చక్రవర్తిగా పట్టాభిషేకం చేసి సాళువ నరసింహ దేవరాయలుగా పేరు పొందాడు. అతను 1491 లో మరణించాడు. సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్న ఆరు సంవత్సరాల తరువాత అతని ఇద్దరు యువ కుమారులు అతని వారసులుగా మిగిలిపోయారు. తన మరణశయ్యపై అతను తన నమ్మకమైన సామంతరాజు తుళువ నరస నాయకుని సంరక్షణకు చిన్న పిల్లలను అప్పగించాడు. తండ్రి మరణించిన కొద్ది వారాల్లోనే పాత సంగమ రాజవంశానికి విధేయుడైన సైనికాధికారి పెద్ద కుమారుడైన తిమ్మ భూపాలుని చంపాడు. అపుడు రెండవ కుమారుడైన "రెండవ నరసింహరాయలు"ను సింహాసనం అధిష్టింపజేసారు.

పరిపాలనసవరించు

తన అన్నయ్య మరణం తరువాత రెండవ రరసింహరాయలు సింహాసనాన్ని అధిష్టించాడు. విజయనగర సామ్రాజ్యం చక్రవర్తి అయిన సమయంలో అతను యుక్తవయసులో ఉన్నాడు. అందువలన వాస్తవమైన రాజ్యాధికారం అతని సంరక్షకుడైన తుళువ నరసనాయకుని చేతిలో ఉండేది. 1503 లో తుళువ నరసనాయకుడు మరణించే వరకు ఈ పరిస్థితి పన్నెండు సంవత్సరాప పాటు కొనసాగింది. ఈ సమయానికి రెండవ నరసింహరాయలు పెద్దవాడు అయినప్పటికీ పరిపాలనా భాద్యతలు నిర్వహించడానికి అతనికి సమర్థత లేదు. ఏదేమైనా అప్పటి వరకు పరిపాలన కొనసాగించిన దివంగత తుళువ నరసనాయకుని పెద్ద కుమారుడు తుళువ వీర నరసింహరాయలు సైన్యంపై నియంత్రణ సాదించాడు. ఆతను నరసింహరాయలను తనకు దళవాయి (సైన్యం యొక్క కమాండర్-ఇన్-చీఫ్), సర్వాధికారి ("అడ్మినిస్ట్రేటర్ జనరల్," సమర్థవంతమైఅన్ పరిపాలకుడు) అని పేరు పెట్టమని ఒత్తిడి చేసాడు

ఇద్దరు నరసింహ రాయలల (చక్రవర్తి సాళువ నరసింహ II, అతని మంత్రి తుళువ వీరనరసింహ) మధ్య తీవ్ర ఉద్రిక్తత ఏర్పడింది. రాష్ట్రాన్ని పాలించే అధికారం తమకు ఉందని ఇద్దరూ భావించారు. ఆ తరువాత వీరనరసింహ రయలు చక్రవర్తి అయ్యాడు. అతను తన తండ్రి ఇంతకాలం పాటు పరిపాలించి ఇటీవల మరణించినందున సింహాసనాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

తన తండ్రి తుళువ నరస నాయకులు అతని ప్రయత్నం వల్ల ప్రస్తుత రాజధాని స్వాధీన ప్రయత్నాలు సాధ్యమయ్యాయి. నరసింహ రాయల తరువాత దేశంలో జరిగిన అశాంతిని శాంతింపజేసాడు. పాత సంగమ రాజవంశం మద్దతుదారులను అణచివేసాడు. వయసులో చిన్నవారైన అతని కుమారులకు రక్షణ కల్పించి రాజవంశ క్రమాన్ని కొనసాగించాడు. ఈ నేపధ్యంతో తుళువ వీరనరసింహ చక్రవర్తి రెండవ నరసింహరాయల కన్నా పాలించే హక్కు ఉందని భావించి రాజ్యాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు.

మరణంసవరించు

1505లో పాత పరిపాలకుడు తుళువ నరసనాయకుడు మరణించిన రెండు సంవత్సరాల తరువాత రెండవ నరసింహరాయలను పెనుకొండ కోట వద్ద హత్య చేసారు. అతని మరణంతో సాళువ రాజవంశం పాలన ముగిసింది. సాళువ వంశంలో ముగ్గురు చక్రవర్తులు (తండ్రి, ఇద్దరు కుమారులు) మొత్తం ఇరవై సంవత్సరాలు మాత్రమే పరిపాలించారు.

తరువాత వీరనరసింహరాయలను విజయనగర చంద్రవర్తిగా ప్రకటించారు. తుళువ రాజవంశం సింహాసనంపైకి వచ్చింది. 1565 లో జరిగిన తళ్ళికోట యుద్ధం జరిగే వరకు 60 సంవత్సరాల పాటు ఈ వంశం రాజ్య పాలన కొనసాగించింది.

మూలాలుసవరించు

  1. Majumdar R.C. (2006). The Delhi Sultanate, Mumbai: Bharatiya Vidya Bhavan, p. 305


ఇంతకు ముందు ఉన్నవారు:
తిమ్మ భూపాలుడు
విజయనగర సామ్రాజ్యము
1491 — 1491
తరువాత వచ్చినవారు:
తుళువ నరస నాయకుడు
విజయనగర రాజులు  
సంగమ వంశము | సాళువ వంశము | తుళువ వంశము | ఆరవీటి వంశము | వంశ వృక్షము | పరిపాలనా కాలము | సామ్రాజ్య స్థాపన | తళ్ళికోట యుద్ధము | పన్నులు | సామంతులు | ఆర్ధిక పరిస్థితులు | సైనిక స్థితి | పరిపాలనా కాలము | సాహిత్య పరిస్థితులు | సామ్రాజ్యము