ప్రధాన మెనూను తెరువు

ఈజిప్టు (ఆంగ్లం : Egypt), అధికారికనామం అరబ్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఈజిప్ట్, (En-us-Egypt.ogg ˈiː.dʒɪpt , ఈజిప్షియన్: కెమెత్; అరబ్బీ : مصر ; (మిస్ర్, మిసర్, మసర్). ఇది ఆఫ్రికా ఈశాన్యమూలలో ఉంటుంది. ఉత్తర ఆఫ్రికాలోని సినై ద్వీపకల్పం ఏర్పరచిన భూవారధి ఈజిప్టుని పశ్చిమ ఆసియా భూవారధిగా చేసింది. ఈజిప్టుకి సరిహద్దులుగా ఉత్తరాన మెడిటేరియను సముద్రము ఈశాన్యసరిహద్దులో గజాస్ట్రిపు, ఇజ్రాయిల్, తూర్పుసరిహద్దులో ఎర్ర సముద్రం, పశ్చిమసరిహద్దులో లిబియా ఉన్నాయి. తూర్పుసరిహద్దులో అక్వాబా గల్ఫు, ఎర్రసముద్రం ఉన్నాయి. దక్షిణసరిహద్దులో సూడాన్ ఉన్నాయి. అక్వాబా గల్ఫు దాటిన తరువాత జోర్డాను, ఎర్రసద్రం దాటిన తరువాత సౌదీ అరేబియా, మధ్యధరా సముద్రం దాటిన తరువాత గ్రీసు, టర్కీ, సైప్రసు ఉన్నాయి.

جمهورية مصر العربية
జమ్-హూరియత్ మిస్ర్ అల్-అరబియ్యాహ్
అరబ్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఈజిప్ట్
Flag of ఈజిప్టు ఈజిప్టు యొక్క చిహ్నం
జాతీయగీతం
Bilady, Bilady, Bilady
ఈజిప్టు యొక్క స్థానం
రాజధాని
(మరియు అతిపెద్ద నగరం)
Cairo
30°2′N 31°13′E / 30.033°N 31.217°E / 30.033; 31.217
అధికార భాషలు Arabic1
ప్రజానామము Egyptian
ప్రభుత్వం Semi-presidential republic
 -  అధ్యక్షుడు Hosni Mubarak
 -  ప్రధాన మంత్రి Ahmed Nazif
స్థాపన
 -  మొదటి రాజవంశం c.3150 BCE 
 -  యునైటెడ్ కింగ్డమ్ నుండి స్వాతంత్ర్యం February 28 1922 
 -  గణతంత్ర రాజ్యముగా ప్రకటించబడింది June 18 1953 
 -  జలాలు (%) 0.632
జనాభా
 -  2007 అంచనా 80,335,036 (est.)[1] 
 -  1996 జన గణన 59,312,914 
జీడీపీ (PPP) 2006 అంచనా
 -  మొత్తం $329.791 billion (27th)
 -  తలసరి $4,836 (110th)
Gini? (1999–00) 34.5 (medium
మా.సూ (హెచ్.డి.ఐ) (2007) Increase 0.708 (medium) (112nd)
కరెన్సీ Egyptian pound (EGP)
కాలాంశం EET (UTC+2)
 -  వేసవి (DST) EEST (UTC+3)
ఇంటర్నెట్ డొమైన్ కోడ్ .eg
కాలింగ్ కోడ్ +20
1 Spoken language is Egyptian Arabic.


ఆఫ్రికా ఖండంలోని ఒక ప్రాచీన దేశం. ఈజిప్టులో వేల సంవత్సరాల క్రితం నిర్మించిన పిరమిడ్లు ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచినవి. ఈజిప్ట్ అధికారికంగా పిలవబడే పేరు అరబ్ రిపబ్లిక్ అఫ్ ఈజిప్టు,దీని వైశాల్యము సుమారు 10,10,000 చదరపు కిలోమీటర్లు (3,90,000 చదరపు మీటర్లు),

. ఆఫ్రికా మరియు మిడిల్ ఈస్ట్ లోని అధిక జనాభా గల దేశాలలో ఈజిప్టు ముఖ్యమైనిది. 7.6 కోట్ల జనాభాలో ఎక్కువ భాగం నైలు నది ఒడ్డున నివసిస్తున్నారు. ఇది సుమారు 40,000 చదరపు కిలోమీటర్లు (15,000 చదరపు మీటర్లు) వైశాల్యం విస్తీర్ణంలో వ్యాపించి ఉంది. అక్కడే వ్యవసాయానికి అనుకూలంగా సాగుభూమిని కనుగొన్నారు. సహారా ఎడారిలో అధిక భూభాగం ఎవ్వరూ నివసించరు. ఈజిప్టు జనాభాలోని సుమారు సగభాగం పట్టణ ప్రాంతంలో నివసిస్తున్నారు, వీరిలో ఎక్కువ భాగం అధిక జనసాంద్రత గల కైరో, అలెక్షాన్ద్రియా మరియు మిగతా పెద్ద నగరాలైన నిలే డెల్టాలలో వ్యాపించి ఉన్నారు. ఈజిప్టు పురాతన నాగరికతకు పేరుగాంచినది మరియు ప్రపంచ ప్రసిధి గాంచిన పురాతనమైన, గిజా పిరమిడ్ భవనం మరియు గ్రేట్ స్ఫిన్క్ష్ ఉన్నాయు. లక్షర్ నగరం యొక్క దక్షిణ భాగంలో చాలా పురాతన మైన కట్టడాలు, కర్నక్ గుడి మరియు వ్యాలీ అఫ్ ది కింగ్స్ ఉన్నాయు. మిడిల్ ఈస్ట్ లో ఈజిప్టును ముఖ్యమైన రాజకీయ మరియు సాంసృతిక దేశంగా పరిగణిస్తారు. మిడిల్ ఈస్ట్ లో ఈజిప్టుని ఆర్థికంగా చాలా అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా పేరుగాంచినది. విహారం, వ్యవసాయం, పారిశ్రామిక మరియు సేవా రంగాలలో ఈ దేశం ఉత్పత్తి జాతీయ ఉత్పత్తిలో సగభాగం ఉంటుంది. దీనికి అనుగుణంగా ఈజిప్టు యొక్క ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందుతుంది, పెట్టుబడులను ఆకర్షించడం కోసం చట్టాలను అమలు చేయడంతో పాటు అమలులోకి తీసుకు రావడం దానితో పాటు అంతరంగిక మరియు రాజకీయ నిచలతతో పాటు అధునాతన వ్యాపారం మరియు విపణి స్వేచ్ఛాతత్వం కలిగి ఉంటుంది.


ప్రపంచదేశాలలో సుదీర్ఘ చరిత్రకలిగిన దేశాలలో ఈజిప్టు ఒకటి. వారసత్వం క్రీ.పూ. 6 వ -4 వ శతాబ్దం మద్యకాలం నుండి గుర్తించబడుతుంది. ఈజిప్టు నాగరికత ఒకానొక నాగరికతకు జన్మస్థానంగా పరిగణించబడుతుంది. ప్రాచీన ఈజిప్టు రచన, వ్యవసాయం, పట్టణీకరణ, వ్యవస్థీకృత మతం, కేంద్ర ప్రభుత్వం, ప్రారంభ అభివృద్ధిలో భాగంగా ఉన్నాయి.[2] గిజా నెక్రోపోలిసు దాని గ్రేటు స్పింక్సు వంటి స్మారక కట్టడాలు, మెంఫిసు, తెబెసు, కర్నాకు, కింగ్సు లోయ శిధిలాలు ఈ వారసత్వాన్ని, శాస్త్రీయదృక్పథాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈజిప్టు జాతీయ గుర్తింపులో సుదీర్ఘమైన సాంస్కృతిక వారసత్వం అంతర్భాగంగా ఉంది. ఇది గ్రీకు, పర్షియను, రోమను, అరబు, ఒట్టోమను టర్కీ, నూబియనులతో పలు విదేశీ సంస్కృతులను ప్రభావితం చేసి తరచూ సమ్మిళితమైంది. ఈజిప్టు క్రైస్తవ మతం ప్రారంభ, ముఖ్యమైన కేంద్రంగా ఉంది. కానీ ఇది 7 వ శతాబ్దంలో ఎక్కువగా ఇస్లాంకరించబడింది. గణనీయమైన క్రైస్తవ అల్పసంఖ్యాక వర్గం ఉన్నప్పటికీ ప్రధానంగా ముస్లిం దేశంలో ఉంది.

16 వ నుండి 20 వ శతాబ్దం ప్రారంభం వరకు, ఈజిప్టు విదేశీ సామ్రాజ్య శక్తులు: ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం, బ్రిటీషు సామ్రాజ్యం పాలించాయి. 1922 నాటికి బ్రిటీషు సామ్రాజ్యం నుండి ఆధునిక ఈజిప్టు రాచరిక వ్యవస్థ నామమాత్ర స్వతంత్రం పొందింది. అయినప్పటికీ ఈజిప్టు బ్రిటీషు సైనిక ఆక్రమణ కొనసాగింది. చాలామంది ఈజిప్షియన్లు బ్రిటిషు వలసవాదానికి రాజరికం ఒక సాధనమని నమ్మారు. 1952 తిరుగుబాటు తరువాత ఈజిప్టు బ్రిటీషు సైనికులను, బ్యూరోక్రాట్లను బహిష్కరించడంతో బ్రిటీషు ఆక్రమణ ముగిసింది. బ్రిటిషుకు ఆధీనంలో ఉన్న సూయజు కెనాలును జాతియం చేసి రాజా ఫరూకును, అతని కుటుంబాన్ని బహిష్కరించి స్వతంత్రం ప్రకటించింది. 1958 లో యునైటెడు అరబు రిపబ్లికును రూపొందించడానికి సిరియాలో విలీనం అయ్యింది. 20 వ శతాబ్దం రెండవ సగభాగంలో ఈజిప్టు 1948, 1956, 1967 ఇజ్రాయెలుతో పలు సాయుధ పోరాటాలు చేస్తూ సామాజిక, మత కలహాలు, రాజకీయ అస్థిరతలను ఎదుర్కొంది. 1973 - 1967 వరకు గాజా స్ట్రిపు అగ్రస్థానంలో ఉంది. 1978 లో ఈజిప్టు క్యాంపు డేవిడు ఒప్పందంపై సంతకం చేసింది. అధికారికంగా గాజా స్ట్రిపు నుండి ఉపసంహరించుకుని ఇజ్రాయెల్ను గుర్తించింది. ఇటీవల 2011 విప్లవం పరిణామాలతో సహా రాజకీయ అశాంతిని, దేశం తీవ్రవాదం, ఆర్థికాభివృద్ధి క్షీణతకు దారితీసింది. ఈజిప్టు ప్రస్తుత ప్రభుత్వం ప్రెసిడెన్షియలు రిపబ్లికుకు అధ్యక్షుడు అబ్దేలు " ఫతేహు ఎల్-సిసీ " నేతృత్వం వహిస్తున్నాడు.

ఈజిప్టు అధికారిక మతం ఇస్లాం, అధికారిక భాష అరబికు.[3] 95 మిలియన్ల మంది నివాసితులతో ఈజిప్టు ఉత్తర ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్యం, అరబు ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన దేశాల్లో ఒకటిగా ఉంది. ఆఫ్రికాలో మూడవ-అత్యంత జనసంఖ్య కలిగిన (నైజీరియా, ఇథియోపియా తరువాత)దేశంగానూ ఉంది. ప్రపంచంలో అత్యధిక జనాభా కలిగిన దేశాలలో 15 వ స్థానంలో ఉంది. జనాభాలో అధిక భాగం సాగు భూమి అధికంగా ఉండే నైలునదీ తీరంలో నివసిస్తున్నారు. 40,000 చ.కి.మీ. ప్రాంతంలో మాత్రమే నివసిస్తారు. ఇక్కడ మాత్రమే కనిపిస్తుంది. ఈజిప్టు భూభాగంలో అధిక భాగాన్ని కలిగి ఉన్న సహారా ఎడారిలోని విస్తారమైన ప్రాంతాలలో జనసాంద్రత తక్కువగా ఉంటుంది. ఈజిప్టు నివాసితులలో సగం మంది పట్టణ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్నారు. ఎక్కువ మంది కైరో, అలెగ్జాండ్రియా, నైలు డెల్టాలోని ఇతర జన సాంద్రత గల ప్రధాన నగర ప్రాంతాలలో విస్తరించారు.

ఈజిప్టు సార్వభౌమ రాజ్యం ఉత్తర ఆఫ్రికా, మధ్యప్రాచ్యం, ముస్లిం ప్రపంచం ప్రాంతీయ శక్తిగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా మధ్యవర్తిత్వ శక్తి పరిగణించబడుతుంది.[4] ఈజిప్టు ఆర్ధిక వ్యవస్థ మధ్యప్రాచ్యంలో అతిపెద్దదైనదిగానూ, వైవిధ్యపూరితమైనదిగానూ ఉంటుంది. 21 వ శతాబ్దంలో ప్రపంచంలో అతిపెద్ద ఆర్ధికశక్తిగా మారుతుందని భావిస్తున్నారు. 2016 లో ఈజిప్టు దక్షిణాఫ్రికాను అధిగమించి, నైజీరియా తరువాత ఆఫ్రికా రెండవ పెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారింది.[5][6] ఐక్యరాజ్యసమితి, నాన్-అలైండ్ ఉద్యమం, అరబు లీగు, ఆఫ్రికా యూనియన్, ఇస్లామికు సహకార సంస్థ వ్యవస్థాపక సంస్థగా ఉంది.

విషయ సూచిక

Namesసవరించు

The English name "Egypt" is derived from the Ancient Greek "Aígyptos" ("Αἴγυπτος"), via Middle French "Egypte" and Latin "Aegyptus". It is reflected in early Greek Linear B tablets as "a-ku-pi-ti-yo". The adjective "aigýpti-"/"aigýptios" was borrowed into Coptic as "gyptios", and from there into Arabic as "qubṭī", back formed into "قبط" ("qubṭ"), whence English "Copt". The Greek forms were borrowed from Late Egyptian (Amarna) Hikuptah "Memphis", a corruption of the earlier Egyptian name
  
 
   
 
 
(ḥwt-kȝ-ptḥ), meaning "home of the ka (soul) of Ptah", the name of a temple to the god Ptah at Memphis.[7]

"Miṣr" (Arabic pronunciation: [mesˤɾ]; "مِصر") is the Classical Quranic Arabic and modern official name of Egypt, while "Maṣr" (Egyptian Arabic pronunciation: [mɑsˤɾ]; مَصر) is the local pronunciation in Egyptian Arabic.[8] The name is of Semitic origin, directly cognate with other Semitic words for Egypt such as the Hebrew "మూస:Hebrew" ("Mitzráyim"). The oldest attestation of this name for Egypt is the Akkadian "mi-iṣ-ru" ("miṣru")[9][10] related to miṣru/miṣirru/miṣaru, meaning "border" or "frontier".[11]

The ancient Egyptian name of the country was
   
 
km.t, which means black land, likely referring to the fertile black soils of the Nile flood plains, distinct from the deshret (dšṛt), or "red land" of the desert.[12][13] This name is commonly vocalised as Kemet, but was probably pronounced [kuːmat] in ancient Egyptian.[14] The name is realised as kēme and kēmə in the Coptic stage of the Egyptian language, and appeared in early Greek as Χημία (Khēmía).[15] Another name was tꜣ-mry "land of the riverbank".[16] The names of Upper and Lower Egypt were Ta-Sheme'aw (tꜣ-šmꜥw) "sedgeland" and Ta-Mehew (tꜣ mḥw) "northland", respectively.

చరిత్రసవరించు

చరిత్రకు పూర్వంసవరించు

 
Temple of Derr ruins in 1960

నైలుతీర భూభాగంలో, ఎడారి ఒయాసిసులో రాతి శిల్పాలు క్రీ.పూ.10 వ సహస్రాబ్ది వేట-సంగ్రాహకులు మత్స్యకారుల సంస్కృతిని ధాన్యం-గ్రైండింగు సంస్కృతిక ప్రజలు భర్తీ చేసింది. సుమారుగా క్రీ.పూ. 8000 వాతావరణ పరిస్థితులు, జంతువులు మేత అధికరించడం కారణంగా ఈజిప్టు పచ్చికమైదానాలు క్రమంగా ఎడారిభూములుగా మారి సహారా ఎడారిని రూపొందించాయి. నైలు నదికి వలస వచ్చిన తొలి గిరిజనప్రజలు ఇక్కడ స్థిరపడి వ్యవసాయ ఆర్ధికవ్యవస్థ, మరింత కేంద్రీకృత పాలిత సమాజాన్ని అభివృద్ధి చేశారు.[17]

సుమారుగా క్రి.పూ. 6000 నాటికి నైలు నదీప్రాంతాలలో ఒక నియోలిథిక్ సంస్కృతి వేరూనింది.[18] నియోలిథికు కాలంలో పర్వతోన్నత, దిగువ ఈజిప్టులో అనేక సంస్కృతులు స్వతంత్రంగా అభివృద్ధి చెందాయి. బడరియా సంస్కృతి, నఖాడా సంస్కృతులను సాధారణంగా ఈజిప్టుకు పూర్వగామి వమ్శావళిగా భావిస్తారు. ఈజిపుటులోని దిగువభూభాగంలో ఉన్న ప్రాంతం బడరియా సంస్కృతికి సుమారుగా 700 సంవత్సరాలకు పూర్వం ఉంది. సమకాలీన లోవరు ఈజిప్టు సమాజాలు వారి దక్షిణ సహచరులతో కలిసి 2000 సంవత్సరాల కాలం సహజీవనం చేశాయి. ఇవి సాంస్కృతికంగా విభిన్నంగా ఉన్నప్పటికీ వాణిజ్యం ద్వారా తరచుగా ఒకదానితో ఒకటి సంబంధం కొనసాగించాయి. ఈజిప్టు చిత్రలిపికి శాసనాల మొట్టమొదటి సాక్ష్యాలుగా నఖాడా (3 వ) మట్టిపాత్రలు సుమారుగా క్రీ.పూ 3200 నాటివని భావిస్తున్నారు.[19]

 
గిజా నక్రోపోలిసు అనేది ప్రాచీన అద్భుతాలలో అతిపురాతనమైనదిగనూ ఉనికిలో ఉన్న ఏకైక చిహ్నంగానూ గుర్తించబడుతుంది

క్రీ.పూ 3150 రాజా మెనెసు ఏకీకృత సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. ఇది తరువాత 3000 సంవత్సరాల కాలం ఈజిప్టులో వరుస రాజవంశాల పాలన కొనసాగడానికి దారి తీసింది. ఈ సుదీర్ఘ కాలంలో ఈజిప్టు సంస్కృతి వృద్ధి చెందింది. మతం, కళలు, భాష, ఆచారాలలో ఈజిప్టు విలక్షణంగా నిలిచింది. క్రీ.పూ 2700-2200 ఏకీకృత ఈజిప్టు మొదటి రెండు రాజవంశాల పాలన పురాతన సామ్రాజ్యాలకు వేదికగా నిలిచాయి. ఈకాలంలోనే అనేక పిరమిడ్లను నిర్మించబడ్డాయి. ముఖ్యంగా మూడవ రాజవంశం పిరమిడు " జోసరు " నాల్గవ రాజ్యం పిరమిడు గిజా.

150 సంవత్సరాలు రాజకీయ తిరుగుబాటు సమయములో మొదటి మధ్యంతర కాలంగా భావించబడుతుంది.[20] క్రీ.పూ. 2040 నాటికి బలమైన నైలు వరదలు, ప్రభుత్వం స్థిరీకరణ, మధ్య సామ్రాజ్యంలో సంపద తిరిగి పునరుద్ధరింపబడింది.ఇది ఫారో మూడవ అమెనెంహాటు పాలనలో శిఖరాగ్రానికి చేరుకుంది. సెమటికు హైక్సోసు సమైఖ్యత లోపించిన ఈజిప్టు మీదదాడి చేయడంతో ఈజిప్టులో మొదటి విదేశీ పాలనా సామ్రాజ్యం మొదలైంది. క్రీ.పూ. 1650 లో హైస్కోసు ఆక్రమణదారులు దిగువ ఈజిప్టులో అధిక భాగాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని అవరిసులో ఒక కొత్త రాజధానిని స్థాపించారు. మొదటి ఎమ్మోసు నేతృత్వంలోని ఎగువ ఈజిప్టు సైన్యం వారిని తొలగించారు. వీరు 18 వ రాజవంశాన్ని స్థాపించి రాజధానిని మెంఫిసు నుండి తెబెసుకు మార్చారు.

 
ది హెడ్ ఆఫ్ వెయిటింగ్ ఆఫ్ ది బుక్ ఆఫ్ ది డెడ్ ఆఫ్ ఆని

క్రీ.పూ 1550-1070 నాటికి 18 వ రాజవంశంతో ది న్యూ కింగ్డం ప్రారంభమైంది. ఇది ఈజిప్టును ఒక అంతర్జాతీయ శక్తిగా మార్చింది. ఈ సమయంలో సామ్రాజ్యం దక్షిణంలో నోబియాలోని టోంబోసు, తూర్పున లేవంటు భాగాల వరకు సాంరాజ్యాన్ని విస్తరించబడింది. ఈ కాలం హట్షెప్సుతు, మూడవ థుట్మోసు, అఖేనాటెను, అతని భార్య నెఫెర్తిటి, టుటన్ఖమును, రెండవ రామెసెసు వంటి ప్రఖ్యాతిగాంచిన ఫారోలకు ప్రసిద్ధి చెందినది. చారిత్రాత్మకంగా మొట్టమొదటిసారిగా అటెనిజం పేరుతో ఏకీశ్వరోపాసన గుర్తింపు పొందింది. ఇతర దేశాలతో తరచుగా పరిచయాలు న్యూ కింగ్డంకు క్రొత్త ఆలోచనలను తీసుకువచ్చాయి. తరువాత లిబియన్లు, నుబియన్లు, అస్సిరియన్లు ఈ దేశం ఆక్రమించి, స్వాధీనం చేసుకున్నారు. కానీ స్థానిక ఈజిప్షియన్లు చివరికి వారిని వెలుపలకు తరిమి తిరిగి తమ దేశాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[21]

అచమనిదు సాంరాజ్యంసవరించు

 
Egyptian soldier of the Achaemenid army, c. 480 BCE. Xerxes I tomb relief.

క్రీ.పూ. 525 లో రెండవ కాంబిసెసు నాయకత్వంలోని శక్తివంతమైన అచమెనిదు పర్షియన్లు ఈజిప్టును ఆక్రమించడం ప్రారంభించారు. చివరకు ఫెలోసియం యుద్ధంలో ఫారో మూడవ ప్సంటికును స్వాధీనం చేసుకున్నారు. రెండవ కాంబిసెసు ఫారో అధికారిక బిరుదును స్వీకరించాడు. కాని ఈజిప్టును పర్షియాలోని సుసా (ఆధునిక ఇరాన్) నుండి పాలించాడు. ఈజిప్టును సత్రాపీ నియంత్రణలో ఉంచాడు. మొత్తం ఇరవై ఏడవ రాజవంశపాలన మొత్తం (క్రీ.పూ 525-402 ) పర్షియా పరిపాలన కాలం పూర్తిగా అచమెనిదు చక్రవర్తులు ఫరొహు పేరును స్వీకరించారు. క్రీ.పూ. 5 వ శతాబ్దంలో పర్షియన్లమీద కొన్ని తాత్కాలిక విజయవంతమైన తిరుగుబాటులు జరిగాయి. కానీ ఈజిప్షియన్లు పర్షియాని శాశ్వతంగా పడగొట్టలేకపోయారు.[22]

ఫరొనికు శకం సమయంలో 30 వ రాజవంశం స్థానిక పాలకులు పాలించిన చివరి సామ్రాజ్యంగా గుర్తించబడింది. క్రి..పూ. 343 లో చివరి స్థానిక ఫారో రాజు అయిన రెండవ నెక్టనేబొ యుద్ధంలో ఓడిపోయాక తిరిగి పర్షియన్ల వశం అయింది. అయితే 31 వ ఈజిప్టు రాజవంశం దీర్ఘకాలం కొనసాగలేదు. పెర్షియన్లు అనేక దశాబ్దాల తర్వాత అలెగ్జాండర్ ది గ్రేట్ చేతిలో పరాజయం పాలయ్యారు. అలెగ్జాండరు గ్రీకు జనరలు టోలెమీ మొదటి సోటరు టోలెమికు రాజవంశంను స్థాపించాడు.

ప్టోల్మాయికు మరియు రోమను ఈజిప్టుసవరించు

 
The Ptolemaic Queen Cleopatra VII and her son by Julius Caesar, Caesarion, at the Temple of Dendera.

టోలెమైక్ సామ్రాజ్యం ఒక శక్తివంతమైన హెలెనిస్టిక్ రాజ్యం. ఇది తూర్పున సిరియా, పశ్చిమాన సైరెన్, దక్షిణాన నబియా మద్య వ్యాపించింది. అలెగ్జాండ్రియా రాజధాని నగరంగా గ్రీకు సంస్కృతి, వాణిజ్యాలకు కేంద్రంగా మారింది. స్థానిక ఈజిప్షియన్ ప్రజలచే గుర్తింపు పొందేందుకు, వారు తమను ఫరోలకు వారసులుగా పేర్కొన్నారు. తరువాత టోలెమీలు ఈజిప్షియన్ల సంప్రదాయాలను స్వీకరించి ఈజిప్టు శైలి, దుస్తులను బహిరంగ కట్టడాల మీద చిత్రీకరించారు. ఈజిప్టు మతసంప్రదాయాలను అనుసరించారు.[23][24]

ఆక్టేవియను అలెగ్జాండ్రియాను స్వాధీనం చేసుకున్న తరువాత ఆమె కిరాయి సైనికులు పారిపోయిన తరువాత ఏడవ క్లియోపాత్రా ప్రియుడు మార్కు ఆంటొనీ కత్తితో పొడుచుకుని ఆమె చేతిలో చనిపోయిన తరువాత టోలెమైకు వంశానికి చెందిన చివరి పాలకుడు ఆత్మహత్య చేసుకున్నాడు. అవాంఛిత పాలన ఎదుర్కొనడానికి విదేశీ, పౌర యుద్ధాలలో స్థానిక ఈజిప్షియన్లు టొలేమీలను ఎదుర్కొన్నారు. ఇది రాజ్యంలో క్షీణతకు రోం విలీనానికి దారితీసింది. అయినప్పటికీ ఈజిప్టులో ముస్లింల విజయం తర్వాత హెలెనిస్టికు సంస్కృతి బాగా వృద్ధి చెందింది.


1 వ శతాబ్దంలో సెయింటు మార్కు ది ఇవాంజెలిస్టు క్రైస్తవ మతం క్రైస్తవ మతాన్ని ఈజిప్టుకు తీసుకువచ్చారు.[25] బైజాంటైను శకంలో ఈజిప్టు పాలన రోమను నుండి బదిలీ (డయోక్లేటియను పాలన (284-305 క్రీ.శ)) చేయబడినది. ఈసమయంలో ఈజిప్టులోని చాలా మంది క్రైస్తవులు హింసకుగురయ్యారు. తరువాత క్రొత్త నిబంధన ఈజిప్టులోకి అనువదించబడింది. క్రీ.శ 451 లో చల్సను కౌన్సిలు తరువాత దృఢంగా ప్రత్యేకమైన ఈజిప్షియను కాప్టికు చర్చి స్థాపించబడింది.[26]

మద్య యుగం (7 వ శతాబ్ధం – 1517)సవరించు

 
The Amr ibn al-As mosque in Cairo, recognized as the oldest in Africa

బైజాంటైను-సాసనియన్ యుద్ధం 602-628 మధ్యలో 7 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో కొంతకాలం సాసేనియా పర్షియా దాడి తరువాత ససనియా ఈజిప్టు అని పిలవబడిన ఒక కొత్త స్వల్ప-కాలిక (10 సంవత్సరాల) ప్రావింసును స్థాపించారు. తరువాత బైజాంటైన్లు దేశం నియంత్రణను తిరిగి పొందగలిగారు. తరువాత ముస్లిం అరబ్బుల ఇస్లామికు సామ్రాజ్యం ఈజిప్టును ఆక్రమించి (639-42 ) జయించింది. ఈజిప్టులో బైజాంటైను సైన్యాలను వారు ఓడించిన తరువాత అరబ్బులు సున్నీ ఇస్లాంను దేశంలోకి తీసుకుని వచ్చారు. ఈ కాలంలో ప్రారంభంలో ఈజిప్షియన్లు వారి కొత్త విశ్వాసాన్ని స్థానిక విశ్వాసాల అభ్యాసాలతో కలపడం మొదలుపెట్టారు. ప్రస్తుతం అది సూఫీ ఆదేశాలుగా అభివృద్ధి చెందాయి. [25]ఈ పూర్వ ఆచారాలు కాప్టికు క్రైస్తవ మతం కాలం ప్రారంభం అయ్యాయి.[27]

639 లో అమరు ఇబ్ను అల్ అస్ ఆధ్వర్యంలో రెండవ ఖలీఫా ఉమరు ఈజిప్టుమీదకు సుమారు 4,000 మంది సైనికులను పంపించారు. ఈ సైన్యం 6,40,000 లో మరో 5,000 మందితో చేరి హెలిపోపోలిసు యుద్ధంలో ఒక బైజాంటైను సైన్యాన్ని ఓడించింది. తరువాత అమరు అలెగ్జాండ్రియా వైపుకు ముందుకు కదిలాడు. 641 నవంబరు 8 న ఒప్పందం సంతకం చేసి అతనికి లొంగిపోయింది. 645 లో అలెగ్జాండ్రియాను బైజాంటైను సామ్రాజ్యం కొరకు స్వాధీనం చేసుకుంది. 646 లో అలెగ్జాండ్రియాను అమరు తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. 654 లో రెండవ కాంస్టంసుసు పంపిన సైన్యం తిప్పికొట్టబడింది. అప్పటి నుంచీ దేశంలో స్వాధీనం చేసుకొనడానికి బైజాంటైన్లు తీవ్ర ప్రయత్నం చేయలేదు.

అరబ్బులి ఈజిప్టు రాజధానిగా ఫస్టాటును స్థాపించారు. తరువాత ఇది క్రూసేడ్సు సమయంలో దహనం చేయబడింది. 986 సంవత్సరంలో స్థాపించబడిన కైరో అరబు సామ్రాజ్యంలోని అతిపెద్ద ధనిక నగరంగా అభివృద్ధి చెందింది. తరువాత ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద సంపన్న నగరాలలో ఒకటిగా అభివృద్ధి చెందింది.

అభాసిదు సాంరాజ్యంసవరించు

అబ్బాసీదు కాలంలో కొత్త పన్నులు విధించబడ్డాయి. అబ్బాసిదు పాలన ప్రారంభం అయిన 4 వ సంవత్సరంలో కాప్టులు తిరుగుబాటు చేశారు. 9 వ శతాబ్దం ప్రారంభంలో అబ్దుల్లా ఇబ్ను తాహీరు ఆధ్వర్యంలో ఈజిప్టులో పాలనాబాధ్యతలు నిర్వహించడానికి గవర్నర్లు నియమించబడ్డాౠ.అబ్దుల్లా ఇబ్ను తాహీరు బాగ్దాదు వద్ద నివసించాలని నిర్ణయించుకుని ఈజిప్టు పాలనాబాధ్యతలు నిర్వహించడానికి ప్రతినిధిని పంపాడు. 828 లో మరొక ఈజిప్టు తిరుగుబాటు మొదలైంది. 831 లో కాప్టులు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా స్థానిక ప్రభువులతో చేరారు. చివరికి బాగ్దాదు లోని అబ్బాసిదుల పతనం సాధారణ ప్రజలు ఈజిప్టు పాలనను స్వాధీనం చేసుకునేందుకు దారితీసింది. ఇంకా అబ్బాసిదు విధేయత కింద, ఇఖ్షిడులు, తులులీ రాజవంశాలు అబ్బాసిదు కాలిఫేని నిరాకరించడంలో విజయం సాధించాయి.

ఫాతిమిదు కాలిఫేటు మరియు మములక్సుసవరించు

 
The Al-Hakim Mosque in Cairo, of Al-Hakim bi-Amr Allah, the sixth caliph, as renovated by Dawoodi Bohra

కాలిఫెటు ప్రతిపాదించిన ముస్లిం పాలకులు తదుపరి 6 శతాబ్దాల కాలం ఈజిప్టును నియంత్రించారు. కైరో ఫాతిమిదు కాలిఫెటు స్థానంగా ఉంది. 1250 లో కర్డిషు అయుబిదు రాజవంశం ముగిసేకాలానికి టర్కో-సిర్కాసియను సైనిక కులానికి చెందిన మమ్లుకులు ఈజిప్టు నియంత్రణను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. 13 వ శతాబ్దం చివరలో ఈజిప్టు ఎర్ర సముద్రం, భారతదేశం, మలయ, ఈస్ట్ ఇండీసులతో సంబంధాలు అభివృద్ధిచేసింది.[28] 14 వ శతాబ్దం మధ్యలో " బ్లాక్ డెత్ " కారణంగా దేశ జనాభాలో 40% మంది మృతి చెందారు.[29]

ఓట్టమను ఈజిప్టు (1517–1867)సవరించు

1517 లో ఈజిప్టును ఒట్టోమను తుర్క్కులు స్వాధీనం చేసుకున్నారు. తరువాత ఇది ఒట్టోమను సామ్రాజ్య ప్రొవింసుగా మారింది. సైనికీకరణ పౌర సమాజజీవితం, ఆర్థిక సంస్థలను దెబ్బతీసింది.[28] ఈజిప్టు ఆర్థిక వ్యవస్థ బలహీనపడిన ఈజిప్టు ఆర్ధికవ్యవస్థను ప్లేగువ్యాధి మరింత అధ్వానస్థితికి చేర్చింది. ఫలితంగా పోర్చుగీసు వర్తకులు ఈజిప్టు వర్తకం మీద ఆధీనత స్వాధీనం చేసుకున్నారు.[28] 1687 - 1731 మధ్య ఈజిప్టులో 6 కరువులు సంభవించాయి.[30] 1784 కరువు కారణంగా జనాభాలో సుమారుగా ఆరవ వంతు క్షీణించింది.[31]

శతాబ్దాలుగా దేశాన్ని పరిపాలించిన సైనిక కులానికి చెందిన మమ్లుకుల నిరంతర అధికారం, ప్రభావం కారణంగా ఓట్టమను సుల్తాన్లకు ఈజిప్టు ప్రొవింసు నియంత్రణ కష్టమైనదిగా ఉండేది.

 
Napoleon defeated the Mamluk troops in the Battle of the Pyramids, 21 July 1798, painted by Lejeune.

మమ్లుకుల నియంత్రణలో ఈజిప్టు పాక్షిక స్వయంప్రతొపత్తిని కలిగి ఉంది. 1798 జూలై 21న న పిరమిడ్ల యుద్ధంలో మామ్లుక్ దళాలను ఫ్రెంచికి చెందిన నెపోలియను బొనపార్టే ఓడించాడు. లెజియూన్ చిత్రించినది. ఫ్రెంచిదళాలు ఈజిప్టును ఓడించిన తరువాత ఈజిప్టులో అధికారశూన్యత ఏర్పడింది. తరువాత ఈజిప్టు నియంత్రణ కొరకు ఓట్టమను టర్కులు, శతాబ్ధాలుగా ఈజిప్టును పాలించిన మమ్లుకులు, అల్బానియా కూలిసైనికుల మద్య త్రివిధపోరు కొనసాగింది.

ముహమ్మదు అలి సాంరాజ్యంసవరించు

 
Egypt under Muhammad Ali dynasty
 
Muhammad Ali was the founder of the Muhammad Ali dynasty and the first Khedive of Egypt and Sudan.

1805 లో ఫ్రెంచిని బహిష్కరించిన తరువాత ఈజిప్టులోని ఒట్టోమను సైన్యం అల్బేనియను సైనిక కమాండరు " ముహమ్మదు అలీ పాషా " అధికారాన్ని స్వాధీనం చేసుకున్నాడు. ఆయనకు ఈజిప్టు వైస్రాయి బిరుదు ఉన్నందున ఆయనకు ఒట్టోమను నౌకాశ్రయం స్వాధీనం చేసుకోవడం కేవలం నామమాత్రంగా ఉంది.[ఆధారం కోరబడింది] మహమ్మదు అలీ మమ్లుకులను మూకుమ్మడిగా హత్యచేసి ముహమ్మదు అలీ రాజవంశాన్ని స్థాపించాడు. ఇది 1952 లో విప్లవం వరకూ ఈజిప్టును పాలించింది.

1820 లో " లాంగు-స్టాపులు " పత్తి పరిచయం ఈ పంటను శతాబ్దం ముగిసేలోపు మోనోకల్చరుగా నగదు-పంట మారింది. భూమి యాజమాన్యాన్ని కేంద్రీకరించింది. ఉత్పత్తి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో విక్రయించబడింది.[32]

ముహమ్మదు అలీ ఉత్తర సూడాన్ (1820–1824), సిరియా (1833), అరేబియా, అనటోలియా భాగాలను స్వాధీనం చేసుకుని సాంరాజ్యంలో విలీనం చేసాడు. కానీ 1841 లో ఐరోపా శక్తులు సామ్రాజ్యాన్ని కూల్చివేస్తాయనే భయంతో ఆయన ఓట్టోమన్ల నుండి స్వాధీనం చేసుకున్న భూభాగాలను తిరిగి ఇచ్చేలా వత్తిడికి గురయ్యాడు. ఆయన సైనికప్రధాన ప్రభుత్వం దేశాన్ని ఆధునీకరించాల్సిన అవసరాన్ని ఆయనకు తెలియజేసింది. ఆయన పరిశ్రమలు, నీటిపారుదల, రవాణా కొరకు కాలువల వ్యవస్థను నిర్మించి పౌర సేవను సంస్కరించాడు.[32]


20 వ శతాబ్దంలో సోవియటు వ్యూహ (కమ్యూనిజం లేకుండా) సారూప్యతలతో ఓట్టమను సామ్రాజ్యంలో ఈజిప్టును శక్తివంతమైన స్థానంగా అభివృద్ధి చేయడానికి మొత్తం ప్రజలలో 4% మందిని సైనికులుగా నియమించాడు.[33]

ముహమ్మదు అలీ పాషా కొర్వీ సంప్రదాయ ఆధారితంగా ఆధునికీకరించిన గొప్ప సైన్యాన్ని అభివృద్ధి చేసాడు. 19 వ శతాబ్ధంలో ఈజిప్టులో నిర్బంధ పురుష వ్యవసాయ విధానం ప్రవేశపెట్టాడు. తన బృహత్తర సైన్యాన్ని ఆధునికీకరించడానికి నూతన విధానం అవలంబించాడు. దానిని సంఖ్యాపరంగా బలోపేతం చేశాడు. సైనికులలో నిర్బంధ విద్య, శిక్షణ అమలు చేసాడు. కొత్త భావనలు దేశాన్ని ఒంటరిగా మార్చాయి. సైనిక విభాగంలో వారిదృష్టి మరల్చకుండా ఉంచడానికి పురుషులను సైనిక శిబిరాలభవనాలలో ఉంచారు. సైనిక జీవన విధానం మీద ప్రజలకు ఆగ్రహం చివరికి పురుషులలో జాతీయవాదంతో కూడిన కొత్త భావజాలం జనించింది. కొత్తగా నియమించిన సైనికవిభాగం సహాయంతో ముహమ్మద్ అలీ ఈజిప్టులో తన పాలన సాగించాడు.[34]

ముహమ్మదు అలీ తరువాత ఆయన కుమారుడు ఇబ్రహీం ( 1848 సెప్టెంబరులో), మనవడు మొదటి అబ్బాసు (నవంబర్ 1848 నవంబరులో), తరువాత సెడు (1854 లో) (సైన్సు, వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహించి బానిసత్వాన్ని నిషేధించిన ఇస్మాయిలు (1863 లో) పాలన సాగించారు.[33]

ఐరోపా చొరబాటు (1867–1914)సవరించు

ముహమ్మదు అలీ రాజవంశం క్రింద ఈజిప్టు నామమాత్రంగా ఒట్టోమను ప్రావిన్సుగా మిగిలిపోయింది. దీనికి 1867 లో స్వయంప్రతిపత్త వాసల్ దేశం (ఖేడివేటు) హోదా లభించింది. 1914 వరకు ఒట్టోమన్లకు అధికారం, ఉనికి లేనప్పటికి ఇది చట్టబద్ధమైన హోదాతో ఉంది.

1869 లో ఫ్రెంచి భాగస్వామ్యంతో నిర్మించిన సూయజు కాలువ పూర్తయింది. దీని నిర్మాణానికి ఐరోపా బ్యాంకులు ఆర్థిక సహాయం చేశాయి. నిర్వహణ, అవినీతికి పెద్ద మొత్తాలు కూడా అందించబడ్డాయి. కొత్తగా విధించబడిన పన్నులు ప్రజలను అసంతృప్తికి గురిచేసాయి. 1875 లో ఇస్మాయిలు కాలువలోని ఈజిప్టు వాటాలన్నింటినీ బ్రిటిషు ప్రభుత్వానికి అమ్మడం ద్వారా దివాలా తీయడం నుండి తప్పించింది. ఇది 3 సంవత్సరాలలో ఈజిప్టు మంత్రివర్గంలో బ్రిటిషు, ఫ్రెంచి నియంత్రణాధికారులను నియమించడానికి దారితీసింది.[35]

అంటువ్యాధులు (1880 లలో పశువుల వ్యాధి), వరదలు, యుద్ధాలు వంటి ఇతర పరిస్థితులు ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీసి విదేశీ రుణాలపై ఈజిప్టు ఆధారపడటాన్ని మరింత అధికరింపజేసింది.[36]

తరువాతి సంవత్సరాల్లో, రాజవంశం బ్రిటిష్ తోలుబొమ్మగా మారింది. In later years, the dynasty became a British puppet.

[32] 1882 లో బ్రిటిషు ఆక్రమణ వరకు ఒట్టోమను సామంతరాజ్యంగా ఇస్మాయిలు, టెవ్ఫికు పాషా ఈజిప్టును పాక్షిక స్వతంత్ర రాజ్యంగా పరిపాలించారు.

 
1919 లో కైరోలో ప్రదర్శిస్తున నిర్వహిస్తున్న మహిళా జాతీయవాదులు

ఇస్మాయిలు పాలనపట్ల ప్రాంతీయంగా ప్రజలలో అధికరించిన అసంతృప్తి ఐరోపా చొరబాటు 1879 లో ప్రాంతీయప్రముఖుడు అహమ్మదు ఉరాబీ నాయకత్వంలో మొదటి జాతీయవాద సమూహాల ఏర్పాటుకు దారితీసింది. తమ నియంత్రణ తగ్గుతుందనే భయంతో యుకె, ఫ్రాన్సు సైనికపరంగా జోక్యం చేసుకుని అలెగ్జాండ్రియాపై బాంబు దాడి చేసి " టెల్ ఎల్ కేబీరు " యుద్ధంలో ఈజిప్టు సైన్యాన్ని అణిచివేసాయి. [37] తరువాత ఈజిప్టు ఇస్మాయిలు కుమారుడు టెవ్ఫికు ఆధ్వర్యంలో బ్రిటిషు రక్షితప్రాంతంగా తిరిగి స్థాపించబడింది.[38]

1906 లో " దిన్షావే సంఘటన " చాలా మంది తటస్థ ఈజిప్షియన్లను జాతీయవాద ఉద్యమంలో చేరేలా ప్రేరేరణ కల్పించింది.

బ్రిటిషు ప్రొటక్టరేటు (1882–1952)సవరించు

1914 నవంబరు 5 వరకు ఈజిప్టు ఖేడివేటు 5 నవంబరు ఒట్టోమను ప్రావింసుగా మిగిలిపోయింది.[39] ఒట్టోమను సామ్రాజ్యం టర్కీయువకులు కేంద్రశక్తులకు మద్దతుగా మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో చేరాలని తీసుకున్న నిర్ణయానికి ప్రతిస్పందనగా దీనిని బ్రిటిషు రక్షితప్రాంతంగా ప్రకటించారు.

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో కేంద్ర శక్తులకు మద్దతు ఇస్తున్న ఒట్టోమను సుల్తాను సార్వభౌమత్వాన్ని తిరస్కరించడానికి 1914 లో ప్రొటెక్టరేటు అధికారికంగా మార్చబడి దేశాధినేత బిరుదు సుల్తానుగా మార్చబడింది. ఖెడివే సుల్తాను రెండవ అబ్బాసును పదవి నుండి తొలగించి ఆయన స్థానంలో ఆయన మామ హుస్సేను కమెలు సుల్తానుగా నియమ్ంచబడ్డాడు.[40]

మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం తరువాత " సాదు జాగ్లు, వాఫ్డు పార్టీ నాయకత్వంలో శాసనసభ్యులలో చాలమంది ఈజిప్టు జాతీయవాద ఉద్యమానికి మద్దతుగా నిలిచారు. 1919 మార్చి 8 న బ్రిటిషు జగ్లులును ఆయన సహచరులను మాల్టాకు బహిష్కరించిన తరువాత దేశంలో మొదటి ఆధునిక విప్లవం ఉద్భవించింది. ఈ తిరుగుబాటు 1922 ఫిబ్రవరి 22 న యునైటెడు ప్రభుత్వం ఈజిప్టు ఏకపక్షంగా స్వాతంత్ర ప్రకటనచేసింది.[41]

 
ఎల్ అలమైన్ సమీపంలో బ్రిటిష్ పదాతిదళం, 1942 జూలై 17

1923 లో కొత్త ప్రభుత్వం పార్లమెంటరీ వ్యవస్థ ఆధారంగా రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించి అమలు చేసింది. 1924 లో సాదు జాగ్లు ఈజిప్టు ప్రధానమంత్రిగా ఎన్నికయ్యారు. 1936 లో ఆంగ్లో-ఈజిప్టు ఒప్పందం ముగిసింది. మిగిలి ఉన్న బ్రిటీషు ప్రభావం, రాజు రాజకీయ ప్రమేయం కారణంగా నిరంతర అస్థిరత కారణంగా 1952 లో సైనిక తిరుగుబాటుతో పార్లమెంటు రద్దు చేయబడింది. " ఫ్రీ ఆఫీసర్సు ఉద్యమం " తన కుమారుడు ఫువాడుకు మద్దతుగా రాజు ఫరూకు పదవి నుండి తొలగి ఫువాడుకు పదవీబాధ్యతలు అప్పగించాడు. 1954 వరకు ఈజిప్టులో బ్రిటిషు సైనిక ఉనికి కొనసాగింది.[42]

రిపబ్లికు (1953–ప్రస్తుతం)సవరించు

Following the 1952 Revolution by the Free Officers Movement, the rule of Egypt passed to military hands. On 18 June 1953, the Egyptian Republic was declared, with General Muhammad Naguib as the first President of the Republic, serving in that capacity for a little under one and a half years.

నాసరు పాలన (1956–1970)సవరించు

 
Egyptian President Gamal Abdel Nasser in Mansoura, 1960

1954 లో పాను-అరబిస్టు, 1952 ఉద్యమానికి వ్యూహకర్త అయిన గమలు అబ్దేలు నాజరు వత్తిడి కారణంగా నాగుయిబు రాజీనామా చేయవలసి పరిస్థితి ఏర్పడింది. తరువాత ఆయన గృహ నిర్బంధంలో ఉంచబడ్డాడు. నాగుయిబు రాజీనామా తరువాత 1956 లో గమలు అబ్దేలు నాజరు ఎన్నికయ్యే వరకు అధ్యక్ష పదవి ఖాళీగా ఉంది.[43]

1956 జూనులో నాజరు అధ్యక్షుడిగా అధికారం చేపట్టారు. 1956 జూన్ 13 న ఆక్రమిత సూయజు కెనాల్ జోన్ నుండి బ్రిటిషు దళాలు వైదొలగే ప్రక్రియ పూర్తి చేశాయి. 1956 జూలై 26 న నాజరు సూయజు కాలువను జాతీయం చేసి 1956 సూయెజు సంక్షోభానికి ప్రేరేరణకలిగించాడు.

1958 లో ఈజిప్టు, సిరియా యునైటెడు అరబ్ రిపబ్లికు అని పిలువబడే సార్వభౌమ సంఘాన్ని ఏర్పాటు చేశాయి. యూనియను స్వల్పకాలికంగా ఉనికిలో ఉండి 1961 లో సిరియా విడిపోవడంతో యూనియను ముగిసింది. యునైటెడు అరబు రిపబ్లికు ఉనికిలో ఉన్న సమయంలో, యునైటెడు అరబు స్టేట్సు అని పిలువబడే ఉత్తర యెమెన్ (లేదా ముటావాక్కిలైటు కింగ్డం ఆఫ్ యెమెన్) సమాఖ్యలో ఉంది. 1959 లో ఈజిప్టు సభ్య రాజ్యమైన గాజా స్ట్రిపు ఆల్-పాలస్తీనా ప్రభుత్వం అరబు యూనియను సాకుతో యునైటెడు అరబు రిపబ్లికులో కలిసిపోయిన తరువాత తిరిగి పునరుద్ధరించబడలేదు.

1960 ల ప్రారంభంలో ఈజిప్టు ఉత్తర యెమెన్ అంతర్యుద్ధంలో పూర్తిగా జోక్యం చేస్తుంది. ఈజిప్టు అధ్యక్షుడు గమలు అబ్దేలు నాజరు 70,000 మంది ఈజిప్టు దళాలు, రసాయన ఆయుధాలతో యెమెన్ రిపబ్లికన్లకు మద్దతు ఇచ్చారు. అనేక సైనిక కదలికలు, శాంతి సమావేశాలు ఉన్నప్పటికీ, యుద్ధం ప్రతిష్టంభనతో మునిగిపోయింది. తరువాత యెమెనులో ఈజిప్టు నిబద్ధత బాగా దెబ్బతింది.

1967 మే మధ్యలో సిరియా మీద రాబోయే ఇజ్రాయెలు దాడి గురించి సోవియట్ యూనియను నాజరుకు హెచ్చరికలు జారీ చేసింది. స్టాఫ్ చీఫ్ మొహమ్మదు ఫౌజీ వారిని "నిరాధారమైన" అని ధృవీకరించినప్పటికీ [44][45] నాజరు వరుసగా మూడు చర్యలు తీసుకున్నాడు. ఇది యుద్ధాన్ని వాస్తవంగా యుద్ధం అనివార్యమని భావించబడింది: మే 14 న ఇజ్రాయెలు సరిహద్దుకు సమీపంలో ఉన్న సినాయిలో తన దళాలను మోహరించాడు, ఇజ్రాయెలుతో సినాయి ద్వీపకల్ప సరిహద్దులో ఉన్న ఐఖ్యరాజ్యసమితి శాంతిభద్రతలను బహిష్కరించాడు, మే 23 న ఆయన టిరాను జలసంధిలో ఇజ్రాయెలు నౌకల ప్రవేశాన్ని అడ్డగించాడు.[46] మే 26 న నాజరు ఇలా ప్రకటించాడు. "యుద్ధం సాధారణమైనది, ఇజ్రాయెలును నాశనం చేయడమే మా ప్రాథమిక లక్ష్యం".[47]

టిరాను మూసివేత జలసంధి మూసివేతను కాసుసు బెల్లీ అని ఇజ్రాయెలు ప్రతిస్పందించింది. 1967 ఆరు రోజుల యుద్ధంలో ఇజ్రాయెలు ఈజిప్టుపై దాడి చేసింది. 1948 అరబు-ఇజ్రాయెలు యుద్ధం ద్వారా ఈజిప్టు సినాయి ద్వీపకల్పం, గాజా స్ట్రిప్‌ను ఆక్రమించింది. 1967 యుద్ధంలో (1980/81 లో 18 నెలల విరామం మినహా) అమలు చేయబడిన అత్యవసర చట్టం 2012 వరకు అమలులో ఉంది.[48] ఈ చట్టం ఆధారంగా పోలీసు అధికారాలు విస్తరించబడ్డాయి. రాజ్యాంగ హక్కులు నిలిపివేయబడ్డాయి, సెన్సార్‌ఉషిపు చట్టబద్ధం చేయబడింది.[ఆధారం కోరబడింది]

1950 ల ప్రారంభంలో ఈజిప్టు రాచరికం పతనం సమయంలో ఈజిప్షియన్లలో 5 లక్షల కంటే తక్కువగా ఉన్నత తరగతి, ధనవంతులు, 40 లక్షల మధ్యతరగతి, 1,70,000 మంది దిగువ తరగతి (పేదలుగా) ఉన్నట్లు పరిగణించబడ్డారు.[49] ప్రాధమిక-పాఠశాల-వయస్సు పిల్లలలో సగం కంటే తక్కువ మంది పాఠశాలకు హాజరయ్యారు. వారిలో ఎక్కువ మంది బాలురు ఉన్నారు. నాజరు విధానాలు దీనిని మార్చాయి. భూ సంస్కరణ, పంపిణీ, విశ్వవిద్యాలయ విద్యలో నాటకీయ పెరుగుదల సంభవించింది. జాతీయ పరిశ్రమలకు ప్రభుత్వ సహకారం సామాజిక చైతన్యాన్ని బాగా మెరుగుపరిచాయి. సామాజిక వక్రతను చదును చేశాయి. విద్యా సంవత్సరం 1953–54 నుండి 1965–66 వరకు మొత్తం ప్రభుత్వ పాఠశాలల నమోదు రెట్టింపు అయింది. గతంలో లక్షలాది మంది పేద ఈజిప్షియన్లు ప్రభుత్వ రంగంలో విద్య, ఉద్యోగాల ద్వారా మధ్యతరగతికి చేరుకున్నారు. ఈజిప్టులో నాజర్ ఆధ్వర్యంలో మధ్యతరగతిలో ఎక్కువ భాగం వైద్యులు, ఇంజనీర్లు, ఉపాధ్యాయులు, న్యాయవాదులు, జర్నలిస్టులు ఉన్నారు.[49] 1960 లలో ఈజిప్టు ఆర్థిక వ్యవస్థ మందగమనం నుండి పతనం అంచుకు వెళ్ళింది. సమాజంలో స్వేచ్ఛ క్షీణించింది.[50]

సదతు పాలన (1970–1981)సవరించు

 
Egyptian tanks advancing in the Sinai desert during the Yom Kippur War, 1973

1970 లో అధ్యక్షుడు నాజరు మరణించాడు. అతని తరువాత అన్వరు సదాతు అధికారం వహించాడు. 1972 లో సదాతు సోవియటు యూనియను నుండి సదాతు ఈజిప్టు ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ విధేయతను యునైటెడు స్టేట్సుకు మార్చి సోవియటు సలహాదారులను బహిష్కరించాడు. మతవాదం, లౌకికవాదం వ్యతిరేకతను అరికట్టేప్రక్రియలో ఇన్ఫిటా ఆర్థిక సంస్కరణ విధానాన్ని ప్రారంభించాడు. 1973 లో ఈజిప్టు, సిరియాతో కలిసి " అక్టోబరు యుద్ధం " ప్రారంభించింది. 6 సంవత్సరాల క్రితం ఇజ్రాయెలు స్వాధీనం చేసుకున్న సినాయి భూభాగంలో కొంత భాగాన్ని తిరిగి పొందటానికి ఆశ్చర్యకరమైన దాడిచేసి సదాతు ఇజ్రాయెలలుతో శాంతికి బదులుగా సినాయిని తిరిగి పొందడంలో విజయం సాధించాడు. [51]

 
1978 క్యాంపు డేవిడు ఒప్పందాల సంతకం జరుపుకుంటోంది: మెనాచెం బిగిను, జిమ్మీ కార్టరు, అన్వరు సదాతు

1975 లో సదాతు నాజరు ఆర్థిక విధానాలను మార్చాడు. తన ప్రజాదరణను ప్రభుత్వ నిబంధనలను తగ్గించడానికి ఉపయోగించి తన ఇన్ఫిటా కార్యక్రమం ద్వారా విదేశీ పెట్టుబడులను ప్రోత్సహించడానికి ప్రయత్నించాడు. ఈ విధానం ద్వారా పన్నులు, దిగుమతి సుంకాల తగ్గింపు వంటి ప్రోత్సాహకాలు అందించి కొంతమంది పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించాడు. అయితే పెట్టుబడులు ప్రధానంగా తక్కువ సమస్యలు ఉన్న పర్యాటకం, నిర్మాణం వంటి లాభదాయక పరిశ్రమలకు కేంద్రీకరించబడి ఈజిప్టు శిశు పరిశ్రమలను వదిలివేసాయి.[52] సదాతు విధానాలు ఈజిప్టు ఆధునికీకరణకు, మధ్యతరగతి ప్రజలకు సహకరించినప్పటికీ ప్రధాన ఆహారపదార్ధాల మీద మినహాయింపులను తొలగించిన కారణంగా అది ఉన్నతవర్గానికి అనుకూలంగా మారి " 1977 ఈజిప్టు ఆహారదోపిడీ " కి దారితీసింది.

1977 లో సదాతు ఇజ్రాయెలుకు చారిత్రాత్మక పర్యటన చేయడం 1979 శాంతి ఒప్పందానికి దారితీసింది. బదులుగా ఇజ్రాయెలు సినాయి నుండి వైదొలగింది. సదాతు చొరవ అరబు ప్రపంచంలో విపరీతమైన వివాదానికి దారితీసి అరబు లీగు నుండి ఈజిప్టు బహిష్కరణకు దారితీసింది. కాని దీనికి చాలా మంది ఈజిప్షియన్లు మద్దతు ఇచ్చారు.[53]1981 అక్టోబరులో సదాతును ఇస్లామికు ఉగ్రవాది హత్య చేశాడు.

ముబారకు పాలన (1981–2011)సవరించు

హోస్ని ముబారకు అధికారంలోకి వచ్చాడు. సదాతు హత్య తర్వాత నిర్వహించిన ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఆయన మాత్రమే అభ్యర్థిగా ఉన్నాడు. [54]

ఇజ్రాయెలుతో ఈజిప్టుకు ఉన్న సంబంధాన్ని హోస్నీ ముబారకు పునరుద్ఘాటించాడు. ఈజిప్టు అరబు పొరుగువారితో ఉద్రిక్తతలను తగ్గించాడు. దేశీయంగా ముబారకు తీవ్రమైన సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాడు. వ్యవసాయ, పరిశ్రమల ఉత్పత్తి విస్తరించినప్పటికీ జనాభా పెరుగుదలతో ఆర్థిక వ్యవస్థ వేగంగా అభివృద్ధి సాధించలేదు. సామూహిక పేదరికం, నిరుద్యోగం కారణంగా గ్రామీణ కుటుంబాలకు చెందిన ప్రజలు కైరో వంటి నగరాలలోకి ప్రవేశించటానికి దారితీశాయి. అక్కడ వారు రద్దీగా ఉన్న మురికివాడలలో నివసించి మనుగడ సాగించడంలో శ్రమపడ్డారు.

1986 ఫిబ్రవరి 25 న సెక్యూరిటీ పోలీసులు వారి విధుల కాలపరిమితిని 3 నుండి 4 సంవత్సరాలకు పొడిగించాలని కోరుతూ అల్లర్లను ప్రారంభించారు. కైరోలో హోటళ్ళు, నైట్‌ఉక్లబ్బులు, రెస్టారెంట్లు, కాసినోలు మీద దాడి చేయబడింది. ఇతర నగరాలలో అల్లర్లు జరిగాయి. 24 గంటల కాలం కర్ఫ్యూ విధించారు. పరిస్థితి పునరుద్ధరించడానికి సైన్యం 3 రోజులు సమయం పట్టింది. సంఘటనలో 107 మంది మరణించారు.[55]

1980, 1990, 2000 లలో ఈజిప్టులో ఉగ్రవాద దాడులు చాలా తీవ్రరూపందాల్చాయి. తీవ్రవాదులు క్రైస్తవులు, విదేశీ పర్యాటకులు, ప్రభుత్వ అధికారులను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం ప్రారంభించారు.[56] 1990 వ దశకంలో ఇస్లాం సమూహం, అల్-గమా అల్-ఇస్లామియా, ప్రముఖ రచయితలు, మేధావుల హత్యలు, హత్యాయత్నాల నుండి, పర్యాటకులు, విదేశీయులను పదేపదే లక్ష్యంగా చేసుకోవడం వంటి హింసాత్మక చర్యలు విస్తృత రూపందాల్చాయి. ఈజిప్టు ఆర్ధికవ్యవస్థ అతిపెద్ద రంగమైన పర్యాటకానికి ఇది హాని కలిగించింది.[57] పర్యాటకరగం మీద ఆధారపడిన చాలా మంది ప్రజల జీవనోపాధిని కూడా నాశనం చేసింది.[58]

ముబారకు పాలనలో రాజకీయం మీద 1978 లో సదాతు చేత సృష్టించబడిన నేషనలు డెమోక్రటికు పార్టీ ఆధిపత్యం చెలాయించింది. ఇది 1993 సిండికేట్సు లా, 1995 ప్రెస్ లా, 1999 నాన్గవర్నమెంటలు అసోసియేషన్సు చట్టం ఆమోదించబడింది. కొత్త నిబంధనలు విధించడం ద్వారా అసోసియేషను, వ్యక్తీకరణ స్వేచ్ఛను దెబ్బతీసింది. ఉల్లంఘనల మీద కఠినమైన జరిమానాలు విధించబడ్డాయి. ఫలితంగా 1990 ల చివరినాటికి పార్లమెంటరీ రాజకీయాలు అస్థవ్యస్థం అయ్యాయి. రాజకీయ వ్యక్తీకరణకు ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు కూడా తగ్గించబడ్డాయి.[59]

 
Cairo grew into a metropolitan area with a population of over 20 million

1997 నవంబరు 17 న లక్సోరు సమీపంలో 62 మంది (అధికంగా పర్యాటకులు) చకోతకు గురయ్యారు.

2005 ఫిబ్రవరి చివరలో ముబారకు అధ్యక్ష ఎన్నికల చట్టం సంస్కరణను ప్రకటించాడు. 1952 ఉద్యమం తరువాత మొదటిసారిగా బహుళ అభ్యర్థుల ఎన్నికలకు మార్గం సుగమం చేశారు.[60] ఏదేమైనా కొత్త చట్టం అభ్యర్థుల మీద ఆంక్షలు విధించింది. ముబారకు సులభంగా తిరిగి ఎన్నికలలో విజయం సాధించాడు.[61] ఎన్నికలలో 25% ప్రజలు పాల్గొన్నారు.[62] ఎన్నికలలో ప్రభుత్వం జోక్యం చేసుకున్నదని పరిశీలకులు అభిప్రాయం వెలిబుచ్చారు.[63]ఎన్నికల తరువాత తన తరువాతి స్థానంలో నిలిచిన " అయమాను నౌరు " ను ముబారకు ఖైదుచేసాడు.[64]

మానవహక్కుల పరిశీలన 2006 నివేదిక ఈజిప్టులో తీవ్రమైన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘన జరిగినట్లు వివరించింది. వీటిలో సాధారణ హింస, ఏకపక్ష నిర్బంధాలు, సైనిక, దేశభద్రతా కోర్టుల ముందు విచారణలు ఉన్నాయి.[65] ఇక్కడ ఇతర దేశాలు యుద్ధం, తీవ్రవాదం సంబంధిత అనుమానితులను విచారణ కోసం పంపే ఈజిప్టులో 2007 లో అమ్నెస్టీ ఇంటర్నేషనలు ఒక నివేదికను విడుదల చేసింది. నివేదిక ఈజిప్టు హింసకు అంతర్జాతీయ కేంద్రంగా మారిందని ఆరోపించింది. [66] ఈజిప్టు విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ నివేదికను ఖండించింది.[67]


రాజ్యాంగ మార్పులు 2007 మార్చి 19 న ఓటు వేసిన పార్టీలు మత కార్యకలాపాల ప్రాతిపదికగా రాజకీయ కార్యకలాపాలకు నిషేధించబడిన పార్టీలు కొత్త ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాన్ని రూపొందించడానికి అనుమతించబడ్డాయి. పోలీసు అధికారాలకు ఖైదు నిఘా వంటి విస్తృత అధికారం ఇవ్వబడింది. పార్లమెంటును రద్దు చేయడానికి, న్యాయవ్యవస్థను అంతం చేయడానికి అధ్యక్షుడికి అధికారాన్ని ఇచ్చాయి.[68] 2009 లో నేషనలు డెమోక్రటికు పార్టీ (ఎన్డిపి) మీడియా కార్యదర్శి డాక్టరు అలీ ఎల్ దీను హిలాలు డెసౌకి ఈజిప్టును "ఫారోనిక్" రాజకీయ వ్యవస్థగా ప్రజాస్వామ్య "దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం" గా అభివర్ణిస్తూ "ఈజిప్టులో నిజమైన శక్తి కేంద్రం మిలటరీ" అని కూడా డెసౌకి పేర్కొన్నాడు.[69]

విప్లవం (2011–2014)సవరించు

Top: Celebrations in Tahrir Square after the announcement of Hosni Mubarak's resignation; Bottom: Protests in Tahrir Square against President Morsi on 27 November 2012.

25 జనవరి 2011 న ముబారకు ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా విస్తృత నిరసనలు ప్రారంభమయ్యాయి. 2011 ఫిబ్రవరిన ముబారకు రాజీనామా చేసి కైరో నుండి పారిపోయాడు. ఫలితంగా కైరో తహ్రీరు స్క్వేరులో వద్ద ఆనందకరంగా వేడుకలు జరిగాయి.[70] ఈజిప్టు సైన్యం పాలించే అధికారాన్ని చేపట్టింది.[71][72] సుప్రీం కౌన్సిలు ఆఫు ఆర్మ్డ్ ఫోర్సెసు ఛైర్మను మొహమ్మదు హుస్సేను టాంటావి తాత్కాలిక రాష్ట్ర అధిపతి అయ్యారు.[73][74]2011 ఫిబ్రవరి 13 న సైన్యం పార్లమెంటును రద్దు చేసి రాజ్యాంగాన్ని నిలిపివేసింది.[75]

2011 మార్చి 19 న రాజ్యాంగప్రజాభిప్రాయ సేకరణ జరిగింది. మునుపటి పాలన అధికారంలో ఉన్నప్పటి నుండి 2011 నవంబరు 28 న ఈజిప్టు మొదటి పార్లమెంటు ఎన్నికలను నిర్వహించింది. ఎన్నికలలో ఓటింగు అధికంగా జరిగింది. పెద్ద అవకతవకలు, హింస గురించి నివేదికలు లేవు.[76][76] మొహమ్మదు మోర్సీ 2012 జూన్ 24 న అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యాడు. [77] 2012 ఆగస్టు 2 న ఈజిప్టు ప్రధాన మంత్రి హిషాం కండిలు తన 35 మంది సభ్యుల మంత్రివర్గంలో ముస్లిం బ్రదర్హుడు నుండి నలుగురుతో మొత్తం 28 మంది కొత్తవారిని ప్రకటించారు. [78]

కఠినమైన ఇస్లామికు పద్ధతులను విధిస్తుందని విశ్వసించిన ఉదారవాద, లౌకిక సమూహాలు రాజ్యాంగ సభ నుండి బయటకు వెళ్ళాయి. అయితే ముస్లిం బ్రదర్హుడు మద్దతుదారులు మోర్సీ వెనుక తమ మద్దతుగా నిలిచారు.[79] 2012 నవంబరు 22 న అధ్యక్షుడు మోర్సీ తన మీద డిక్రీలను నిరోధించి, రాజ్యాంగ అసెంబ్లీ బాధ్యతలు రక్షించాలని కోరుతూ తాత్కాలిక ప్రకటన విడుదల చేశారు.[80]

ఈ చర్య ఈజిప్టు అంతటా భారీ నిరసనలు, హింసాత్మక చర్యలకు దారితీసింది.[81] 2012 డిసెంబరు 5 న అధ్యక్షుడు మోర్సీ పదివేల మంది మద్దతుదారులు, ప్రత్యర్థులు ఘర్షణ పడ్డారు. విప్లవం తరువాత ఇస్లాంవాదులు, వారి శత్రువుల మధ్య జరిగిన యుద్ధాన్ని అతిపెద్ద హింసాత్మక యుద్ధంగా అభివర్ణించబడింది.[82] మొహమ్మదు మోర్సీ ప్రతిపక్ష నాయకులతో చర్చలకు అవకాశం ఇచ్చినప్పటికీ " 2012 డిసెంబరు రాజ్యాంగ ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ " రద్దు చేయడానికి నిరాకరించాడు.[83]

మోర్సీ ముస్లిం బ్రదర్హుడు ప్రభుత్వం నిరంకుశ విధానాల పట్ల తీవ్రమైన ప్రజా అసంతృప్తి తరువాత 2013 జూలై 3 న [84] సైన్యం తిరుగుబాటు చేసి అధ్యక్షుడు మోర్సీని అధికారం నుండి తొలగించి మధ్యంతర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.[85]

మన్సోరు మోర్సీని తొలగించిన తరువాత కొత్త ప్రభుత్వానికి 2013 జూలై 4 న ఈజిప్టు సుప్రీం కాన్స్టిట్యూషనలు కోర్టు 68 సంవత్సరాల ప్రధాన న్యాయమూర్తి తాత్కాలిక అద్యక్షుడుగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. సైనిక మద్దతుగల ఈజిప్టు అధికారులు ముస్లిం బ్రదర్హుడు, దాని మద్దతుదారులపై విరుచుకుపడ్డారు. వేలాది మందికి జైలు శిక్ష విధించి, వందలాది వీధి నిరసనకారులను చంపారు.[86][87]సామూహిక విచారణలో ముస్లిం బ్రదర్హుడు నాయకులు, కార్యకర్తలలో చాలా మందికి సామూహిక విచారణలలో మరణశిక్ష లేదా జీవిత ఖైదు విధించబడింది.[88][89][90]

2014 జనవరి 18 న మధ్యంతర ప్రభుత్వం ప్రజాభిప్రాయ సేకరణ (98.1% మంది ఓటర్లు మద్దతుగా ఉన్నారు) నిర్వహించిన తరువాత కొత్త రాజ్యాంగాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. నమోదిత ఓటర్లలో 38.6% మంది ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో పాల్గొన్నారు.[91] మోర్సీ పదవీకాలంలో ప్రజాభిప్రాయ సేకరణలో ఓటు వేసిన 33% కంటే ఇందులో ఎక్కువ సంఖ్యలో పాల్గొన్నారు.[92] 2014 మార్చి 26 న ఈజిప్టు సాయుధ దళాల అధిపతి అబ్దేలు ఫట్టా ఎల్-సిసి మిలటరీకి రాజీనామా చేసి 2014 అధ్యక్ష ఎన్నికల్లో తాను అభ్యర్థిగా నిలబడతానని ప్రకటించాడు.[93]2014 మే 26,28 మధ్య జరిగిన ఈ ఎన్నికలలో ఎల్-సిసికి ఘన విజయం సాధించింది.[94] 2014 జూన్ 8 న ఈజిప్ట్ అధ్యక్షుడిగా ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ముస్లిం బ్రదర్హుడు, కొన్ని ఉదారవాద, లౌకిక కార్యకర్త సమూహాలు ఓటును బహిష్కరించాయి.[95] సైనిక మద్దతు ఉన్న అధికారులు ఎన్నికలను మూడవ రోజుకు పొడిగించినప్పటికీ 46% ఓటింగు (2012 ఎన్నికలలో 52%) పోలింగు కంటే తక్కువగా ఉంది.[96]

భౌగోళికంసవరించు

 
Nile valley near Luxor.
 
Rocky landscape in Marsa Alam.

ఈజిప్టు ప్రధానంగా అక్షాంశాలు 22 ° నుండి 32 ° ఉత్తర అక్షాంశం, 25 ° నుండి 35 ° రేఖాంశం మధ్య ఉంటుంది. దేశవైశాల్యం 10,01,450 చ.కి.మీ.[97] ఇది వైశాల్యపరంగా ప్రపంచంలో 30 వ స్థానంగా ఉంది. ఈజిప్టు వాతావరణంలోని తీవ్ర శుష్కత కారణంగా ఇరుకైన నైలు లోయ డెల్టా వెంట జనసాంధ్రత కేంద్రీకృతమై ఉన్నారు. అంటే మొత్తం 5.5% భూభాగంలో జనాభాలో 99% మంది నివసిస్తున్నారు.[98] 98% ఈజిప్షియన్లు 3% భూభాగంలో నివసిస్తున్నారు.[99]

ఈజిప్టుకు పశ్చిమసరిహద్దులో లిబియా, దక్షిణసరిహద్దులో సూడాన్, తూర్పుసరిహద్దులో గాజా స్ట్రిప్, ఇజ్రాయెల్ సరిహద్దులుగా ఉన్నాయి. వ్యూహాత్మక స్థానం కారణంగా భౌగోళిక రాజకీయాలలో ఈజిప్టు ముఖ్యమైన పాత్ర లభించింది: ఒక ఖండాంతర దేశంగా ఇది ఆఫ్రికా, ఆసియా మధ్య భూవంతెనగా (సూయజు ఇస్తమసు) ఉంది. దేశంలోని సూయజుకాలువ మధ్యధరా సముద్రాన్ని హిందూ మహాసముద్రంతో కలిపే నౌకాయాన జలమార్గం (సూయజ్ కాలువ) ఉంది.

నైలు లోయతో ఈజిప్టు భూభాగంలో ఎక్కువ భాగం ఎడారి, కొన్ని ఒయాసిసులు చెల్లాచెదురుగా ఉన్నాయి. దేశాంలో వీచేగాలులు 100 అడుగుల (30 మీ) కంటే ఎక్కువ ఎత్తులో ఉన్న ఇసుక దిబ్బలను సృష్టిస్తాయి. ఈజిప్టులో సహారా ఎడారి, లిబియా ఎడారి భాగాలు ఉన్నాయి. ఈ ఎడారులు ఫారోల రాజ్యాన్ని పాశ్చాత్య ఆక్రమణల నుండి రక్షించాయి. పురాతన ఈజిప్టులో "ఎర్ర భూమి" గా అభివర్ణించబడింది.

పట్టణాలు, నగరాలలో అలెగ్జాండ్రియా రెండవ అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది; ఆస్వాన్; అస్యుత్; కైరో ఆధునిక ఈజిప్టు రాజధాని, అతిపెద్ద నగరంగా ఉంది; ఎల్ మహల్లా ఎల్ కుబ్రా; గిజా, ఖుఫు పిరమిడు ప్రదేశం; హుర్ఘదా; లక్సోరు; కోం ఓంబో; పోర్టు సఫాగా; పోర్టు సయ్యదు; షర్ము ఎల్ షేకు; సూయజు, సూయజు కాలువ దక్షిణ భాగం ఉన్న ప్రదేశం; జగాజికు; మిన్యా. బహారియా, దఖ్లా, ఫరాఫ్రా, ఖర్గా, సివా మొదలైన ఒయాసిసులు ఉన్నాయి. రెకు మొహమ్మదు నేషనలు పార్కు, జరానికు ప్రొటెక్టరేటు, సివా ఉన్నాయి.

2015 మార్చి 13 న ఈజిప్టు కొత్త రాజధాని కోసం ప్రణాళికలు ప్రకటించబడ్డాయి.[100]

వాతావరణంసవరించు

 
Saint Catherine in southern Sinai, on a snowy winter morning.

ఈజిప్టులో శీతాకాలంలో వర్షాలు అధికంగా వస్తుంది.[101] కైరోకు దక్షిణంగా వర్షపాతం వార్షికంగా 2 నుండి 5 మిమీ (0.1 నుండి 0.2 అంగుళాలు) (చాలా సంవత్సరాల వ్యవధి కూడా ఉంటుంది) ఉంటుంది. ఉత్తర తీరం చాలా సన్నని భూచీలికలో వర్షపాతం 410 మిమీ (16.1 అంగుళాలు)[102] ఎక్కువగా వర్షపాతం అక్టోబరు, మార్చి మధ్య ఉంటుంది. సినాయి పర్వతాలు, ఉత్తర తీర నగరాలైన డామిట్టా, బాల్టిం, సిడి బరానీల వంటి పర్వతప్రాంతాల మీద హిమపాతం ఉంటుంది. అరుదుగా అలెగ్జాండ్రియాలో హిమపాతం సంభవిస్తుంది. 2013 డిసెంబరు 13 న కైరోలో చాలా తక్కువగా మంచు కురిసింది. ఇది చాలా దశాబ్దాలలో మొదటిసారిగా సంభవించింది.[103] సినాయి, ఈజిప్టు మధ్య స్వల్పంగా మంచుస్పటికాలు ఏర్పడుతుంటాయి. ఈజిప్టు ప్రపంచంలో అతి పొడిగానూ ఎండ సంభవిస్తున్న దేశం. ఈజిప్టు భూ ఉపరితలం చాలావరకు ఎడారి ఉంటుంది.

 
ఈజిప్టు వాయువ్యంలోని ఖతారా డిప్రెషను

ఈజిప్టులో అసాధారణంగా వేడి, ఎండ, పొడి వాతావరణం ఉంది. ఉత్తరప్రాంతంలో సగటు ఉష్ణోగ్రతలు అధికంగా ఉంటాయి. వేసవిలో దేశంలోని మిగతా ప్రాంతాలలో కూడా ఉష్ణోగ్రత చాలా అధికంగా ఉంటుంది. ఉత్తర సముద్ర తీరం మీద స్థిరంగా చల్లటి మధ్యధరా గాలులు వీస్తాయి. ముఖ్యంగా వేసవి కాలం ఎత్తైన ప్రాంతాలలో మరింత మితమైన ఉష్ణోగ్రతను పొందడానికి ఇది సహాయపడుతుంది. దక్షిణాన విస్తారమైన ఎడారుల నుండి ఉద్భవించిన వేడి, పొడి గాలి (ఖమాసీను) వీస్తుంది. ఇది వసంత ఋతుతువులో లేదా వేసవి ప్రారంభంలో వీస్తుంది. ఇది కాలిపోతున్న ఇసుక, ధూళి కణాలను తెస్తుంది. సాధారణంగా పగటి ఉష్ణోగ్రతలు 40 ° సెం (104 ° ఫా), కొన్నిసార్లు లోపలి భాగంలో 50 ° సెం (122 ° ఫా) కంటే అధికంగా ఉంటుంది. అయితే సాపేక్ష ఆర్ద్రత 5% లేదా అంతకంటే తక్కువకు పతనం ఔతుంది. ఖమాసీను వీచేటప్పుడు ఈజిప్టులో సంపూర్ణ అత్యధిక ఉష్ణోగ్రతలు సంభవిస్తాయి. ఈజిప్టులో ముఖ్యంగా అస్వాను, లక్సోరు, అస్యుటు వంటి నగరాలలో వాతావరణం ఎల్లప్పుడూ ఎండ, స్పష్టతగా ఉంటుంది. ఇది భూమిపై అతి తక్కువ మేఘావృతం, తక్కువ వర్షపు ప్రాంతాలలో ఒకటి.

అస్వాను ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ముందు ఈజిప్టులో నైలు నది వండ్రుమట్టిని (నైలు బహుమతి) నింపుతుంది. ఇది ఈజిప్టుకు సంవత్సరాలుగా స్థిరమైన పంటను ఇచ్చింది.

గ్లోబలు వార్మింగు కారణంగా సముద్ర మట్టాలు పెరగడం ఈజిప్టు జనసాంద్రత కలిగిన తీరప్రాంతానికి ముప్పు కలిగిస్తుంది. ఇది దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ, వ్యవసాయం, పారిశ్రామికరంగంలో తీవ్రమైన పరిణామాలను కలిగిస్తుంది. సముద్ర మట్టాలలో గణనీయమైన పెరుగుదల 21 వ శతాబ్దం చివరి నాటికి పెరుగుతున్న జనాభా ఒత్తిళ్లతో కలిపి, మిలియన్ల మంది ఈజిప్షియన్లను పర్యావరణ శరణార్థులుగా మార్చగలదని కొందరు వాతావరణ నిపుణుల అభిప్రాయపడ్డారు.[104][105]

జీవవైవిద్యంసవరించు

1992 జూన్ 9 న ఈజిప్టు రియో ​​కన్వెన్షను ఆన్ బయోలాజికలు డైవర్సిటీపై సంతకం చేసింది. 1994 జూన్ 2 న సమావేశంలో పాల్గొన్నది.[106] తరువాత జాతీయ జీవవైవిధ్య వ్యూహం, కార్యాచరణ ప్రణాళికను రూపొందించింది. 1998 జూలై 31 న సమావేశంలో వెలువరించబడింది.[107] అనేక సి.బి.డి. నేషనలు బయోడైవర్శిటీ స్ట్రాటజీ, యాక్షను ప్లాన్సు జంతువులు, మొక్కలతో పాటు జీవవైవిధ్య సంరక్షణను విస్మరించాయి.[108] అన్ని రకాల జీవితాల గురించి సమతుల్య సమాచారాన్ని అందించడంలో ఈజిప్టు ప్రణాళిక అసాధారణమైనదిగా భావించబడింది.

ఈజిప్టు నుండి వివిధ జాతిసమూహాల సంఖ్య నమోదు చేయబడిందని ప్రణాళిక పేర్కొంది: ఆల్గే (1483 జాతులు), జంతువులు (వీటిలో 15,000 జాతులు 10,000 కంటే ఎక్కువ కీటకాలు), శిలీంధ్రాలు (627 కంటే ఎక్కువ జాతులు), మోనెరా (319 జాతులు) ), మొక్కలు (2426 జాతులు), ప్రోటోజోవాన్లు (371 జాతులు). కొన్ని ప్రధాన సమూహాల ఉదాహరణకు లైకెన్-ఏర్పడే శిలీంధ్రాలు, నెమటోడు పురుగులు, సంఖ్య తెలియదు. ఉభయచరాలు, పక్షులు, చేపలు, క్షీరదాలు, సరీసృపాలు వంటి చిన్న, బాగా అధ్యయనం చేసిన సమూహాలు కాకుండా ఈజిప్టు నుండి మరిన్ని జాతులు నమోదు చేయబడినందున ఆ సంఖ్యలు పెరిగే అవకాశం ఉంది. ఉదాహరణకు లైకెన్-ఏర్పడే జాతులతో సహా శిలీంధ్రాల కోసం, తరువాతి పనిలో ఈజిప్టు నుండి 2200 కు పైగా జాతులు నమోదయ్యాయని తేలింది. వాస్తవానికి దేశంలో ఉనికిలో ఉన్న శిలీంధ్రాల తుది సంఖ్య చాలా అధికంగా ఉంటుందని భావిస్తున్నారు.[109] ఈజిప్టులో 284 స్థానిక గడ్డిజాతులు గుర్తించబడి నమోదు చేయబడ్డాయి.[110]

రాజకీయ సంక్షోభము [2013]సవరించు

దేశంలో చెలరేగిన రాజకీయ సంక్షోభము కారణంగా ఈజిప్టు ప్రభుత్వం ఆగస్టు 14, 2013 బుధవారం దేశంలో అత్యవసర పరిస్థితిని ప్రకటించింది. పదవీచ్యుత అధ్యక్షుడు మహమ్మద్ ముర్సీకి మద్దతుగా ఆందోళనలకు దిగిన నిరసనకారులపై సైన్యం విరుచుకుపడింది. సైన్యం దాడిలో 149 మంది మరణించారు. ఇదిలా ఉండగా, హింసాకాండపై కలత చెందిన ఈజిప్టు ఉపాధ్యక్షుడు ఎల్‌బరాడీ తన పదవికి రాజీనామా చేశారు. దేశవ్యాప్తంగా బుధవారం సాయంత్రం 4 గంటల నుంచి అమలులోకి వస్తున్నట్లు ఈజిప్టు అధ్యక్ష కార్యాలయం ప్రభుత్వ టీవీ చానల్ ద్వారా ప్రకటించింది. ముర్సీ మద్దతుదారులపై విరుచుకుపడిన సైన్యం, వారు వేసుకున్న శిబిరాలను బుల్‌డోజర్లతో నేలమట్టం చేసింది. శాంతిభద్రతలను అదుపులోకి తెచ్చేందుకు తగిన చర్యలు చేపట్టేందుకు ఎమర్జెన్సీ సైన్యానికి తగిన అధికారాలు కల్పిస్తోందని అంతర్గత వ్యవహారాల శాఖ ఒక ప్రకటనలో వెల్లడించింది. సైన్యం దాడుల్లో 95 మంది మరణించగా, 758 మంది గాయపడినట్లు భద్రతా బలగాలు వెల్లడించాయి. అయితే, మృతుల సంఖ్య రెండువేలకు పైనే ఉంటుందని, దాదాపు పదివేల మంది గాయపడ్డారని ముర్సీకి చెందిన ముస్లిం బ్రదర్‌హుడ్ తెలిపింది

మూలాలుసవరించు

  1. "Egypt" in the CIA World Factbook, 2007.
  2. Midant-Reynes, Béatrix. The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings. Oxford: Blackwell Publishers.
  3. "Constitution of The Arab Republic of Egypt 2014" (PDF). sis.gov.eg. Archived (PDF) from the original on 18 July 2015. Retrieved 13 April 2017.
  4. "Lessons from/for BRICSAM about south–north Relations at the Start of the 21st Century: Economic Size Trumps All Else?". International Studies Review. 9.
  5. "South Africa just lost its spot as Africa's second largest economy". Archived from the original on 13 November 2017. Retrieved 11 November 2017.
  6. "South Africa's Economy Falls To Third Behind Nigeria, Egypt". Archived from the original on 1 December 2017. Retrieved 19 November 2017.
  7. Hoffmeier, James K (1 October 2007). "Rameses of the Exodus narratives is the 13th B.C. Royal Ramesside Residence". Trinity Journal: 1. Archived from the original on 24 November 2010. Retrieved 30 September 2012.
  8. Z., T. (1928). "Il-Belt (Valletta)" (PDF). Il-Malti (in Maltese) (2 ed.). Il-Ghaqda tal-Kittieba tal-Malti. 2 (1): 35. Archived from the original (PDF) on 17 April 2016.CS1 maint: Unrecognized language (link)
  9. The ending of the Hebrew form is either a dual or an ending identical to the dual in form (perhaps a locative), and this has sometimes been taken as referring to the two kingdoms of Upper and Lower Egypt. However, the application of the (possibly) "dual" ending to some toponyms and other words, a development peculiar to Hebrew, does not in fact imply any "two-ness" about the place. The ending is found, for example, in the Hebrew words for such single entities as "water" ("מַיִם"), "noon" ("צָהֳרַיִם"), "sky/heaven" ("שָׁמַיִם"), and in the qere – but not the original "ketiv" – of "Jerusalem" ("ירושל[י]ם"). It should also be noted that the dual ending – which may or may not be what the -áyim in "Mitzráyim" actually represents – was available to other Semitic languages, such as Arabic, but was not applied to Egypt. See inter alia Aaron Demsky ("Hebrew Names in the Dual Form and the Toponym Yerushalayim" in Demsky (ed.) These Are the Names: Studies in Jewish Onomastics, Vol. 3 (Ramat Gan, 2002), pp. 11–20), Avi Hurvitz (A Concise Lexicon of Late Biblical Hebrew: Linguistic Innovations in the Writings of the Second Temple Period (Brill, 2014), p. 128) and Nadav Na’aman ("Shaaraim – The Gateway to the Kingdom of Judah" in The Journal of Hebrew Scriptures, Vol. 8 (2008), article no. 24 Archived 17 October 2014 at the Wayback Machine., pp. 2–3).
  10. "On the So-Called Ventive Morpheme in the Akkadian Texts of Amurru". www.academia.edu. p. 84. Archived from the original on 18 January 2016. Retrieved 18 November 2015.
  11. Black, Jeremy A.; George, Andrew; Postgate, J.N. (2000). A Concise Dictionary of Akkadian. Otto Harrassowitz Verlag. ISBN 978-3-447-04264-2.
  12. Rosalie, David (1997). Pyramid Builders of Ancient Egypt: A Modern Investigation of Pharaoh's Workforce. Routledge. p. 18.
  13. Muḥammad Jamāl al-Dīn Mukhtār. "Ancient Civilizations of Africa". Books.google.co.za. p. 43. Archived from the original on 31 January 2017. Retrieved 28 May 2016.
  14. Antonio Loprieno, "Egyptian and Coptic Phonology", in Phonologies of Asia and Africa (including the Caucasus). Vol 1 of 2. Ed: Alan S Kaye. Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, 1997: p. 449
  15. "A Brief History of Alchemy". University of Bristol School of Chemistry. Archived from the original on 5 October 2008. Retrieved 21 August 2008.
  16. Breasted, James Henry; Peter A. Piccione (2001). Ancient Records of Egypt. University of Illinois Press. pp. 76, 40. ISBN 978-0-252-06975-8.
  17. Midant-Reynes, Béatrix. The Prehistory of Egypt: From the First Egyptians to the First Kings. Oxford: Blackwell Publishers.
  18. "The Nile Valley 6000–4000 BCE Neolithic". The British Museum. 2005. Archived from the original on 14 February 2009. Retrieved 21 August 2008.
  19. Bard, Kathryn A. Ian Shaw, ed. The Oxford Illustrated History of Ancient Egypt. Oxford: Oxford University Press, 2000. p. 69.
  20. "The Fall of the Egyptian Old Kingdom". BBC. 17 February 2011. Archived from the original on 17 November 2011. Retrieved 3 November 2011.
  21. "The Kushite Conquest of Egypt". Ancientsudan.org. Archived from the original on 1 February 2011. Retrieved 25 August 2010.
  22. Shaw (2002) p. 383
  23. Bowman, Alan K (1996). Egypt after the Pharaohs 332 BC – AD 642 (2nd ed.). Berkeley: University of California Press. pp. 25–26. ISBN 0-520-20531-6.
  24. Stanwick, Paul Edmond (2003). Portraits of the Ptolemies: Greek kings as Egyptian pharaohs. Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-77772-8.
  25. 25.0 25.1 "Egypt". Berkley Center for Religion, Peace, and World Affairs. Archived from the original on 20 December 2011. Retrieved 14 December 2011. See drop-down essay on "Islamic Conquest and the Ottoman Empire"
  26. Kamil, Jill. Coptic Egypt: History and Guide. Cairo: American University in Cairo, 1997. p. 39
  27. El-Daly, Okasha (2005). Egyptology: The Missing Millennium. London: UCL Press. p. 140.
  28. 28.0 28.1 28.2 Abu-Lughod, Janet L. (1991) [1989]. "The Mideast Heartland". Before European Hegemony: The World System A.D. 1250–1350. New York: Oxford University Press. pp. 243–244. ISBN 978-0-19-506774-3.
  29. "Egypt – Major Cities". Countrystudies.us. Archived from the original on 17 January 2013. Retrieved 8 February 2013.
  30. Donald Quataert (2005). The Ottoman Empire, 1700–1922. Cambridge University Press. p. 115. ISBN 978-1-139-44591-7. Archived from the original on 13 February 2014. Retrieved 21 June 2013.
  31. "Icelandic Volcano Caused Historic Famine In Egypt, Study Shows". ScienceDaily. 22 November 2006. Archived from the original on 17 January 2013. Retrieved 8 February 2013.
  32. 32.0 32.1 32.2 Izzeddin, Nejla M. Abu (1981). Nasser of the Arabs: an Arab assessment. Third World Centre for Research and Publishing. p. 2. ISBN 978-0-86199-012-2.
  33. 33.0 33.1 Baten, Jörg (2016). A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. Cambridge University Press. p. 217. ISBN 978-1-107-50718-0.
  34. Fahmy, Khaled (1997). "All the Pasha's Men: Mehmed Ali, his army and the making of modern Egypt": 119–147.
  35. Nejla M. Abu Izzeddin, Nasser of the Arabs, p. 2.
  36. Baten, Jörg (2016). A History of the Global Economy. From 1500 to the Present. Cambridge University Press. p. 217, 224 Figure 7.6: "Height development in the Middle East and the world (male)" and 225. ISBN 978-1-107-50718-0.
  37. Anglo French motivation: Derek Hopwood, Egypt: Politics and Society 1945–1981. London, 1982, George Allen & Unwin. p. 11.
  38. De facto protectorate: Joan Wucher King, Historical Dictionary of Egypt. Metuchen, NJ; 1984; Scarecrow. p. 17.
  39. "Treaty of Lausanne (1923): Article 17 of the treaty refers to Egypt and Sudan". byu.edu. Archived from the original on 23 December 2012. Retrieved 28 November 2013.
  40. Jankowski, James. Egypt, A Short History. p. 111.
  41. Jankowski, James. Egypt, A Short History. p. 112.
  42. "Egypt". The World Factbook. CIA. Archived from the original on 11 June 2008. Retrieved 2 February 2011.
  43. "ذاكرة مصر المعاصر – السيرة الذاتية". modernegypt.bibalex.org. Archived from the original on 14 August 2018. Retrieved 24 September 2018.
  44. Aburish 2004, p. 252
  45. Kandil 2012, p. 76
  46. Shlaim, Rogan, 2012 pp. 7, 106
  47. Samir A. Mutawi (2002). Jordan in the 1967 War. Cambridge University Press. p. 95. ISBN 978-0-521-52858-0. Archived from the original on 6 September 2015. Retrieved 20 June 2015.
  48. "The Emergency Law in Egypt". International Federation for Human Rights. Archived from the original on 1 February 2011. Retrieved 2 February 2011.
  49. 49.0 49.1 Egypt on the Brink by Tarek Osman, Yale University Press, 2010, p. 120
  50. Jesse Ferris (2013). Nasser's Gamble: How Intervention in Yemen Caused the Six-Day War and the Decline of Egyptian Power. Princeton University Press. p. 2. ISBN 0-691-15514-3. Archived from the original on 6 September 2015. Retrieved 20 June 2015.
  51. Major Michael C. Jordan (USMC) (1997). "The 1973 Arab-Israeli War: Arab Policies, Strategies, and Campaigns". GlobalSecurity.org. Archived from the original on 19 April 2009. Retrieved 20 April 2009.
  52. Amin, Galal. Egypt's Economic Predicament: A Study in the Interaction of External Pressure, Political Folly, and Social Tension in Egypt, 1960–1990, 1995
  53. Vatikiotis, P.J. (1991). The History of Modern Egypt: From Muhammad Ali to Mubarak (4. ed.). London: Weidenfeld and Nicolson. p. 443. ISBN 978-0-297-82034-5.
  54. Cambanis, Thanassis (11 September 2010). "Succession Gives Army a Stiff Test in Egypt". The New York Times. Egypt. Archived from the original on 27 October 2011. Retrieved 3 November 2011.
  55. Middle East International No 270, 7 March 1986, Publishers Lord Mayhew, Dennis Walters. Simon Ingram p. 8, Per Gahrton p.20
  56. Murphy, Caryle Passion for Islam: Shaping the Modern Middle East: the Egyptian Experience, Scribner, 2002, p. 4
  57. "Solidly ahead of oil, Suez Canal revenues, and remittances, tourism is Egypt's main hard currency earner at $6.5 billion per year." (in 2005) ... concerns over tourism's future Archived 24 September 2013 at the Wayback Machine.. Retrieved 27 September 2007.
  58. Gilles Kepel, Jihad, 2002
  59. Dunne, Michele (January 2006). "Evaluating Egyptian Reform". Carnegie Papers: Middle East Series (66): 4.
  60. "Mubarak throws presidential race wide open". Business Today Egypt. 10 March 2005. Archived from the original on 10 March 2005. Retrieved 8 February 2013.
  61. "Democracy on the Nile: The story of Ayman Nour and Egypt's problematic attempt at free elections". Weeklystandard.com. 27 March 2006. Archived from the original on 7 January 2012. Retrieved 3 November 2011.
  62. Gomez, Edward M (12 September 2005). "Hosni Mubarak's pretend democratic election". San Francisco Chronicle. Archived from the original on 15 September 2005. Retrieved 8 February 2013.
  63. "Egyptian vote marred by violence". Christian Science Monitor. 26 May 2005. Archived from the original on 8 February 2013. Retrieved 8 February 2013.
  64. "United States "Deeply Troubled" by Sentencing of Egypt's Nour". U.S. Department of State. 24 December 2005. Archived from the original on 21 October 2011. Retrieved 8 February 2013.
  65. "Egypt: Overview of human rights issues in Egypt". Human Rights Watch. Archived from the original on 14 November 2008. Retrieved 8 February 2013.
  66. "Egypt torture centre, report says". BBC News. 11 April 2007. Archived from the original on 26 November 2011. Retrieved 3 November 2011.
  67. "Egypt rejects torture criticism". BBC News. 13 April 2007. Archived from the original on 31 March 2012. Retrieved 3 November 2011.
  68. "Anger over Egypt vote timetable". BBC News. 20 March 2007. Archived from the original on 29 November 2011. Retrieved 3 November 2011.
  69. "NDP Insider: Military will ensure transfer of power". US Department of State. 30 July 2009. Archived from the original on 28 January 2011.
  70. "Mubarak Resigns As Egypt's President, Armed Forces To Take Control". Huffington Post. 11 February 2011. Archived from the original on 22 March 2013. Retrieved 8 February 2013.
  71. Kirkpatrick, David D. (11 February 2010). "Mubarak Steps Down, Ceding Power to Military". The New York Times. Archived from the original on 11 February 2011. Retrieved 11 February 2011.
  72. "Egypt crisis: President Hosni Mubarak resigns as leader". BBC. 11 February 2010. Archived from the original on 11 February 2011. Retrieved 11 February 2011.
  73. Hope, Christopher; Swinford, Steven (15 February 2011). "WikiLeaks: Egypt's new man at the top 'was against reform'". The Daily Telegraph. Archived from the original on 10 March 2011. Retrieved 5 March 2011.
  74. "The Supreme Council of the Armed Forces: Constitutional Proclamation". Egypt State Information Service. 13 February 2011. Archived from the original on 27 April 2011. Retrieved 5 March 2011. The Chairman of the Supreme Council of the Armed Forces shall represent it internally and externally.
  75. "Egyptian Parliament dissolved, constitution suspended". BBC. 13 February 2011. Archived from the original on 14 February 2011. Retrieved 13 February 2011.
  76. Memmott, Mark (28 November 2011). "Egypt's Historic Day Proceeds Peacefully, Turnout High For Elections". Npr.org. Archived from the original on 2 December 2012. Retrieved 8 February 2013.
  77. "Egypt's new president moves into his offices, begins choosing a Cabinet". CNN. 25 June 2012. Archived from the original on 12 May 2013. Retrieved 13 February 2013.
  78. "Egypt unveils new cabinet, Tantawi keeps defence post". 3 August 2012.
  79. "Rallies for, against Egypt president's new powers". Associated Press. 23 November 2012. Archived from the original on 29 November 2012. Retrieved 23 November 2012.
  80. "Egypt's President Mursi assumes sweeping powers". BBC News. 22 November 2012. Archived from the original on 22 November 2012. Retrieved 23 November 2012.
  81. Spencer, Richard (23 November 2012). "Violence breaks out across Egypt as protesters decry Mohammed Morsi's constitutional 'coup'". The Daily Telegraph. London. Archived from the original on 27 November 2012. Retrieved 23 November 2012.
  82. "Egypt Sees Largest Clash Since Revolution". Wall Street Journal. 6 December 2012. Archived from the original on 21 April 2015. Retrieved 8 December 2012.
  83. Fleishman, Jeffrey (6 December 2012). "Morsi refuses to cancel Egypt's vote on constitution". Los Angeles Times. Archived from the original on 8 December 2012. Retrieved 8 December 2012.
  84. "Think Again: The Muslim Brotherhood". Al-Monitor. 28 January 2013. Archived from the original on 2 February 2017. Retrieved 7 December 2016.
  85. Kirkpatrick, David D. (3 July 2013). "Army Ousts Egypt's President; Morsi Denounces 'Military Coup'". The New York Times. Archived from the original on 4 July 2013. Retrieved 3 July 2013.
  86. "Egypt protests: Hundreds killed after police storm pro-Morsi camps". Australian Broadcasting Corporation. 15 August 2013. Archived from the original on 4 August 2014. Retrieved 29 July 2014.
  87. "Abuse claims rife as Egypt admits jailing 16,000 Islamists in eight months". The Independent. 16 March 2014. Archived from the original on 4 September 2014. Retrieved 29 July 2014.
  88. "Egypt sentences 683 to death in latest mass trial of dissidents". The Washington Post. 28 April 2014. Archived from the original on 20 June 2014. Retrieved 29 July 2014.
  89. "Egyptian court sentences 529 people to death". The Washington Post. 24 March 2014. Archived from the original on 5 August 2014. Retrieved 29 July 2014.
  90. "Egyptian court sentences Muslim Brotherhood leader to life in prison". Reuters. 4 July 2014. Archived from the original on 29 July 2014. Retrieved 29 July 2014.
  91. "Egypt constitution 'approved by 98.1 percent'". Al Jazeera English. 18 January 2014. Archived from the original on 19 January 2014. Retrieved 18 January 2014.
  92. Egypt's new constitution gets 98% 'yes' vote, First vote of post-Morsi era shows strength of support for direction country has taken since overthrow of president in July, Patrick Kingsley in Cairo, theguardian.com, Saturday 18 January 2014 18.47 GMT, https://www.theguardian.com/world/2014/jan/18/egypt-constitution-yes-vote-mohamed-morsi Archived 21 December 2016 at the Wayback Machine.
  93. "Egypt's El-Sisi bids military farewell, says he will run for presidency". Ahram Online. 26 March 2014. Archived from the original on 27 March 2014. Retrieved 26 March 2014.
  94. "Former army chief scores landslide victory in Egypt presidential polls". The Guardian. Archived from the original on 29 May 2014. Retrieved 29 May 2014.
  95. "Sisi elected Egypt president by landslide". 30 May 2014. Archived from the original on 2 June 2014. Retrieved 29 July 2014.
  96. "Egypt election: Sisi secures landslide win". BBC. 29 May 2014. Archived from the original on 22 July 2014. Retrieved 29 July 2014.
  97. "World Factbook area rank order". Cia.gov. Archived from the original on 9 February 2014. Retrieved 1 February 2011.
  98. "Land use and Coastal Management in the Third Countries: Egypt as a case" (PDF). Archived (PDF) from the original on 24 March 2009. Retrieved 3 November 2011.
  99. Fouberg, Erin H.; Murphy, Alexander B.; de Blij (2009). Human Geography: People, Place, and Culture. John Wiley & Sons. p. 91. ISBN 978-0-470-57647-2. Archived from the original on 9 May 2013. Retrieved 10 February 2013.
  100. "Egypt to build new administrative and business capital". BBC News. 13 March 2015. Archived from the original on 16 December 2018. Retrieved 20 June 2018.
  101. Soliman, KH. Rainfall over Egypt. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society, vol. 80, issue 343, p. 104.
  102. "Marsa Matruh, Egypt". Weatherbase.com. Archived from the original on 4 November 2011. Retrieved 3 November 2011.
  103. Samenow, Jason (13 December 2013). "Biblical snowstorm: Rare flakes in Cairo, Jerusalem paralyzed by over a foot". The Washington Post. Archived from the original on 3 September 2015. Retrieved 26 August 2017.
  104. "Contingency planning for rising sea levels in Egypt | IRIN News, March 2008". Irinnews.org. Archived from the original on 27 August 2010. Retrieved 25 August 2010.
  105. El Deeb and Keath, Sarah and Lee. "Islamist claims victory in Egypt president vote". Associated Press. Archived from the original on 20 June 2012. Retrieved 18 June 2012.
  106. "List of Parties". Archived from the original on 24 January 2011. Retrieved 8 December 2012.
  107. "Egypt: National Strategy and Action Plan for Biodiversity Conservation" (PDF). Archived (PDF) from the original on 17 January 2013. Retrieved 9 December 2012.
  108. "The Micheli Guide to Fungal Conservation". Archived from the original on 19 February 2015. Retrieved 9 December 2012.
  109. A.M. Abdel-Azeem, The History, Fungal Biodiversity, Conservation, and Future Perspectives for Mycology in Egypt IMA Fungus 1 (2): 123–142 (2010).
  110. Ibrahim, Kamal M.; Hosni, Hasnaa A.; Peterson, Paul M. (2016). Grasses of Egypt. Washington, D.C.: Smithsonian Institution Scholarly Press. Retrieved 16 April 2016.

ఈజిప్ట్ వికీపీడియా


"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=ఈజిప్టు&oldid=2691425" నుండి వెలికితీశారు