నియోబియం

(Niobium నుండి దారిమార్పు చెందింది)

నియోబియం 41వ మూలకం. ఇది ఇంతకు ముందు కొలంబియం (Cb) గా ప్రస్తుతం నియోబియం (Nb) గా గుర్తింపబడుతుంది. ఇది మృదువుగా, బూడిద రంగులో, తీగలుగా సాగుగల గుణమున్న లోహము. ఇది పైరోక్లోర్ అనే ఖనిజంలో లభిస్తుంది. పైరోక్లోర్ ఖనిజం నుండి నియోబియం, కొలంబైట్ లాంటి వాణిజ్యపరమయిన ధాతువులను తీయవచ్చు. గ్రీకు పురాణాల్లోని టాంటలస్ కూతురయిన నియోబ్ నుండి ఈ పేరును గ్రహించడం జరిగింది. నియోబియం ఎన్నో భౌతిక, రాసాయనిక విషయాల్లో టాంటలం అనే మరో మూలకంతో చాలా సారూప్యత కలిగి ఉండటం వలన ఈ రెండిటినీ పక్కన పక్కన పెట్టి భేదాలు చూడటం కష్టం. 1801 లో చార్లెస్ హాట్చెట్ అనే ఆంగ్ల రసాయనశాస్త్రజ్ఞుడు టేంటలంతో సారూప్యత కలిగిన ఒక మూలకాన్ని కనుగొని, దానికి కొలంబియం అని నామకరణం చేసాడు. 1809లో మరో ఆంగ్ల రసశాస్త్రవేత్త విలియం హైడ్ వొలాస్టన్ టేంటలం, కొలంబియం ఒకటే అని తప్పుడు అభిప్రాయానికి వచ్చాడు. 1846లో జెర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త హెయిన్రిచ్ రోజ్ టాంటలం ముడిలోహాల్లో రెండవ మూలకం ఉందనీ, అది నియోబియం అని నామకరణం చేసాడు. 1864, 1865 లో కొన్ని వరుసగా జరిగిన పరిశోధనల్లో తేలిందేమిటంటే నియోబియం, కొలంబియం ఒకటే అనీ (టేంటలం కాకుండా), దాదాపు ఒక శతాబ్దం పాటూ రెండు పేర్లూ మార్చి మార్చి వాడబడ్డాయి. 1949లో అధికారికంగా నియోబియం అనే పేరు ధ్రువపడినప్పటికీ, అమెరికాలోని మెటలర్జీ (లోహశాస్త్ర) విభాగం వారు కొలంబియం అనే వాడుతున్నారు. ఇరవయ్యో శతాబ్ది మొదటికిగానీ వాణిజ్యపరంగా నియోబియం వాడుకలోకి రాలేదు. బ్రెజిల్ నియోబియం, ఫెర్రోనియోబియం (అనబడే నియోబియం, ఇనుము యొక్క లోహమిశ్రం) ఖనిజాల ఉత్పత్తిలో ముందంజలో ఉంది. గ్యాస్ రవాణా గొట్టాలలో వాడే ఉక్కులో నియోబియాన్ని వాడతారు. అధిక ఉష్ణోగ్రతల్లో నిలదొక్కుకోవడం వలన జెట్, రాకెట్ ఇంజన్లలో నియోబియాన్ని వాడతారు. ఎంఆర్ఐ స్కానర్లలో నియోబియంతో పాటు టిటానియం, టిన్ కలిగిన మిశ్రలోహాన్ని వాడతారు. ఇంకా వెల్డింగ్, న్యూక్లియర్ పరిశ్రమల్లో, ఎలక్ట్రానిక్స్, ఆప్టిక్స్, న్యూమిస్మాటిక్స్ (నాణేలు), ఆభరణాల పరిశ్రమలలో నియోబియం వాడబడుతుంది. తక్కువ విషపూరితంగా ఉండటం, ఆనోడైజేషన్ పిదప రంగు మారే అవకాశం ఉండటం వలన ఆఖరి రెండు ఉపయోగాల్లో ఎక్కువగా వాడబడుతుంది.

నియోబియం,  41Nb
మూస:Infobox element/symbol-to-top-image-alt
సాధారణ ధర్మములు
ఉచ్ఛారణ/nˈbiəm/ (ny-OH-bee-əm)
కనిపించే తీరుgray metallic, bluish when oxidized
ఆవర్తన పట్టికలో నియోబియం
Hydrogen Helium
Lithium Beryllium Boron Carbon Nitrogen Oxygen Fluorine Neon
Sodium Magnesium Aluminium Silicon Phosphorus Sulfur Chlorine Argon
Potassium Calcium Scandium Titanium Vanadium Chromium Manganese Iron Cobalt Nickel Copper Zinc Gallium Germanium Arsenic Selenium Bromine Krypton
Rubidium Strontium Yttrium Zirconium Niobium Molybdenum Technetium Ruthenium Rhodium Palladium Silver Cadmium Indium Tin Antimony Tellurium Iodine Xenon
Caesium Barium Lanthanum Cerium Praseodymium Neodymium Promethium Samarium Europium Gadolinium Terbium Dysprosium Holmium Erbium Thulium Ytterbium Lutetium Hafnium Tantalum Tungsten Rhenium Osmium Iridium Platinum Gold Mercury (element) Thallium Lead Bismuth Polonium Astatine Radon
Francium Radium Actinium Thorium Protactinium Uranium Neptunium Plutonium Americium Curium Berkelium Californium Einsteinium Fermium Mendelevium Nobelium Lawrencium Rutherfordium Dubnium Seaborgium Bohrium Hassium Meitnerium Darmstadtium Roentgenium Copernicium Ununtrium Flerovium Ununpentium Livermorium Ununseptium Ununoctium
V

Nb

Ta
జిర్కోనియంనియోబియంమాలిబ్డెనం
పరమాణు సంఖ్య (Z)41
గ్రూపుగ్రూపు 5
పీరియడ్పీరియడ్ 5
బ్లాక్d-బ్లాక్
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం[Kr] 4d4 5s1
ప్రతీ కక్ష్యలో ఎలక్ట్రానులు
2, 8, 18, 12, 1
భౌతిక ధర్మములు
STP వద్ద స్థితిsolid
ద్రవీభవన స్థానం2750 K ​(2477 °C, ​4491 °F)
మరుగు స్థానం5017 K ​(4744 °C, ​8571 °F)
సాంద్రత (గ.ఉ వద్ద)8.57 g/cm3
ద్రవీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ ఫ్యూజన్)
30 kJ/mol
భాష్పీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ వేపొరైజేషన్)
689.9 kJ/mol
మోలార్ హీట్ కెపాసిటీ24.60 J/(mol·K)
బాష్ప పీడనం
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 2942 3207 3524 3910 4393 5013
పరమాణు ధర్మములు
ఆక్సీకరణ స్థితులు5, 4, 3, 2, -1
(mildly acidic oxide)
ఋణవిద్యుదాత్మకతPauling scale: 1.6
పరమాణు వ్యాసార్థంempirical: 146 pm
సమయోజనీయ వ్యాసార్థం164±6 pm
ఇతరములు
స్ఫటిక నిర్మాణంbody-centered cubic (bcc)
Cubic body-centered crystal structure for నియోబియం
Speed of sound thin rod3480 m/s (at 20 °C)
ఉష్ణ వ్యాకోచం7.3 µm/(m·K)
ఉష్ణ వాహకత53.7 W/(m·K)
విద్యుత్ విశిష్ట నిరోధం152 n Ω·m (at 0 °C)
అయస్కాంత క్రమంparamagnetic
యంగ్ గుణకం105 GPa
షేర్ గుణకం38 GPa
బల్క్ గుణకం170 GPa
పాయిసన్ నిష్పత్తి0.40
మోహ్స్ కఠినత్వం6.0
వికర్స్ కఠినత్వం1320 MPa
బ్రినెల్ కఠినత్వం736 MPa
CAS సంఖ్య7440-03-1
చరిత్ర
ఆవిష్కరణCharles Hatchett (1801)
మొదటి సారి వేరుపరచుటChristian Wilhelm Blomstrand (1864)
రసాయన మూలకం గా గుర్తించినవారుHeinrich Rose (1844)
నియోబియం ముఖ్య ఐసోటోపులు
ఐసో­టోపు సమృద్ధి అర్ధ జీవితం (t1/2) క్షయం ఉత్పత్తి
91Nb syn 6.8×102 y ε - 91Zr
91mNb syn 60.86 d IT 0.104e 91Nb
92Nb syn 10.15 d ε - 92Zr
γ 0.934 -
92Nb syn 3.47×107y ε - 92Zr
γ 0.561, 0.934 -
93Nb 100% - (SF) <0.943
93mNb syn 16.13 y IT 0.031e 93Nb
94Nb syn 2.03×104 y β 0.471 94Mo
γ 0.702, 0.871 -
95Nb syn 34.991 d β 0.159 95Mo
γ 0.765 -
95mNb syn 3.61 d IT 0.235 95Nb
Decay modes in parentheses are predicted, but have not yet been observed
| మూలాలు | in Wikidata

చరిత్రసవరించు

నామకరణంసవరించు

విశేషాలుసవరించు

భౌతికసవరించు

రసాయనికసవరించు

ఐసోటోపులుసవరించు

అందుబాటుసవరించు

ఉత్పత్తిసవరించు

సమ్మేళనాలుసవరించు

ఆక్సైడులు, సల్ఫైడులుసవరించు

హాలైడులుసవరించు

నైట్రైడ్ , కార్బైడులుసవరించు

వినియోగంసవరించు

స్టీల్ ఉత్పత్తిలోసవరించు

సూపర్ అల్లాయ్సవరించు

సూపర్ కండక్టింగ్ మాగ్నెట్స్సవరించు

ఇతర ఉపయోగాలుసవరించు

ఎలెక్ట్రోసెరామిక్స్సవరించు

హైపోఅలెర్జనిక్ ఉపయోగాలుసవరించు

నాణేల తయారీసవరించు

ఇతరాలుసవరించు

జాగ్రత్తలుసవరించు

మూలాలుసవరించు

బయటి లింకులుసవరించు

"https://te.wikipedia.org/w/index.php?title=నియోబియం&oldid=2865639" నుండి వెలికితీశారు