ప్రామాణీకరింపబడిన 18 నిలువు వరుసలు గల విస్తృత ఆవర్తన పట్టిక. ఈ పట్టికలో సూచించబడిన రంగులు వివిధ వర్గాలకు చెందిన మూలకాలను తెలియజేస్తాయి.

"ఆవర్తన పట్టిక" అనునది రసాయన మూలకాలను వాటి పరమాణు సంఖ్యలు, ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసముల ఆవర్తన రసాయన ధర్మముల ఆధారంగా యేర్పాటు చేయబడిన ఒక అమరిక. ఈ పట్టికలో మూలకాలు వాటి పరమాణు సంఖ్య ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చబడినవి. ఈ పట్టికలో ప్రామాణీకరించబడిన ప్రకారం 18 నిలువు వరుసలు మరియు 7 అడ్డు వరుసలు గానూ, పట్టిక క్రింది భాగంలో రెండు ప్రత్యేక వరుసలు అమర్చబడినవి. ఈ పట్టికను నాలుగు బ్లాకులుగా విభజింపవచ్చు. వాటిలో s-బ్లాకు మూలకాలు ఎడమ వైపు, p-బ్లాకు మూలకాలు కుడి వైపున, d-బ్లాకు మూలకాలు పట్టిక మధ్య భాగం లోనూ, f-బ్లాకు మూలకాలు పట్టిక దిగువ భాగంలోనూ అమర్చబడి ఉన్నాయి.

ఆవర్తన పట్టికలో అడ్డు వరుసలను పీరియడ్లు అని, నిలువు వరుసలను గ్రూపులు అని వ్యవహరిస్తారు. ఈ గ్రూపులలో కొన్నింటికి హలోజనులు లేదా జడ వాయువులు వంటి పేర్లతో పిలుస్తారు. నిర్వచనం ప్రకారం ఆవర్తన ధర్మాలను కలిగియుండినప్పటికీ ఆ పట్టిక మూలకాల ధర్మములను, క్రొత్తగా వచ్చిన, ఇంకా కనుగొనబడని మూలకాల యొక్క ధర్మముల మధ్య సంబంధములను వివరించుటకు కూడా ఉపయోగపడుతుంది. ఈ పట్టిక విస్తృతంగా రసాయన శాస్త్రం, ఇతర శాస్త్రాల్లో ఉపయోగిస్తారు.

పూర్వగాములు ఉన్నప్పటికీ డిమిట్రి మెండలీవ్ 1869 లో మొదటి సారి ఆవర్తన పట్టికను ప్రచురణ చేసిన వ్యక్తిగా గుర్తింబడ్డాడు. అతను అప్పటికి తెలిసిన మూలకాలను వాటి ధర్మాల ఆధారంగా (పరమాణు భారం) వర్గీకరణను అభివృద్ధిపరచాడు. మెండలీఫ్ కూడా కొన్ని కనుగొనబడని మూలకాలను ఊహించి వాటికి కూడా కొన్ని ఖాళీలను పట్టికలో ఉంచి వాటికి స్థానం కల్పించాడు. ఆయన ఊహించిన మూలాకాలలో చాలా మూలకాలను తదుపరి కాలంలో కనుగొని వాటికి సూచించిన ఖాళీలలో అమర్చారు. తర్వాతి కాలంలో మరికొన్ని మూలకాలను కనుగొన్న తదుపరి మెండలీఫ్ ఆవర్తన పట్టికను విస్తృతపరచారు. తర్వాత తయారుచేయబడిన ఆవర్తన పట్టికలో మూలకాల రసాయన ధర్మాల ఆధారంగా సిద్దాంతీకరించారు.

పరమణు సంఖ్య 1 (హైడ్రోజన్ ) నుండి 118 (ఒగనేసన్) వరకు గల అన్ని మూలకాలలో కొన్ని కనుగొనబడినవి మరికొన్ని కృత్రిమంగా తయారుచేయబడినవి. ఆవర్తన పట్టికలో మొదటి 98 మూలకాలు ప్రకృతిలో సహజంగా గలవి. మరికొన్ని మూలకాలు [n 1] వాటిలో కొన్ని మూలకాలు ప్రయోగశాలలో కృత్రిమంగా కనుగొనబడినవి. పరమాణు సంఖ్యలు 99 నుండి 118 వరకు గల మూలకాలను కృత్రిమంగా సృష్టించారు. అధిక పరమాణు సంఖ్య కలిగిన మూలకాలు ఉత్పత్తి ఆవర్తన పట్టికలో కొనసాగుతున్న చర్చనీయాంశంగానే ఉండటం అటువంటి చేర్పులు స్థానం కల్పించే మార్పు అవసరం అనేది ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. అనేక కృత్రిమ రేడియోన్యూక్లైడ్ సహజంగా మూలకాలులు కూడా ప్రయోగశాలల్లో ఉత్పత్తి చేయబడ్డాయి.

విషయ సూచిక

నమూనాసవరించు

Group 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
క్షార లోహం క్షారమృత్తికా లోహము Pnicto­gens Chal­co­gens Halo­gens Noble gases
Period

1

Hydro­gen
1
He­lium
2
2
Lith­ium
3
Beryl­lium
4
Boron
5
Carbon
6
Nitro­gen
7
Oxy­gen
8
Fluor­ine
9
Neon
10
3
So­dium
11
Magne­sium
12
Alumin­ium
13
Sili­con
14
Phos­phorus
15
Sulfur
16
Chlor­ine
17
Argon
18
4
Potas­sium
19
Cal­cium
20
Scan­dium
21
Tita­nium
22
Vana­dium
23
Chrom­ium
24
Manga­nese
25
Iron
26
Cobalt
27
Nickel
28
Copper
29
Zinc
30
Gallium
31
Germa­nium
32
Arsenic
33
Sele­nium
34
Bromine
35
Kryp­ton
36
5
Rubid­ium
37
Stront­ium
38
Yttrium
39
Zirco­nium
40
Nio­bium
41
Molyb­denum
42
Tech­netium
43
Ruthe­nium
44
Rho­dium
45
Pallad­ium
46
Silver
47
Cad­mium
48
Indium
49
Tin
50
Anti­mony
51
Tellur­ium
52
Iodine
53
Xenon
54
6
Cae­sium
55
Barium
56
 
Lute­tium
71
Haf­nium
72
Tanta­lum
73
Tung­sten
74
Rhe­nium
75
Os­mium
76
Iridium
77
Plat­inum
78
Gold
79
Mer­cury
80
Thallium
81
Lead
82
Bis­muth
83
Polo­nium
84
Asta­tine
85
Radon
86
7
Fran­cium
87
Ra­dium
88
 
Lawren­cium
103
Ruther­fordium
104
Dub­nium
105
Sea­borgium
106
Bohr­ium
107
Has­sium
108
Meit­nerium
109
Darm­stadtium
110
Roent­genium
111
Coper­nicium
112
Unun­trium
113
Flerov­ium
114
Unun­pentium
115
Liver­morium
116
Unun­septium
117
Unun­octium
118
 
Lan­thanum
57
Cerium
58
Praseo­dymium
59
Neo­dymium
60
Prome­thium
61
Sama­rium
62
Europ­ium
63
Gadolin­ium
64
Ter­bium
65
Dyspro­sium
66
Hol­mium
67
Erbium
68
Thulium
69
Ytter­bium
70
 
 
Actin­ium
89
Thor­ium
90
Protac­tinium
91
Ura­nium
92
Neptu­nium
93
Pluto­nium
94
Ameri­cium
95
Curium
96
Berkel­ium
97
Califor­nium
98
Einstei­nium
99
Fer­mium
100
Mende­levium
101
Nobel­ium
102
 
ఇది ఒక 18 నిలువు వరుసలను కలిగి ఉన్న ఆవర్తన పట్టిక యొక్క నమూనా.దీనినే కుదించిన ఆవర్తన పట్టిక లేదా మెండలీవ్ ఆవర్తన పట్టిక, తో పోల్చి విస్త్రుతావర్తన పట్టికగ వ్యవహరించెదరు.విస్త్రుతావర్తన పట్టిక ఆక్టినాయిడ్లను (9 వ అడ్డూ వరుస) మరియు లాంథనాయిడ్లను (8 వ అడ్డు వరుస) వివరించుతుంది.

Color of the atomic number shows state of matter (at 0 °C and 1 atm): black=Solid green=Liquid red=Gas grey=Unknown
Border shows natural occurrence of the element: Primordial From decay Synthetic
%omitted%
Metal Metalloid Nonmetal Unknown
chemical
properties
Alkali metal Alkaline earth metal Inner transition metal Transition metal Poor metal Polyatomic nonmetal Diatomic nonmetal Noble gas
Lan­thanide Actinide

ఆవర్తన పట్టిక లోని అన్ని స్థానాలలో మిశ్రమాలు, సంయోగ పదార్థాలు, ఉప పరమాణు కణాలును కాకుండా రసాయన మూలకాలు మాత్రమే ఉంటాయి [n 2] ప్రతి రసాయన మూలకం ఏకైక పరమాణు సంఖ్యను లేదా పరమాణు కేంద్రకంలోని ప్రోటాన్ల సంఖ్యను కలిగి ఉంటుంది. అనేక మూలకాలు న్యూట్రాన్ల సంఖ్యలు వివిధ రకాలుగా కలిగి ఉంటాయి. ఒకే మూలకంలో న్యూట్రాన్ల సఖ్యలో తేడాలు కలిగిఉంటే వాటిని ఐసోటోపులు అంటారు. ఉదాహరణకు కార్బన్ పరమాణువు సహజంగా మూడు ఐసోటోపులు కలిగి ఉంటుంది. అన్ని కార్బన్ పరమాణువులు ఆరు ప్రోటాన్లను కలిగి ఉంటాయి. కానీ ఒక శాతం పరమాణువులలో ఏడు న్యూట్రాన్లను కలిగి ఉంటుంది. ఐసోటోపులు ఆవర్తన పట్టికలో విడదీయలేము. అన్ని ఐసోటోపులు ఒకే ప్రోటాన్ల సంఖ్యను కలిగి ఉండుట వలన ఒకే మూలకంగా గుర్తింపబడుతుంది.[1]

ప్రామాణిక ఆవర్తనపట్టికలో మూలకాలు వాటి పరమాణు సంఖ్యల ఆరోహణ క్రమంలో అమరి ఉంటాయి. ప్రతి అడ్డువరుస (పీరియడ్ ) క్రొత్త కర్పరం (కక్ష్య) లో కొత్త ఎలక్ట్రాన్ చేరుటతో ప్రారంభమైనది. ప్రతి నిలువు వరుస (గ్రూపు లలో మూలకాలు వాటి ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసము ఆధారంగా అమర్చబడి ఉంటాయి. బాహ్య కక్ష్యలో ఒకే సంఖ్యలో ఎలక్ట్రాన్లు గల మూలకాలన్నీ ఒకే గ్రూపులో అమరి ఉంటాయి (ఉదా: ఆక్సిజన్, మరియు సెలేనియం మూలకాలు వాటి బాహ్యకక్ష్యలో నాలుగు ఎలక్ట్రాన్లు కలిగి ఉంటాయి. అందువల్ల అవి ఒకే గ్రూపులో అమరి ఉన్నాయి). ఒకే రసాయన ధర్మములు కలిగిన మూలకాలన్నీ ఆవర్తనపట్టికలో సాధారణంలో ఒకే గ్రూపులో ఉంటాయి. అదే విధంగా f-బ్లాకు మూలకాలు, d-బ్లాకు మూలకాలు పీరియడ్లలో కూడా ఒకే ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి[2]

2013 నాటికి ఆవర్తన పట్టికలో 114 మూలకాలను కనుగొన్నారు. వీటిలో 1(హైడ్రోజన్) నుండి 112 (కోరెర్నీసియం), 114 (ఫ్లెరోవియం) మరియు 116 (లివెర్మోరియం) ఉన్నాయి. 113,115,117, మరియు 118 పరమాణు సంఖ్యలుగా గల మూలకాలు ప్రయోగశాలలో కృత్రికంగా తయారుచేయబడినవి. వాటిని IUPAC అధికారికంగా 2015 లో ధృవపరిచింది. అవి వరుసగా నిహోనియం (Nh), మాస్కోవియం (Mc), టెన్నెసిన్ (Ts), ఒగనేసన్ (Og).[3]

ఈ మూలకాలలో 98 మూలకాలు సహజసిద్ధమైనవి. మిగిలిన 16 మూలకాలు అనగా ఐన్‌స్టీనియం నుండి కోపెర్నీషియం వరకు, మరియు ప్లెరోవియం మరియు లివెర్మోరియం, వంటివి ప్రయోగశాలలో కృత్రిమంగా తయారుచేయబడ్డాయి. 98 సహజ మూలకాలలో 84 మూలకాలు ఆదిమ మూలకాలు(ప్రీమోర్డియల్ ఎలిమెంట్స్). మిగిలిన 14 మూలకాలు ఆదిమ మూలకాల యొక్క విఘటనం ద్వారా తయారైనవి [4] ఐన్‌స్టీనియం (మూలకం 99) కంటే భారీ సంఖ్య మూలకం ఎప్పుడూ దాని స్వచ్ఛమైన రూపంలో సూక్ష్మ పరిమాణంలో ఉన్నట్లు గమనించబడింది [5].

గ్రూపుల పద్ధతిసవరించు

గ్రూపులుసవరించు

ఆవర్తన పట్టికలో "గ్రూపు" లేదా "కుటుంబం" అనునది నిలువుగా ఉన్న వరుస. పీరియడ్లు మరియు బ్లాకులులా కాకుండా గ్రూపులు విశిష్టమైన ఆవర్తన ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి. నవీన క్వాంటం సిద్ధాంతం ప్రకారం గ్రూపులలోని మూలకాలకు వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ఒకేవిధంగా ఉంటుంది.[6] అదే విధంగా ఒకే గ్రూపులో గల మూలకాలు ఒకే రకమైన రసాయన ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి.[7] కానీ d-బ్లాకు, f-బ్లాకు మూలకాలలో పరీశీలించినట్లయితే, వాటి నిలువ వరుస లోని సారూప్యాల కన్నా అడ్డు వరస లోని సారూప్యానికే ఎక్కువ ప్రాధాన్యత నిస్తారు.[8][9][10] అంతర్జాతీయ నామకరణ విధానాల పరంగా, ఎడమ వైపున ఉన్న క్షార లోహాల నుండి పూర్తి కుడి వైపున ఉన్న జడ వాయువు ల వరకు ఉన్న గ్రూపు లను సంఖ్యలలో 1 నుండి 18 గా గుర్తించడం జరిగింది.[11]. ఇంతకు మునుపు వీటిని రోమను సంఖ్యలో రాసేవారు. అమెరికాలో రోమను సంఖ్యలకు అదనంగా "A"ను (s-బ్లాకు లేదా p-బ్లాకు) కానీ, "B"ను కానీ (d-బ్లాకు) చేర్చుతారు. అనగా రోమను సంఖ్యలు,ఆధునిక నామకరణ విధానం లోని చివరి అంకెను ప్రతిబింబిస్తుంది.(ఉదా: గ్రూపు 4 మూలకాలును IVB అనీ, గ్రూప్ 14 మూలకాలను IVA గా రాస్తారు.యూరోప్ లోని విధానము కూడా ఇంచుమించు సమానంగా ఉంటుంది. కానీ, "A"ని గ్రూప్ 10 మూలకాల ముందు వరకూ, గ్రూపు 10 మరియు తరవాత గ్రూపు లకు "B"ని వాడుతారు. ఈ రెండు పద్ధతులలో 8,9 మరియు 10 గ్రూపులను కలిసి కట్టుగా గ్రూప్ VII గా అభివర్ణిస్తారు.1988 లో కొత్త IUPAC నామకరణమును వాడుకలోకి తెచ్చారు.[12] ఈ గ్రూపులలో కొన్నింటికి సాధారణ పేర్లను(trivial/unsystematic names) ఆపాదించారు. గ్రూపు-3 నుండి గ్రూపు-10 వరకు ఎటువంటి సాధారణ పేర్లను పెట్టలేదు. వాటిని ఆ గ్రూపు సంఖ్యతో లేదా ఆ గ్రూపు లోని మొదటి మూలకం పేరు తోనో పిలుస్తారు.(ఉదా: గ్రూపు-3 ని స్కాండియం గ్రూపుగా పిలుస్తారు.)[11]

ఒకే గ్రూపులో ఉన్న మూలకాల పరమాణు వ్యాసార్థం, అయనీకరణ శక్మం, ఋణవిద్యుదాత్మకత వంటి ధర్మాలలో ఒక క్రమత్వం చూపుతాయి. ఒక గ్రూపులో పై నుండి కిందికి పోయేకొద్దీ పరమాణు పరిమాణం పెరుగుతుంది. పై నుండి కిందికి వచ్చే కొద్దీ ఒక్కొక్క కర్పరం పెరగడం వలన కేంద్రకం నుండి బాహ్య కక్ష్యకు మధ్య దూరం పెరుగుతుంది. పై నుండి కిందికి పోయే కొలదీ అయనీకరణ శక్యం (అయనీకరణ శక్తి) తగ్గుతుంది. దీనికి కారణం పై నుండి కిందికి వచ్చే కొలదీ పరమాణు పరిమాణం పెరగడం వలన బాహ్య కక్ష్య లోని ఎలక్ట్రాన్లకు, కేంద్రకానికి మధ్య ఆకర్షన బలం తగ్గడమే. దీని వల్ల బాహ్య కక్ష్యలోని ఒంటరి ఎలక్ట్రాన్‌ను తీసివేయడానికి తక్కువ శక్తి అవసరమవుతుంది. అదే విధంగా గ్రూపులలో పై నుండి కిందికి వచ్చే కొలదీ ఋణవిద్యుదాత్మకత తగ్గుతుంది. దీనికి కారణం వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లకు, కేంద్రకానికి మధ్య దూరం పెరగడమే[13]. ఇందులో కొన్ని పరిమితులు ఉన్నాయి. ఉదాహరణకు 11వ గ్రూపులో ఋణవిద్యుదాత్మకత పై నుండి కిందికి పోయే కొద్దీ పెరుగుతుంది[14].


ఆవర్తన పట్టికలో గ్రూపులు
Group number 1 2 3b 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
CAS (US) IA IIA IIIB IVB VB VIB VIIB VIIIB IB IIB IIIA IVA VA VIA VIIA VIIIA
old IUPAC (European) IA IIA IIIA IVA VA VIA VIIA VIII IB IIB IIIB IVB VB VIB VIIB Group 0
Trivial name Alkali metals Alkaline earth metals Coin­age metalsc Vola­tile metalsc Icosa­gensc Crys­tallo­gensc Pnicto­gens Chal­co­gens Halo­gens Noble gases
Name by element Lith­ium group Beryl­lium group Scan­dium group Titan­ium group Vana­dium group Chro­mium group Man­ga­nese group Iron group Co­balt group Nickel group Cop­per group Zinc group Boron group Car­bon group Nitro­gen group Oxy­gen group Fluor­ine group Helium or Neon group
Period 1
Ha

He
Period 2
Li

Be

B

C

N

O

F

Ne
Period 3
Na

Mg

Al

Si

P

S

Cl

Ar
Period 4
K

Ca

Sc

Ti

V

Cr

Mn

Fe

Co

Ni

Cu

Zn

Ga

Ge

As

Se

Br

Kr
Period 5
Rb

Sr
f-blockb
Y

Zr

Nb

Mo

Tc

Ru

Rh

Pd

Ag

Cd

In

Sn

Sb

Te

I

Xe
Period 6
Cs

Ba
lanthanides
Lub

Hf

Ta

W

Re

Os

Ir

Pt

Au

Hg

Tl

Pb

Bi

Po

At

Rn
Period 7
Fr

Ra
actinides
Lrb

Rf

Db

Sg

Bh

Hs

Mt

Ds

Rg

Cn

Uut

Fl

Uup

Lv

Uus

Uuo
[[#ref_hydrogen{{{3}}}|^]]  Hydrogen (H), while placed in column 1, is not considered to be an alkali metal.
[[#ref_group3{{{3}}}|^]]  Group 3: depending on the source: Lutetium (Lu) and Lawrencium (Lr) may be included; the f-block (with 14 lanthanides and 14 actinides) may be included.
[[#ref_nonIUPAC{{{3}}}|^]]  This group name is not recommended by IUPAC.
Large version

పీరియడ్లుసవరించు

ఆవర్తన పట్టికలో అడ్దువరుసలను పీరియడ్లు అంటారు. గ్రూపులు ముఖ్యమైన ఆవర్తన ధర్మములను కలిగి ఉన్నప్పటికీ, వాటికంటే అడ్డు వరుసలలోని కొన్ని ప్రాంతాలలో ముఖ్యమైన ఆవర్తన ధర్మాలున్నాయి. ఉదాహరణకు f-బ్లాకు మూలకాలైన లాంథనైడ్లు, ఆక్టినైడ్లు ఆవర్తన పట్టికలో దిగువన రెండు వరుసలలో అమర్చబడ్డాయి[15].

ఒకే పీరియడులో ఉన్న మూలకాలలో పరమాణు వ్యాసార్థం, అయనీకరణ శక్మం, ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ, ఋణవిద్యుదాత్మకత వంటి అంశాలలో ఆవర్తన ధర్మాలున్నాయి. ఒక పీరియడ్ లో ఎడమ నుండి కుడికి పోయినకొద్దీ పరమాణు వ్యాసార్థం తగ్గుతుంది. దీనికి కారణం ఒక పీరియడులో ఎడమ నుండి కుడికి పోయిన కొద్దీ ఒకే కక్ష్యలో ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్య పెరుతుతుంది. దీని వల్ల కేంద్రకానికి, బాహ్య కక్ష్యకు మద్య ఆకర్షణ బలం పెరిగడమే[16]. పేరియడ్లలో ఎడమ నుండి కుడికి పోయే కొలదీ పరమాణు పరిమాణం తగ్గడం వలన అయనీకరణ శక్మం పెరుగుతుంది. పరమాణు పరిమాణం తగ్గడం వలన కేంద్రకానికి, బాహ్యకక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్ల మధ్య ఆకర్షణ బలం పెరుగుతుంది. అందువలన అయనీకరణ శక్మం పెరుగుతుంది. అయనీకరణ శక్మం వలెనే ఋణవిద్యుదాత్మకత కూడా పెరుగుతుంది[13]. అదే విధంగా పీరియడ్లలో ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ కూడా కొద్దిగా మారుతుంది. ఉత్కృష్ట వాయువులు (జడ వాయువులు) తప్ప, లోహాలు (పీరియడ్ లో ఎడమవైపు) సాధారణంగా అలోహాల (పీరియడ్ లో కుడివైపు) కంటే తక్కువ ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ కలిగి ఉంటాయి[17].


బ్లాకులుసవరించు

 
A diagram of the periodic table, highlighting the different blocks

ఆవర్తన పట్టికలో వివిధ మూలకాల బాహ్య కక్ష్యలలో ఎలక్ట్రాన్ చేరే విధానం ఆధారంగా కొన్ని ప్రాంతాలను బ్లాకులుగా విభజించారు. బాహ్య కక్ష్యలో చివరి ఎలక్ట్రాన్ నిండే ఆర్బిటాల్ ఆధారంగా ఈ బ్లాకులకు నామకరణం చేసారు[18][n 3]. s-బ్లాకు లో హైడ్రోజన్, హీలియం తో పాటు రెండు గ్రూపులు (క్షార లోహాలు, క్షార మృత్తిక లోహాలు) ఉంటాయి. p-బ్లాకులో 13 నుండి 18 గ్రూపులు (IIIA నుండి VIIIA) ఉంటాయి. d-బ్లాకు మూలకాలలో 3 నుండి 12 గ్రూపులు (IIIB నుండి IIB వరకు 10 గ్రూపులు ఉంటాయి. వీటిని పరివర్తన మూలకాలు అంటారు. f-బ్లాకు మూలకాలు ఆవర్తన పట్టికలో దిగువన రెండు వరుసలలో అమర్చబడి ఉంటాయి. ఇవి లాంథనైడ్లు, ఆక్టినైడు[19].


వర్గాలుసవరించు

ఆవర్తనపట్టికలోని మూలకాలు వాటి భౌతిక, రసాయన ధర్మాల ఆధారంగా లోహాలు, అలోహాలు, అర్థ లోహాలు అనే మూడు వర్గాలుగా వర్గీకరించారు. సాధారణంగా లోహాలు ఆవర్తన పట్టికలో ఎడమ వైపు, క్రింది భాగంలో ఉంటాయి. అవి ధ్యుతి (మెరిసే గుణం), అద్యధిక వాహకత కలిగి ఉండే ఘన పదార్థాలుగా ఉంటాయి. కొన్ని లోహాలు నిర్ధిష్ట నిష్పత్తిలో కలసి మిశ్రమలోహాలుగా ఏర్పడతాయి. సాధారణ ఉప్పు వంటి అయానిక పదార్థాలు అలోహాలు. అలోహాలు ఆవర్తన పట్టికలో కుడివైపున, పై భాగంలో ఉంటాయి. వాటిలో ఎక్కువగా రంగుకలవి లేదా రంగు లేని వాయువులుగా ఉండి సమయోజనీయ పదార్థాలను ఏర్పరుస్తాయి. లోహాలు, అలోహాల మధ్య భాగంలో అర్థ లోహాలు ఉంటాయి. అవి లోహ, అలోహ ధర్మలకు మధ్యస్థంగా, మిశ్రమ ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి[20].

లోహాలు, అలోహాలు ఒకే విధమైన ఉప వర్గాలుగా వర్గీకరించబడి ఎడమ నుండి కుడి వైపుకి లోహ, అలోహ ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి. లోహాలు మరల అత్యంత చర్యాశీలత గల క్షారలోహాలు, తక్కువ చర్యశీలత గల క్షార మృత్తిక లోహాలు, లాంథనైడ్లు, ఆక్టినైడ్లు గా వర్గీకరించబడ్డాయి. అర్థ లోహాల వంటి పాలీ అటామిక్ నాన్‌మెటల్స్, కొన్ని లోహ ధర్మాలు కలిగిన అలోహాలు, ద్విపరమాణుక అలోహాలు, ఏక పరమాణుక ఉత్కృష్ట వాయువులు గా అలోహాలు వర్గీకరించబడ్డాయి[21] [22].

ఇతర సౌకర్యాలు మరియు మార్పులుసవరించు

ఆవర్తన పట్టికలో లాంథనైడ్లు, ఆక్టినైడ్లు రెండు అడ్డు వరుసలలో దిగువన అమర్చబడ్డాయి[23]. ఒక మూలకం తో ప్రతీ శ్రేణి (లాంథనం లేదా లుటేషియం, ఆక్టీనియం లేదా లారెన్షియం) తో ప్రారంభమవుతాయి. ఈ శ్రేణులు భేరియం, హాఫ్నియం మధ్య, రేడియం, రూథర్‌ఫర్డియం ల మధ్య అమరి ఉంటాయి. ఈ రెండు శ్రేణులు వరుసగా ఆరు, ఏడు పీరియడ్లకు చెందుతాయి[24].


ఎడమవైపు గల పటంలో f-బ్లాకు మూలకాలు ఆవర్తన పట్టికలో దిగువన రెండు వరుసలలో, కుడి వైపున f-బ్లాకు మూలకాలు ములకాలు ఆరు, ఏడవ పీరియడ్లలో అమర్చబడినవి.

ఆవర్తన పోకడలుసవరించు

ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసంసవరించు

 
కక్ష్యలు, ఉపకక్ష్యలు వాటి శక్తుల ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చబడి ఉండేటట్లు ఉండే మడెలెంగ్ రూల్ ప్రకారం చిత్రం
 
ఆవర్తన పట్టికలో మూలకాల ధర్మాల పోకడలు. బాణం గుర్తు పెరగడాన్ని సూచిస్తుంది.

తటస్థ పరమాణువుల లోని కక్ష్యలలో ఉన్న ఎలక్ట్రాన్ల విన్యాసం ఆవర్తన ధర్మాన్ని కలిగి ఉంటుంది. పరమాణువులోని ఎలక్ట్రాన్లు ఎలక్ట్రాన్ కక్ష్యల శ్రేణుల (కక్ష్య 1, కక్ష్య 2 మొదలైనవి) లో చేరుతాయి. ప్రతీ కక్ష్య (కర్పరం) ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ ఉప కక్ష్యలను (s, p, d, f , g ) కలిగి ఉంటుంది. మాడెలంగ్ సూత్రం ప్రకారం పరమాణు సంఖ్య పెరుతున్న కొద్దీ ఎలక్ట్రాన్లు కక్షలు, ఉపకక్ష్యలలో చేరుతాయి. ఎడమవైపున ఉన్న మాడెలంగ్ సూత్రం ప్రకారం ఉన్న చిత్రంలోని ఆర్బిటాళ్ల ప్రకారం ఎలక్ట్రాన్లు వాటిలో చేరుతాయి. నియాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం 1s2 2s2 2p6. నియాన్ పరమాణు సంఖ్య 10. వాటిలో రెండు ఎలక్ట్రాన్లు మొదటి కక్ష్యలోని 1s ఆర్బిటాల్‌లో, ఎనిమిది ఎలక్ట్రాన్లు రెండవ కక్ష్యలోని 2s, 2p ఆర్బిటాళ్ళలో చేరుతాయి. రెండవ కక్ష్యలోని ఎనిమిది ఎలక్ట్రాన్లలో రెండు 2s ఆర్బిటాల్ లోనూ, ఆరు ఎలక్ట్రాన్లు 2p ఆర్బిటాల్ లోనూ చేరుతాయి. ఆవర్తన పట్టిక ప్రకారం ప్రతీ పీరియడు కొత్త కక్ష్యతో ప్రారంభమవుతుంది. కొత్త కక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్ పీరియడులో మొదటి మూలకంలో మొదట చేరుతుంది. ఆవర్తన పట్టిక ఆధారంగా ప్రతీ పీరియడులో ఎలక్ట్రాన్లు హైడ్రోజన్, క్షారలోహం తో ప్రారంభమవుతుంది[25][26]. మూలకాల ధర్మాలు వాటి ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ఆధారంగా ఉంటాయి. బాహ్యకక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ఒకే విధంగా ఉన్న మూలకాలన్నీ ఒకే విధమైన ధర్మాలను ప్రదర్శిస్తాయి. గ్రూపులలో ఉన్న మూలకాలు ఒకే విధమైన ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసాన్ని బాహ్య కక్ష్యలో ఉన్నందున అవి ఆవర్తన ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి. ప్రక్క పటంలో వివిధ కక్ష్యలలోని ఆర్బిటాళ్ళు ఒక శక్తి క్రమంలో అమర్చబడి ఉన్నాయి. ఈ ఆర్బిటాళ్ల వరుస క్రమంలో ఎలక్ట్రాన్లు చేరుతాయి. s, p, d, f , g ఆర్బిటాళ్లలో గరిష్టంగా నింపగల ఎలక్ట్రాన్ల సంఖ్యలు వరుసగా 2, 6, 10,14, 18 ఉంటాయి. ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం ఆధారంగా మూలకాలు వివిధ ఆవర్తన ధర్మాలను కలిగి ఉంటాయి[26][25].


పరమాణు వ్యాసార్థంసవరించు

 
పరమణు వ్యాసార్థం వద్ద పరమాణు సంఖ్య చూపబడింది. [n 4]

పరమాణు వ్యాసార్థం ఆవర్తన పట్టికలో గ్రూపులు,పీరియడ్లలో ఒక క్రమంలో మారుతుంది. ప్రతీ పీరియడ్ లో ఎడమ నుండి కుడికి పోయే కొద్దీ పరమాణు వ్యాసార్థం తగ్గుతుంది. పీరియడ్ క్షారలోహంతో ప్రారంభమై ఉత్కృష్ట వాయువుతో అంతమవుతుంది. ఒకే పీరియడులో ఎలక్ట్రాన్లు క్రమంగా పెరగడం వల్ల పరమాణు కేంద్రకానికి, బాహ్య కక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్లకు మధ్య ఆకర్షణ బలం పెరగడం వల్ల పరమాణు వ్యాసార్థం క్రమంగా తగ్గుతుంది. అదే విధంగా గ్రూపులలో పై నుండి క్రిందికి వచ్చే కొద్దీ పరమాణు పరిమాణం పెరుగుతుంది. గ్రూపులలో క్షారలోహాలు, జడవాయువులలో పరమాణు వ్యాసార్థం వేగంగా పెరుగుతుంది. ఈ పరమాణు వ్యాసార్థాల ఆవర్తన పోకడలను ఎలక్ట్రాన్ కర్పర సిద్ధాంతం (ఎలక్ట్రాన్ షెల్ థియరీ) ఆధారంగా వివరించవచ్చు. ఆ సిద్ధాంతం క్వాంటం సిద్ధాంతాన్ని ఋజువు చేయడానికి, అభివృద్ధికి ముఖ్యమైన సాక్ష్యాలను అందిస్తుంది[27]. 4f- ఉపకక్ష్యలో ఎలక్ట్రాన్లు సీరియం (Z = 58) నుండి లుటేషియం (Z = 71) వరకు క్రమంగా నిండుతాయి. కేంద్రకంపై బాహ్య కక్ష్య ఆకర్షణ బలం పెరగడానికి షీల్డింగ్ గా పనిచేస్తుంది. లాంథనైడ్లలో ప్రారంభమైన మూలకాల పరమాణు వ్యాసార్థాలు మనం అనుకున్న దానికన్నా భిన్నంగా ఒకే విధంగా ఉంటాయి

[28]. అందువలన హాఫ్నియం, జిర్కోనియం ల పరమాణు వ్యాసార్థాలు, టాంటాలం, నియోబియం ల పరమాణు వ్యాసార్థలు సమానంగా ఉంటాయి. దీనిని లాంథనైడ్ సంకోచం అంటారు. ఈ లాంతనైడ్ సంకోచం ప్రభావం ప్లాటినం (Z = 78) వరకు గుర్తించబడింది. తరువాత దీనిపై "జడ జంట ప్రభావం" అని పిలువబడే సాపేక్ష ప్రభావం ఉంటుంది.[29] ఇదే విధంమైన ప్రభావం "డి-బ్లాకు సంకోచం" కూడా డి-బ్లాకు, పి-బ్లాకు మధ్య ఉంటుంది. ఇది లాంథనైడ్ సంకోచం లాంటి కారణంగా ఉన్నప్పటికీ దాని కంటే తక్కువగాఉంటుంది[28].


అయనీకరణ శక్మముసవరించు

 
Ionization energy. Each period begins at a minimum for the alkali metals, and ends at a maximum for the noble gases.

మొదటి అయనీకరణ శక్మము అనగా పరమాణువు నుండి ఒక ఎలక్ట్రాన్ తొలగించుటకు కావలసిన కనీస శక్తి. రెండవ అయనీకరణ శక్మం అనగా పరమాణువు నుండి రెండవ ఎలక్ట్రాన్ ను తొలగించుటకు కావలసిన శక్తి. ఇచ్చిన పరమాణువుకు వరుస అయనీకరణ శక్తులు వాటి అయనీకరణ స్థాయిల వలన పెరుగుతాయి. ఉదాహరణకు మెగ్నీషియం మొదటి అయనీకరణ శక్తి 738 కిలోజౌల్/మోల్, రెండవ అయనీకరణ శక్తి 1450 కిలోజౌల్/మోల్. పరమాణువులో కేంద్రకానికి దగ్గరగా ఉన్న కక్ష్యలలోని ఎలక్ట్రాన్లకు, కేంద్రకానికి మధ్య స్థిర విద్యుదాకర్షణ బలం ఉంటుంది. అందువలన ఆ కక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్ ను తొలగించాలంటే ఎక్కువ శక్తి కావాలి. ఆవర్తన పట్టికలో పీరియడ్‌లో ఎడమ నుండి కుడికి పోయే కొలదీ అయనీకరణ శక్తి పెరుగుతుంది[29]. దీనికి కారణం పరమాణు పరిమాణం తగ్గడమే.

జడవాయువుల (బాహ్య కక్ష్యలో పూర్తి ఎలక్ట్రాన్లు కలవి) పరమాణువుల నుండి బాహ్య కక్ష్యలోని ఎలక్ట్రాన్ తీసివేయుటకు మోలార్ అయనీకరణ శక్తులలో ఎక్కువ తేడా కనిపిస్తుంది. ఉదాహరణకు మెగ్నీషియం మొదటి, రెండవ అయనీకరణ శక్మములలో ఎలక్ట్రాన్‌లు 3s ఆర్బిటాల్ నుండి తొలగించబడినాయి. మూడవ అయనీకరణ శక్తి 7730 కిలోజౌల్/మోల్ ఉంటుంది. మూడవ అయనీకరణ శక్తి విషయంలో ఎలక్ట్రాన్ ను అష్టక విన్యాసం పొంది నియాన్ ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం పొందినటువంటి మెగ్నీషియంఅయాన్ (Mg2+) లోని 2p ఆర్బిటాల్ నుండి ఎలక్ట్రాన్ ను తొలగించాలంటే ఎక్కువశక్తి అవసరం. అందువలన ఈ శక్తి అధికమవుతుంది[29].


ఋణవిద్యుదాత్మకతసవరించు

 
Graph showing increasing electronegativity with growing number of selected groups

పరమాణువు ఎలక్ట్రాన్లను ఆకర్షించే స్వభావాన్ని ఋణవిద్యుదాత్మకత అంటారు[30]. పరమాణు ఋణవిద్యుదాత్మకత దాని పరమాణుసంఖ్య మరియు కేంద్రకానికి, వేలన్సీ ఎలక్ట్రాన్లకు మధ్య ఉండే దూరం పై ప్రభావితమవుతుంది. పరమాణువు ఎక్కువ ఎలక్ట్రాన్లను ఆకర్షించే స్వభావం ఉంటే అధిక ఋణవిద్యుదాత్మకత ఉంటుంది. దీనిని మొట్టమొదట లైనస్ పాలింగ్ 1932లో ప్రతిపాదించాడు[31]. సాధారణంగా ఋణవిద్యుదాత్మకత పీరియడ్లలో ఎడమ నుండి కుడికి పోయే కొద్దీ పెరుగుతుంది. గ్రూపులలో పై నుండి క్రిందికి వచ్చే కొలదీ తగ్గుతుంది. అందువలన ఇప్పుడు అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ఆధారంగా ఫ్లోరిన్ కు అన్ని మూలకాల కంటె ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత [n 5], సీసియం కు అత్యల్ప ఋణవిద్యుదాత్మకత ఉంటుంది[14].

ఈ సాధారణ నియమానికి కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి. d-బ్లాకు సంకోచం కారణంగా గాలియం, జెర్మేనియం లకు అల్యూమినియం, సిలికాన్ ల కంటే ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకత విలువలు ఉన్నాయి. పరివర్తన లోహాల మొదటి వరుస తర్వాత వెంటనే నాల్గవ నిలువు వరుస లోని మూలకాలు అసాధారణంగా తక్కువ పరమాణు వ్యాసార్థాలను కలిగి ఉంటాయి, ఎందుకంటే 3 డి-ఎలక్ట్రాన్లు పెరిగిన కేంద్రక ఆవేశాన్ని షీల్డింగ్ చేయడంలో ప్రభావవంతంగా ఉండవు. తక్కువ పరమాణు పరిమాణం ఎక్కువ ఋణవిద్యుదాత్మకతను కలిగి ఉంటుంది[14].

ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీసవరించు

 
Dependence of electron affinity on atomic number.[32] Values generally increase across each period, culminating with the halogens before decreasing precipitously with the noble gases. Examples of localized peaks seen in hydrogen, the alkali metals and the group 11 elements are caused by a tendency to complete the s-shell (with the 6s shell of gold being further stabilized by relativistic effects and the presence of a filled 4f sub shell). Examples of localized troughs seen in the alkaline earth metals, and nitrogen, phosphorus, manganese and rhenium are caused by filled s-shells, or half-filled p- or d-shells.[33]

ఒక తటస్థ పరమాణువు ఋణ అయాన్ (ఆనయాన్) ఏర్పడేటప్పుడు ఎలక్ట్రాన్ దాని కక్ష్యలోనికి చేరుతుంది. అపుడు విడుదలయ్యే శక్తిని ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ అందురు. ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ విలువలలో చాలా తేడాలు ఉన్నప్పటికీ కొన్ని నమూనాలు తయారు చేయబడ్డాయి. సాధారణంగా అలోహాలు లోహాల కంటే ఎక్కువ ధనాత్మక ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ విలువలను కలిగి ఉంటాయి. క్లోరిన్ అదనపు ఎలక్ట్రాన్ ను ఆకర్షించే ప్రవృత్తి ఎక్కువగా కలిగి ఉంటుంది. జడ వాయువుల ఎలక్ట్రాన్ విలువలను కొలవలేదు. అందువలన అవి కొద్ది ఋణ విలువలను కలిగి ఉండవచ్చు లేదా ఉండక పోవచ్చు[34].

పీరియడ్లలో ఎడమ నుండి కుడికి పోయే కొద్దీ ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ విలువలు పెరుగుతాయి. దీనికి కారణం వేలన్సీ కక్ష్యలో ఎలక్ట్రాన్లు నిండడమే. ఎలక్ట్రాన్లను ఆకర్షించేటప్పుడు ఆవర్తన పట్టికలో 17వ గ్రూపు మూలకాలు 1వ గ్రూపు మూలకాల కంటే ఎక్కువ శక్తిని విడుదల చేస్తాయి. దీనికి కారణం వేలన్సీ కక్ష్య నిందడం వలన అధిక స్థిరత్వం పొందుతాయి[34].

గ్రూపులలో పై నుండి కిందికి వచ్చే కొలదీ ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ తగ్గుతుంది. పై నుండి కిందికి వచ్చేకొద్దీ కక్ష్యలు పెరగడం వలన కేంద్రకానికి దూరంగా ఉన్న కక్ష్యలలో అదనపు ఎలక్ట్రాన్ చేరడం వల్ల కేంద్రకాకర్షణ తక్కువ ఉంటుంది. అందువలన తక్కువ శక్తి విడుదల అవుతుంది. గ్రూపులలో క్రిందికి వచ్చే కొలదీ మూడింట ఒక వంతు మూలకాలు క్రమ రహితమైన ఎలక్ట్రన్ ఎఫినిటీ విలువలను కలిగి ఉంటాయి. గ్రూపు 1 మూలకాలలో ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ విలువలు క్రమంగా తగ్గుతాయి[35].

లోహ ధర్మంసవరించు

తక్కువ అయనీకరణ శక్మం, ఋణవిద్యుదాత్మకత, ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ ఉన్న మూలకాలు అత్యధిక లోహ ధర్మాలను ప్రదర్శిస్తాయి. అదే విధంగా అలోహ ధర్మం గల మూలకాలకు ఎక్కువ అయనీకరణ శక్మం, ఋణవిద్యుదాత్మకత, ఎలక్ట్రాన్ ఎఫినిటీ విలువలు ఉంటాయి[36]. పీరియడ్లలో ఎడమ నుండి కుడికి పోయే కలదీ లోహ స్వభావం తగ్గుతుంది. d,f ఆర్బిటాళ్ళలోణి ఎలక్ట్రాన్లకు తక్కువ స్క్రీనింగ్ ప్రభావం ఉండటం వలన కొన్ని అసంగతాలు కూడా ఉన్నాయి[37]. గ్రూపులలో పై నుండి కిందికి పోయే కొలదీ లోహ స్వభావం పెరుగుతుంది. అందువలన ఎక్కువ లోహ ధర్మం గల మూలకాలు ( సీసియం, ఫ్రాన్సియం) లు ఆవర్తన పట్టికలో ఎడమవైపు కింది భాగంలో ఉంటాయి. అధిక అలోహ స్వభావం గల మూలకాలు (ఆక్సిజన్, ఫ్లోరిన్, క్లోరిన్) ఆవర్తన పట్టికలో పై భాగంలో కుడి వైపున ఉంటాయి. అడ్డు, నిలువు వరుసల ధర్మాల సమ్మేళనం ఆవర్తన పట్టికలో లోహ, అలోహాలను వేరుచేసే మెట్ల వంటి అమరిక వివరిస్తుంది. ఆ రేఖకు ప్రక్కన గల మూలకాలు అర్థ లోహాలు[38][39].


చరిత్రసవరించు

మొదటి వ్యవస్థీకృత ప్రయత్నాలుసవరించు

 
The discovery of the elements mapped to significant periodic table development dates (pre-, per- and post-)

1789లో ఆంటోనీ లావోయిజర్ 33 రసాయన మూలకాలను వాయువులు, లోహాలు, అలోహాలు, ఎర్త్‌లు (లోహ ఆక్సైడ్లు) గా వర్గీకరించి ప్రచురించాడు[40]. రసాయన శాస్త్రవేత్తలు తరువాతి శతాబ్దంలో మరింత ఖచ్చితమైన వర్గీకరణ పథకం కోసం శోధించసాగారు. 1829లో జోహన్ వోల్ఫ్‌గాంగ్ డాబర్‌నీర్ మూలకాల రసాయన ధర్మాల ఆధారంగా మూడేసి మూలకాల సమూహాలు (త్రికములు) ప్రదిపాదించాడు. లిథియం, సోడియం, పొటాషియం ఒక త్రికము. ఇవి మూడు కూడా అత్యధిక చర్యాశీలత కల మూలకాలు. ఈ త్రికములలో మధ్య మూలకం పరమాణు భారం మొదటి, మూడవ మూలకాల పరమాణు భారాల సరాసరికి ఇంచుమించు సమానంగా ఉండటాన్ని అతను గుర్తించాడు[41]. ఇది "త్రిక సిద్ధాంతం" గా పిలువబడింది[42]. 1843లో జర్ననీకి చెందిన రసాయన శాస్త్రవేత్త లియోపోల్డ్ జి.మెలిన్ పది త్రికాలను గుర్తించాడు. వాటిని నాలుగు మూలకాల చొప్పున మూడు సమూహాలు, ఐదు మూలకాల చొప్పున ఒక సమూహాన్ని ఏర్పరచాడు. 1857లో జీన్-బాప్టిస్ట్ డూమస్ లోహాలలో వివిధ సమూహాల మధ్య సంబంధాన్ని ప్రచురించాడు. వివిధ రసాయన శాస్త్రవేత్తలు మూలకాల చిన్న సమూహాల మధ్య సంబంధాలను గుర్తించగలిగినప్పటికీ వాటన్నింటికీ కలుపుకొని ఒక విధానాన్ని రూపకల్పన చేయలేక పోయారు[41].

1856 లో జర్మనీ రసాయన శాస్త్రజ్ఞుడు అగస్ట్ కెకులే కార్బన్ మూలకం పరమాణువు నాలుగు ఇతర పరమాణువులతో కలసి ఉన్నట్లు గుర్తించాడు. ఉదాహరణకు మీథేన్ లో కార్బన్ పరమాణువు నాలుగు హైడ్రోజన్ పరమాణువులతో కలసి ఉంది. ఈ భావన తరువాత కాలంలో సంయోజకత (వేలన్సీ) గా పిలువబడింది. వివిధ మూలకాలు వివిద పరమాణువులతో కలసి ఉంటాయి[43].

1862లో "అలెక్జాండ్రె-ఎమిలి బెగుయెర్ డి చాన్‌కోర్టోయిస్" అనే ఫ్రెంచ్ భూగోళ శాస్త్రజ్ఞుడు ఆవర్తన పట్టికకు ప్రారంభ రూపాన్ని ప్రచురించాడు. దీనిని టెల్లూరిక్ హెలిక్స్ లేదా స్క్రూ గా పిలుస్తారు. మూలకాల యొక్క ఆవర్తనతను గమనించిన వ్యక్తులలో అతను మొదటివాడు. ఒక స్థూపాకారం పై వర్తులాకారంగా మూలకాలను వాటి పరమాణు భారాల ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చినపుడు క్రమ అవధులలో ఒకే ధర్మలున్న మూలకాలన్నీ ఒకే వరుసలలో ఉండటాన్ని అతను గమనించాడు. అతను తయారుచేసిన ఛార్టులో కొన్ని అయాన్లు, సమ్మేళనాలు కూడా మూలకాలతో పాటు ఉన్నాయి. అతను తయారుచేసిన పత్రంలో రసాయన పదాలు కాకుండా భూగర్భ పదార్థల పదాలను వాడాడు. అతను రేఖా చిత్రాన్ని చేర్చలేదు. దీని ఫలితంగా డిమిట్రీ మెండలీవ్ ఆవర్తన పట్టికను తయారుచేసే వరకు ఈ చిత్రం ఎవరినీ ఆకర్షించలేక పోయింది[44].

1864లో జర్మనీ రసాయన శాస్త్రవేత్త జూలియస్ లోథర్ మేయర్ 44 మూలకాలను వాటి సంయోజకత (వేలన్సీ) ఆధారంగా అమర్చి ఒక పట్టికను ప్రచురించాడు. ఈ పట్టిక సారూప్య లక్షణాలతో ఉన్న మూలకాలన్నీ తరచూ ఒకే వేలన్సీని కలిగి ఉంటాయని చూపించింది[45]. తరువాత విలియం ఓడ్లింగ్ (ఇంగ్లీషు రసాయన శాస్త్రవేత్త) 57 మూలకాలను వాటి పరమాణు భారాల అధారంగా అమర్చి ప్రచురించాడు. దీనిలో కొన్ని అక్రమ అమరికలు, ఖాళీలు ఉన్న ఈ పట్టికలో, మూలకాల పరమాణు భారాలు ఆవర్తనంగా కనిపించడాన్ని అతను గమనించాడు. మూలకాలు "వాటి సాధారణ గ్రూపులలో అమరిక" ను ఉన్నట్లు గుర్తించాడు[46]. ఓడ్లింగ్ ఒక ఆవర్తన నియమానికి సంబంధిచిన ఆలోచనను సూచించినప్పటికీ దానిని కొనసాగించలేదు[47]. అతంతరం అతను 1870లో మూలకాల వేలన్సీ-ఆధారిత వర్గీకరణను ప్రతిపాదించాడు[48].


ఇంగ్లీషు రసాయన శాస్త్రవేత్త జాన్ న్యూలాండ్స్ 1863 నుండి 1866 వరకు పరిశోధనా పత్రాలను తయారుచేసాడు. అతని ప్రతిపాదన ప్రకారం మూలకాలను వాటి పరమాణు భారాల ఆరోహణ క్రమంలో అవర్చినపుడు మూలకాల భౌతిక, రసాయన ధర్మాలు ఎనిమిది మూలకాల వ్యవధిలో ఆవర్తనమవుతాయి. అతను ఈ ధర్మాన్ని సంగీత స్వరాలలో ఉన్న ఆవర్తన క్రమమైన (రిగమపదని) అష్ఠకంతో పోల్చాడు[49][50]. అందువలన ఈ అమరికను న్యూలాండ్స్ అష్టక పరికల్పన అంటారు. అయినప్పటికీ అతని పరికల్పన తన సమకాలీనులచే ఎగతాళి చేయబడింది. కెమికల్ సొసైటీ అతని రచనలను ప్రచురించడానికి నిరాకరించింది[51]. ఏదేమైనప్పటికీ అతను ఒక ఆవర్తన పట్టికను రూపొందించగలిగాడు. అతను తయారుచేసిన ఆవర్తన పట్టికలో జెర్మేనియం వంటి మూలకాల ఉనికిని ముందుగా ఊహించి ఖాళీ స్థానాలనుంచాడు[52]. కెమికల్ సొసైటీ మెండలీవ్‌కు ఆవర్తన పట్టిక రూపొందించిన ఘనత ఇచ్చిన ఐదు సంవత్సరాల తరువాత మాత్రమే న్యూలాండ్స్ ఆవిష్కరణల ప్రాముఖ్యతను అంగీకరించింది[53].

 
Newlands's periodic table, as presented to the Chemical Society in 1866, and based on the law of octaves

డేనిష్ దేశంలో జన్మించి అమెరికాలో ఉన్న రసాయన శాస్త్రవేత్త "గుస్టావస్ హిన్రిచెస్" 1867లో పరమాణు వర్ణపటం, పరమాణు భారాలు, రసాయన సారూప్యతలను ఆధారంగా చేసుకొని సర్పిలాకార ఆవర్తన వ్యవస్థ ను ప్రచురించాడు. అతని పనిని వివేకవంతమైన, ఆశ్చర్యకరమైన, చిక్కైనదిగా పరిగణించారు కానీ దానికి గుర్తింపునివ్వడానికి, అంగీకరించడానికి వ్యతిరేకించారు.[54][55]

మెండలీఫ్ ఆవర్తన పట్టికసవరించు

 
డిమిట్రీ మెండలియెవ్
 
Mendeleev's 1869 periodic table; note that his arrangement presents the periods vertically, and the groups horizontally.

రష్యన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త డిమిట్రీ మెండలియెవ్ 1869లో , జర్మన్ రసాయన శాస్త్రవేత్త జూలియస్ లోథర్‌మేయర్ 1870లో వేర్వేరుగా ఆవర్తన పట్టికలను రూపొందించారు[56]. ఇద్దరూ తమ తమ ఆవర్తన పట్టికలలో మూలకాలను నిలువు వరుసలు, అడ్డు వరుసలలో వాటి పరమాణు భారాల ఆరోహణ క్రమంలో అమర్చి తయారు చేసారు. ఆవర్తన ధర్మల ఆధారంగా నిలువు వరుసలలో మూలకాలను అమర్చారు[57]. మెండలీవ్ పట్టికకు లభించిన గుర్తింపు, అంగీకారం అతను తీసుకున్న రెండు నిర్ణయాల నుండి వచ్చింది. మొదటిది అతను సరైన ధర్మాలు గల అప్పటికి కనుగొనని మూలకాలు స్థానాలలో ఖాళీలనుంచాడు[58]. మెండెలీవ్ ఊహించినట్లుగా సరిగ్గా ఎకా సిలికాన్, (జెర్మేనియం), ఎకా అల్యూమినియం, (గాలియం) మరియు ఎకాబోరాన్ (స్కాండియం) మూలకాలు కనుగొనడం వలన మెండలీవ్‌కు అత్యధికంగా గుర్తింపు వచ్చింది. కొందరయితే మెండలీవ్ చెప్పినట్లుగా ఇంకా చాలా క్రొత్త మూలకాలు కనుగోవడం భ్రమ అని కొట్టిపారేశారు కాని Ga (గాలియం), Ge (జెర్మేనియం) మూలకాలను 1875లోను, 1886లోను సరిగ్గా మెండలీవ్ చెప్పిన ఖాళీలలో కనుగొన్నారు[59]. రెండవ నిర్ణయం అప్పుడప్పుడు ప్రక్క ప్రక్క మూలకాల పరమాణు భారాల ఆరోహణ క్రమాన్ని విస్మరించి ఆ మూలకాల క్రమాన్ని మార్చడం. ఒక మూలకం యొక్క లక్షణాలను బట్టి, దానికి ముందు వెనుకల ఉన్న మూలకాల పరమాణు భారాలను బట్టి, దాని పరమాణుభారం అంచనాను మార్చుకొనవచ్చును. ఉదాహరణకు టెల్లీరియం పరమాణు భారం 123 మరియు 126 మధ్య ఉండాలి. 128 కారాదు. (ఇక్కడ మెండలియెవ్ అంచనా తప్పింది. టెల్లూరియం పరమాణుభారం 127.6, ఇది అయొడీన్ పరమాణు భారమైన 126.9 కంటే ఎక్కువ.)

Mendeleev published in 1869, using atomic weight to organize the elements, information determinable to fair precision in his time. Atomic weight worked well enough to allow Mendeleev to accurately predict the properties of missing elements.

Mendeleev took the unusual step of naming missing elements using the Sanskrit numerals eka (1), dvi (2), and tri (3) to indicate that the element in question was one, two, or three rows removed from a lighter congener. It has been suggested that Mendeleev, in doing so, was paying homage to ancient Sanskrit grammarians, in particular Pāṇini, who devised a periodic alphabet for the language.[60]

 
Henry Moseley (1887–1915)

Following the discovery of the atomic nucleus by Ernest Rutherford in 1911, it was proposed that the integer count of the nuclear charge is identical to the sequential place of each element in the periodic table. In 1913, English physicist Henry Moseley using X-ray spectroscopy confirmed this proposal experimentally. Moseley determined the value of the nuclear charge of each element and showed that Mendeleev's ordering actually places the elements in sequential order by nuclear charge.[61] Nuclear charge is identical to proton count and determines the value of the atomic number (Z) of each element. Using atomic number gives a definitive, integer-based sequence for the elements. Moseley predicted, in 1913, that the only elements still missing between aluminium (Z = 13) and gold (Z = 79) were Z = 43, 61, 72, and 75, all of which were later discovered. The atomic number is the absolute definition of an element and gives a factual basis for the ordering of the periodic table.[62]

Second version and further developmentసవరించు

 
Mendeleev's 1871 periodic table with eight groups of elements. Dashes represented elements unknown in 1871.
 
Eight-group form of periodic table, updated with all elements discovered to 2016

In 1871, Mendeleev published his periodic table in a new form, with groups of similar elements arranged in columns rather than in rows, and those columns numbered I to VIII corresponding with the element's oxidation state. He also gave detailed predictions for the properties of elements he had earlier noted were missing, but should exist.[63] These gaps were subsequently filled as chemists discovered additional naturally occurring elements.[64] It is often stated that the last naturally occurring element to be discovered was francium (referred to by Mendeleev as eka-caesium) in 1939.[65] Plutonium, produced synthetically in 1940, was identified in trace quantities as a naturally occurring element in 1971.[66]

The popular[67] periodic table layout, also known as the common or standard form (as shown at various other points in this article), is attributable to Horace Groves Deming. In 1923, Deming, an American chemist, published short (Mendeleev style) and medium (18-column) form periodic tables.[68][n 6] Merck and Company prepared a handout form of Deming's 18-column medium table, in 1928, which was widely circulated in American schools. By the 1930s Deming's table was appearing in handbooks and encyclopedias of chemistry. It was also distributed for many years by the Sargent-Welch Scientific Company.[69][70][71]

With the development of modern quantum mechanical theories of electron configurations within atoms, it became apparent that each period (row) in the table corresponded to the filling of a quantum shell of electrons. Larger atoms have more electron sub-shells, so later tables have required progressively longer periods.[72]

 
Glenn T. Seaborg, in 1945, suggested a new periodic table showing the actinides as belonging to a second f-block series.

In 1945, Glenn Seaborg, an American scientist, made the suggestion that the actinide elements, like the lanthanides, were filling an f sub-level. Before this time the actinides were thought to be forming a fourth d-block row. Seaborg's colleagues advised him not to publish such a radical suggestion as it would most likely ruin his career. As Seaborg considered he did not then have a career to bring into disrepute, he published anyway. Seaborg's suggestion was found to be correct and he subsequently went on to win the 1951 Nobel Prize in chemistry for his work in synthesizing actinide elements.[73][74][n 7]

Although minute quantities of some transuranic elements occur naturally,[4] they were all first discovered in laboratories. Their production has expanded the periodic table significantly, the first of these being neptunium, synthesized in 1939.[75] Because many of the transuranic elements are highly unstable and decay quickly, they are challenging to detect and characterize when produced. There have been controversies concerning the acceptance of competing discovery claims for some elements, requiring independent review to determine which party has priority, and hence naming rights.[76] In 2010, a joint Russia–US collaboration at Dubna, Moscow Oblast, Russia, claimed to have synthesized six atoms of tennessine (element 117), making it the most recently claimed discovery. It, along with nihonium (element 113), moscovium (element 115), and oganesson (element 118), are the four most recently named elements, whose names all became official on 28 November 2016.[77]

Different periodic tablesసవరించు

The long- or 32-column tableసవరించు

 
The periodic table in 32-column format

The modern periodic table is sometimes expanded into its long or 32-column form by reinstating the footnoted f-block elements into their natural position between the s- and d-blocks, as proposed by Alfred Werner.[78] Unlike the 18-column form this arrangement results in "no interruptions in the sequence of increasing atomic numbers".[79] The relationship of the f-block to the other blocks of the periodic table also becomes easier to see.[80] Jensen advocates a form of table with 32 columns on the grounds that the lanthanides and actinides are otherwise relegated in the minds of students as dull, unimportant elements that can be quarantined and ignored.[81] Despite these advantages the 32-column form is generally avoided by editors on account of its undue rectangular ratio compared to a book page ratio,[82] and the familiarity of chemists with the modern form, as introduced by Seaborg.[83]

మూస:Periodic table (32 columns, detailed cells)

Tables with different structuresసవరించు

Within 100 years of the appearance of Mendeleev's table in 1869, Edward G. Mazurs had collected an estimated 700 different published versions of the periodic table.[81][84][85] As well as numerous rectangular variations, other periodic table formats have been shaped, for example,[n 8] like a circle, cube, cylinder, building, spiral, lemniscate,[86] octagonal prism, pyramid, sphere, or triangle. Such alternatives are often developed to highlight or emphasize chemical or physical properties of the elements that are not as apparent in traditional periodic tables.[85]

 
Theodor Benfey's spiral periodic table

A popular[87] alternative structure is that of Otto Theodor Benfey (1960). The elements are arranged in a continuous spiral, with hydrogen at the centre and the transition metals, lanthanides, and actinides occupying peninsulas.[88]

Most periodic tables are two-dimensional;[4] three-dimensional tables are known to as far back as at least 1862 (pre-dating Mendeleev's two-dimensional table of 1869). More recent examples include Courtines' Periodic Classification (1925),[89] Wringley's Lamina System (1949),[90]Giguère's Periodic helix (1965)[91] and Dufour's Periodic Tree (1996).[92] Going one further, Stowe's Physicist's Periodic Table (1989)[93] has been described as being four-dimensional (having three spatial dimensions and one colour dimension).[94]

The various forms of periodic tables can be thought of as lying on a chemistry–physics continuum.[95] Towards the chemistry end of the continuum can be found, as an example, Rayner-Canham's "unruly"[96] Inorganic Chemist's Periodic Table (2002),[97] which emphasizes trends and patterns, and unusual chemical relationships and properties. Near the physics end of the continuum is Janet's Left-Step Periodic Table (1928). This has a structure that shows a closer connection to the order of electron-shell filling and, by association, quantum mechanics.[98] A somewhat similar approach has been taken by Alper,[99] albeit criticized by Eric Scerri as disregarding the need to display chemical and physical periodicity.[100] Somewhere in the middle of the continuum is the ubiquitous common or standard form of periodic table. This is regarded as better expressing empirical trends in physical state, electrical and thermal conductivity, and oxidation numbers, and other properties easily inferred from traditional techniques of the chemical laboratory.[101] Its popularity is thought to be a result of this layout having a good balance of features in terms of ease of construction and size, and its depiction of atomic order and periodic trends.[102][103]

మూస:Periodic table (left step)

Open questions and controversiesసవరించు

Placement of hydrogen and heliumసవరించు

Simply following electron configurations, hydrogen (electronic configuration 1s1) and helium (1s2) should be placed in groups 1 and 2, above lithium (1s22s1) and beryllium (1s22s2).[18] While such a placement is common for hydrogen, it is rarely used for helium outside of the context of electron configurations: When the noble gases (then called "inert gases") were first discovered around 1900, they were known as "group 0", reflecting no chemical reactivity of these elements known at that point, and helium was placed on the top of that group, as it did share the extreme chemical inertness seen throughout the group. As the group changed its formal number, many authors continued to assign helium directly above neon, in group 18; one of the examples of such placing is the current IUPAC table.[104]

The position of hydrogen in group 1 is reasonably well settled. Its usual oxidation state is +1 as is the case for its heavier alkali metal congeners. Like lithium, it has a significant covalent chemistry.[105][106] It can stand in for alkali metals in typical alkali metal structures.[107] It is capable of forming alloy-like hydrides, featuring metallic bonding, with some transition metals.[108]

Nevertheless, it is sometimes placed elsewhere. A common alternative is at the top of group 17[100] given hydrogen's strictly univalent and largely non-metallic chemistry, and the strictly univalent and non-metallic chemistry of fluorine (the element otherwise at the top of group 17). Sometimes, to show hydrogen has properties corresponding to both those of the alkali metals and the halogens, it is shown at the top of the two columns simultaneously.[109] Another suggestion is above carbon in group 14: placed that way, it fits well into the trends of increasing ionization potential values and electron affinity values, and is not too far from the electronegativity trend, even though hydrogen cannot show the tetravalence characteristic of the heavier group 14 elements.[110] Finally, hydrogen is sometimes placed separately from any group; this is based on its general properties being regarded as sufficiently different from those of the elements in any other group.

The other period 1 element, helium, is occasionally placed separately from any group as well.[111] The property that distinguishes helium from the rest of the noble gases (even though the extraordinary inertness of helium is extremely close to that of neon and argon)[112] is that in its closed electron shell, helium has only two electrons in the outermost electron orbital, while the rest of the noble gases have eight.

Group 3 and its elements in periods 6 and 7సవరించు

Although scandium and yttrium are always the first two elements in group 3, the identity of the next two elements is not completely settled. They are commonly lanthanum and actinium, and less often lutetium and lawrencium. The two variants originate from historical difficulties in placing the lanthanides in the periodic table, and arguments as to where the f block elements start and end.[113][n 9][n 10] It has been claimed that such arguments are proof that, "it is a mistake to break the [periodic] system into sharply delimited blocks".[115] A third variant shows the two positions below yttrium as being occupied by the lanthanides and the actinides. A fourth variant shows group 3 bifurcating after Sc-Y, into an La-Ac branch, and an Lu-Lr branch.[116]

Chemical and physical arguments have been made in support of lutetium and lawrencium[117][118] but the majority of authors seem unconvinced.[119] Most working chemists are not aware there is any controversy.[120] In December 2015 an IUPAC project was established to make a recommendation on the matter.[121]

Lanthanum and actiniumసవరించు


La and Ac below Y

Lanthanum and actinium are commonly depicted as the remaining group 3 members.[122][n 11] It has been suggested that this layout originated in the 1940s, with the appearance of periodic tables relying on the electron configurations of the elements and the notion of the differentiating electron. The configurations of caesium, barium and lanthanum are [Xe]6s1, [Xe]6s2 and [Xe]5d16s2. Lanthanum thus has a 5d differentiating electron and this establishes it "in group 3 as the first member of the d-block for period 6".[123] A consistent set of electron configurations is then seen in group 3: scandium [Ar]3d14s2, yttrium [Kr]4d15s2 and lanthanum [Xe]5d16s2. Still in period 6, ytterbium was assigned an electron configuration of [Xe]4f135d16s2 and lutetium [Xe]4f145d16s2, "resulting in a 4f differentiating electron for lutetium and firmly establishing it as the last member of the f-block for period 6".[123] Later spectroscopic work found that the electron configuration of ytterbium was in fact [Xe]4f146s2. This meant that ytterbium and lutetium—the latter with [Xe]4f145d16s2—both had 14 f-electrons, "resulting in a d- rather than an f- differentiating electron" for lutetium and making it an "equally valid candidate" with [Xe]5d16s2 lanthanum, for the group 3 periodic table position below yttrium.[123] Lanthanum has the advantage of incumbency since the 5d1 electron appears for the first time in its structure whereas it appears for the third time in lutetium, having also made a brief second appearance in gadolinium.[124]

In terms of chemical behaviour,[125] and trends going down group 3 for properties such as melting point, electronegativity and ionic radius,[126][127] scandium, yttrium, lanthanum and actinium are similar to their group 1–2 counterparts. In this variant, the number of f electrons in the most common (trivalent) ions of the f-block elements consistently matches their position in the f-block.[128] For example, the f-electron counts for the trivalent ions of the first three f-block elements are Ce 1, Pr 2 and Nd 3.[129]

Lutetium and lawrenciumసవరించు


Lu and Lr below Y

In other tables, lutetium and lawrencium are the remaining group 3 members.[n 12] Early techniques for chemically separating scandium, yttrium and lutetium relied on the fact that these elements occurred together in the so-called "yttrium group" whereas La and Ac occurred together in the "cerium group".[123] Accordingly, lutetium rather than lanthanum was assigned to group 3 by some chemists in the 1920s and 30s.[n 13] Several physicists in the 1950s and '60s favoured lutetium, in light of a comparison of several of its physical properties with those of lanthanum.[123] This arrangement, in which lanthanum is the first member of the f-block, is disputed by some authors since lanthanum lacks any f-electrons. It has been argued that this is not a valid concern given other periodic table anomalies—thorium, for example, has no f-electrons yet is part of the f-block.[130] As for lawrencium, its gas phase atomic electron configuration was confirmed in 2015 as [Rn]5f147s27p1. Such a configuration represents another periodic table anomaly, regardless of whether lawrencium is located in the f-block or the d-block, as the only potentially applicable p-block position has been reserved for nihonium with its predicted configuration of [Rn]5f146d107s27p1.[131][n 14]

Chemically, scandium, yttrium and lutetium (and presumably lawrencium) behave like trivalent versions of the group 1–2 metals.[133] On the other hand, trends going down the group for properties such as melting point, electronegativity and ionic radius, are similar to those found among their group 4–8 counterparts.[123] In this variant, the number of f electrons in the gaseous forms of the f-block atoms usually matches their position in the f-block. For example, the f-electron counts for the first five f-block elements are La 0, Ce 1, Pr 3, Nd 4 and Pm 5.[123]

Lanthanides and actinidesసవరించు


Markers below Y

A few authors position all thirty lanthanides and actinides in the two positions below yttrium (usually via footnote markers). This variant, which is stated in the 2005 Red Book to be the IUPAC-agreed version as of 2005 (a number of later versions exist, and the last update is from 1st Dec. 2018),[134][n 15] emphasizes similarities in the chemistry of the 15 lanthanide elements (La–Lu), possibly at the expense of ambiguity as to which elements occupy the two group 3 positions below yttrium, and a 15-column wide f block (there can only be 14 elements in any row of the f block).[n 16]

La-Ac and Lu-Lrసవరించు

 
32-column periodic table, with bifurcated group 3

In this variant, group 3 bifurcates after Sc-Y into a La-Ac branch, and a Lu-Lr branch. This arrangement is consistent with the hypothesis that arguments in favour of either Sc-Y-La-Ac or Sc-Y-Lu-Lr based on chemical and physical data are inconclusive.[136] As noted, trends going down Sc-Y-La-Ac match trends in groups 1−2[137] whereas trends going down Sc-Y-Lu-Lr better match trends in groups 4−10.[123]

Groups included in the transition metalsసవరించు

The definition of a transition metal, as given by IUPAC, is an element whose atom has an incomplete d sub-shell, or which can give rise to cations with an incomplete d sub-shell.[138] By this definition all of the elements in groups 3–11 are transition metals. The IUPAC definition therefore excludes group 12, comprising zinc, cadmium and mercury, from the transition metals category.

Some chemists treat the categories "d-block elements" and "transition metals" interchangeably, thereby including groups 3–12 among the transition metals. In this instance the group 12 elements are treated as a special case of transition metal in which the d electrons are not ordinarily involved in chemical bonding. The 2007 report of mercury(IV) fluoride (HgF4), a compound in which mercury would use its d electrons for bonding, has prompted some commentators to suggest that mercury can be regarded as a transition metal.[139] Other commentators, such as Jensen,[140] have argued that the formation of a compound like HgF4 can occur only under highly abnormal conditions; indeed, its existence is currently disputed. As such, mercury could not be regarded as a transition metal by any reasonable interpretation of the ordinary meaning of the term.[140]

Still other chemists further exclude the group 3 elements from the definition of a transition metal. They do so on the basis that the group 3 elements do not form any ions having a partially occupied d shell and do not therefore exhibit any properties characteristic of transition metal chemistry.[141] In this case, only groups 4–11 are regarded as transition metals. Though the group 3 elements show few of the characteristic chemical properties of the transition metals, they do show some of their characteristic physical properties (on account of the presence in each atom of a single d electron).[142]

Elements with unknown chemical propertiesసవరించు

Although all elements up to oganesson have been discovered, of the elements above hassium (element 108), only copernicium (element 112), nihonium (element 113), and flerovium (element 114) have known chemical properties, and only for copernicium is there enough evidence for a conclusive categorisation at present. The other elements may behave differently from what would be predicted by extrapolation, due to relativistic effects; for example, flerovium has been predicted to possibly exhibit some noble-gas-like properties, even though it is currently placed in the carbon group.[143] The current experimental evidence still leaves open the question of whether flerovium behaves more like a metal or a noble gas.[144]

Further periodic table extensionsసవరించు

X in the periodic table
Periodic table with eight rows, extended to element 172[145]

It is unclear whether new elements will continue the pattern of the current periodic table as period 8, or require further adaptations or adjustments. Seaborg expected the eighth period to follow the previously established pattern exactly, so that it would include a two-element s-block for elements 119 and 120, a new g-block for the next 18 elements, and 30 additional elements continuing the current f-, d-, and p-blocks, culminating in element 168, the next noble gas.[146] More recently, physicists such as Pekka Pyykkö have theorized that these additional elements do not follow the Madelung rule, which predicts how electron shells are filled and thus affects the appearance of the present periodic table. There are currently several competing theoretical models for the placement of the elements of atomic number less than or equal to 172. In all of these it is element 172, rather than element 168, that emerges as the next noble gas after oganesson, although these must be regarded as speculative as no complete calculations have been done beyond element 123.[147][148]

Element with the highest possible atomic numberసవరించు

The number of possible elements is not known. A very early suggestion made by Elliot Adams in 1911, and based on the arrangement of elements in each horizontal periodic table row, was that elements of atomic weight greater than circa 256 (which would equate to between elements 99 and 100 in modern-day terms) did not exist.[149] A higher, more recent estimate is that the periodic table may end soon after the island of stability,[150] whose centre is predicted to lie between element 110 and element 126, as the extension of the periodic and nuclide tables is restricted by proton and neutron drip lines as well as decreasing stability towards spontaneous fission.[151][152] Other predictions of an end to the periodic table include at element 128 by John Emsley,[4] at element 137 by Richard Feynman,[153] at element 146 by Yogendra Gambhir,[154] and at element 155 by Albert Khazan.[4][n 17]

Bohr modelసవరించు

The Bohr model exhibits difficulty for atoms with atomic number greater than 137, as any element with an atomic number greater than 137 would require 1s electrons to be travelling faster than c, the speed of light.[155] Hence the non-relativistic Bohr model is inaccurate when applied to such an element.

Relativistic Dirac equationసవరించు

The relativistic Dirac equation has problems for elements with more than 137 protons. For such elements, the wave function of the Dirac ground state is oscillatory rather than bound, and there is no gap between the positive and negative energy spectra, as in the Klein paradox.[156] More accurate calculations taking into account the effects of the finite size of the nucleus indicate that the binding energy first exceeds the limit for elements with more than 173 protons. For heavier elements, if the innermost orbital (1s) is not filled, the electric field of the nucleus will pull an electron out of the vacuum, resulting in the spontaneous emission of a positron.[157] This does not happen if the innermost orbital is filled, so that element 173 is not necessarily the end of the periodic table.[153]

Optimal formసవరించు

The many different forms of periodic table have prompted the question of whether there is an optimal or definitive form of periodic table.[158] The answer to this question is thought to depend on whether the chemical periodicity seen to occur among the elements has an underlying truth, effectively hard-wired into the universe, or if any such periodicity is instead the product of subjective human interpretation, contingent upon the circumstances, beliefs and predilections of human observers. An objective basis for chemical periodicity would settle the questions about the location of hydrogen and helium, and the composition of group 3. Such an underlying truth, if it exists, is thought to have not yet been discovered. In its absence, the many different forms of periodic table can be regarded as variations on the theme of chemical periodicity, each of which explores and emphasizes different aspects, properties, perspectives and relationships of and among the elements.[n 18]

Otherసవరించు

In celebration of the periodic table's 150th anniversary, the United Nations declared the year 2019 as the International Year of the Periodic Table, celebrating "one of the most significant achievements in science".[161]

Notesసవరించు

  1. కృత్రిమంగా తయారుచేయబడిన తర్వాత ప్రకృతిలో లభించినవి. అవి టెక్నీషియం (Z=43), ప్రోమేథియం (61), ఆస్టాటిన్ (85), ఫ్రాన్షియం (87),నెప్ట్యూన్యం (93), ప్లూటోనియం (94), అమెరిసియం (95), క్యూరియం (96),బెర్కెలియం (97) మరియు కాలిఫోర్నియం (98).
  2. Some tables include an element zero (i.e. a substance composed purely of neutrons), although this is uncommon. See, for example. Philip Stewart's Chemical Galaxy.
  3. There is an inconsistency and some irregularities in this convention. Thus, helium is shown in the p-block but is actually an s-block element, and (for example) the d-subshell in the d-block is actually filled by the time group 11 is reached, rather than group 12.
  4. The noble gases, astatine, francium, and all elements heavier than americium were left out as there is no data for them.
  5. While fluorine is the most electronegative of the elements under the Pauling scale, neon is the most electronegative element under other scales, such as the Allen scale.
  6. An antecedent of Deming's 18-column table may be seen in Adams' 16-column Periodic Table of 1911. Adams omits the rare earths and the "radioactive elements" (i.e. the actinides) from the main body of his table and instead shows them as being "careted in only to save space" (rare earths between Ba and eka-Yt; radioactive elements between eka-Te and eka-I). See: Elliot Q. A. (1911). "A modification of the periodic table". Journal of the American Chemical Society. 33(5): 684–688 (687).
  7. A second extra-long periodic table row, to accommodate known and undiscovered elements with an atomic weight greater than bismuth (thorium, protactinium and uranium, for example), had been postulated as far back as 1892. Most investigators considered that these elements were analogues of the third series transition elements, hafnium, tantalum and tungsten. The existence of a second inner transition series, in the form of the actinides, was not accepted until similarities with the electron structures of the lanthanides had been established. See: van Spronsen, J. W. (1969). The periodic system of chemical elements. Amsterdam: Elsevier. p. 315–316, ISBN 0-444-40776-6.
  8. See The Internet database of periodic tables for depictions of these kinds of variants.
  9. But for the existence of the lanthanides the composition of group 3 would not have been a source of any special interest, since scandium, yttrium, lanthanum and actinium exhibit the same gradual change in properties as do calcium, strontium, barium and radium in group 2.[114]
  10. The detachment of the lanthanides from the main body of the periodic table has been attributed to the Czech chemist Bohuslav Brauner who, in 1902, allocated all of them ("Ce etc.") to one position in group 4, below zirconium. This arrangement was referred to as the "asteroid hypothesis", in analogy to asteroids occupying a single orbit in the solar system. Before this time the lanthanides were generally (and unsuccessfully) placed throughout groups I to VIII of the older 8-column form of periodic table. Although predecessors of Brauner's 1902 arrangement are recorded from as early as 1895, he is known to have referred to the "chemistry of asteroids" in an 1881 letter to Mendeleev. Other authors assigned all of the lanthanides to either group 3, groups 3 and 4, or groups 2, 3 and 4. In 1922 Niels Bohr continued the detachment process by locating the lanthanides between the s- and d-blocks. In 1949 Glenn T. Seaborg (re)introduced the form of periodic table that is popular today, in which the lanthanides and actinides appear as footnotes. Seaborg first published his table in a classified report dated 1944. It was published again by him in 1945 in Chemical and Engineering News, and in the years up to 1949 several authors commented on, and generally agreed with, Seaborg's proposal. In that year he noted that the best method for presenting the actinides seemed to be by positioning them below, and as analogues of, the lanthanides. See: Thyssen P. and Binnemans K. (2011). "Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis". In K. A. Gschneider Jr. (ed). Handbook on the Physics and Chemistry of the Rare Earths. 41. Amsterdam: Elsevier, pp. 1–94; Seaborg G. T. (1994). Origin of the Actinide Concept'. In K. A. Gschneider Jr. (ed). Handbook on the Physics and Chemistry of the Rare Earths. 18. Amsterdam: Elsevier, pp. 1–27.
  11. For examples of this table see Atkins et al. (2006). Shriver & Atkins Inorganic Chemistry (4th ed.). Oxford: Oxford University Press • Myers et al. (2004). Holt Chemistry. Orlando: Holt, Rinehart & Winston • Chang R. (2000). Essential Chemistry (2nd ed.). Boston: McGraw-Hill
  12. For examples of the group 3 = Sc-Y-Lu-Lr table see Rayner-Canham G. & Overton T. (2013). Descriptive Inorganic Chemistry (6th ed.). New York: W. H. Freeman and Company • Brown et al. (2009). Chemistry: The Central Science (11th ed.). Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Education • Moore et al. (1978). Chemistry. Tokyo: McGraw-Hill Kogakusha
  13. The phenomenon of different separation groups is caused by increasing basicity with increasing radius, and does not constitute a fundamental reason to show Lu, rather than La, below Y. Thus, among the Group 2 alkaline earth metals, Mg (less basic) belongs in the "soluble group" and Ca, Sr and Ba (more basic) occur in the "ammonium carbonate group". Nevertheless, Mg, Ca, Sr and Ba are routinely collocated in Group 2 of the periodic table. See: Moeller et al. (1989). Chemistry with Inorganic Qualitative Analysis (3rd ed.). SanDiego: Harcourt Brace Jovanovich, pp. 955–956, 958.
  14. Even if metallic lawrencium has a p electron, simple modelling studies suggest it will behave like a lanthanide,[132] as do the rest of the late actinides.[129]
  15. Notwithstanding, an IUPAC member subsequently wrote that, "IUPAC has not approved any specific form of the periodic table, and an IUPAC-approved form does not exist, though even members of IUPAC themselves have published diagrams titled “IUPAC Periodic Table of the Elements". However, the only specific recommendation IUPAC has made concerning the periodic table covers the Group numbering of 1–18."[135]
  16. For examples of the group 3 = Ln and An table see Housecroft C. E. & Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd ed.). Harlow: Pearson Education • Halliday et al. (2005). Fundamentals of Physics (7th ed.). Hoboken, NewJersey: John Wiley & Sons • Nebergall et al. (1980). General Chemistry (6th ed.). Lexington: D. C. Heath and Company
  17. Karol (2002, p. 63) contends that gravitational effects would become significant when atomic numbers become astronomically large, thereby overcoming other super-massive nuclei instability phenomena, and that neutron stars (with atomic numbers on the order of 1021) can arguably be regarded as representing the heaviest known elements in the universe. See: Karol P. J. (2002). "The Mendeleev–Seaborg periodic table: Through Z = 1138 and beyond". Journal of Chemical Education 79 (1): 60–63.
  18. Scerri, one of the foremost authorities on the history of the periodic table,[159] whilst previously recognising the value of a plurality of periodic tables,[158] currently supports the concept of an optimal table.[160]

Referencesసవరించు

  1. Greenwood, pp. 24–27
  2. Gray, p. 6
  3. Koppenol, W. H. (2002). "Naming of New Elements (IUPAC Recommendations 2002)" (PDF). Pure and Applied Chemistry. 74 (5): 787–791. doi:10.1351/pac200274050787.
  4. 4.0 4.1 4.2 4.3 4.4 Emsley, John (2011). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements (New సంపాదకులు.). New York, NY: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960563-7.
  5. Haire, Richard G. (2006). "Fermium, Mendelevium, Nobelium and Lawrencium". In Morss; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean (సంపాదకులు.). The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements (3rd సంపాదకులు.). Dordrecht, The Netherlands: Springer Science+Business Media. ISBN 1-4020-3555-1.
  6. Scerri 2007, p. 24
  7. Messler, R. W. (2010). The essence of materials for engineers. Sudbury, MA: Jones & Bartlett Publishers. p. 32. ISBN 0763778338.
  8. Bagnall, K. W. (1967). "Recent advances in actinide and lanthanide chemistry". In Fields, PR; Moeller, T (సంపాదకులు.). Advances in chemistry, Lanthanide/Actinide chemistry. Advances in Chemistry. 71. American Chemical Society. pp. 1–12. doi:10.1021/ba-1967-0071. ISBN 0-8412-0072-6
  9. Day, M. C.; Selbin, J. (1969). Theoretical inorganic chemistry (2nd సంపాదకులు.). New York, MA: Reinhold Book Corporation. p. 103. ISBN 0763778338.
  10. Holman, J.; Hill, G. C. (2000). Chemistry in context (5th సంపాదకులు.). Walton-on-Thames: Nelson Thornes. p. 40. ISBN 0174482760.
  11. 11.0 11.1 Leigh, G. J. (1990). Nomenclature of Inorganic Chemistry: Recommendations 1990. Blackwell Science. ISBN 0-632-02494-1.
  12. Fluck, E. (1988). "New Notations in the Periodic Table" (PDF). Pure Appl. Chem. IUPAC. 60 (3): 431–436. doi:10.1351/pac198860030431. Retrieved 24 March 2012.
  13. 13.0 13.1 Moore, p. 111
  14. 14.0 14.1 14.2 Greenwood, p. 30
  15. Stoker, Stephen H. (2007). General, organic, and biological chemistry. New York: Houghton Mifflin. p. 68. ISBN 978-0-618-73063-6. OCLC 52445586.
  16. Mascetta, Joseph (2003). Chemistry The Easy Way (4th సంపాదకులు.). New York: Hauppauge. p. 50. ISBN 978-0-7641-1978-1. OCLC 52047235.
  17. Kotz, John; Treichel, Paul; Townsend, John (2009). Chemistry and Chemical Reactivity, Volume 2 (7th సంపాదకులు.). Belmont: Thomson Brooks/Cole. p. 324. ISBN 978-0-495-38712-1. OCLC 220756597.
  18. 18.0 18.1 Gray, p. 12
  19. Jones, Chris (2002). d- and f-block chemistry. New York: J. Wiley & Sons. p. 2. ISBN 978-0-471-22476-1. OCLC 300468713.
  20. Silberberg, M. S. (2006). Chemistry: The molecular nature of matter and change (4th సంపాదకులు.). New York: McGraw-Hill. p. 536. ISBN 0071116583.
  21. Manson, S. S.; Halford, G. R. (2006). Fatigue and durability of structural materials. Materials Park, Ohio: ASM International. p. 376. ISBN 0871708256.
  22. Bullinger, Hans-Jörg (2009). Technology guide: Principles, applications, trends. Berlin: Springer-Verlag. p. 8. ISBN 9783540885450.
  23. Gray, p. 11
  24. Jespersen, N. D. (2010). Barron's AP chemistry (5 revised సంపాదకులు.). Hauppauge, NY: Barron's Educational Series. p. 117. ISBN 0764140507.
  25. 25.0 25.1 Myers, R. (2003). The basics of chemistry. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. pp. 61–67. ISBN 0313316643.
  26. 26.0 26.1 Chang, Raymond (2002). Chemistry (7 సంపాదకులు.). New York: McGraw-Hill. pp. 289–310, 340–42. ISBN 0-07-112072-6.
  27. Greenwood, p. 27
  28. 28.0 28.1 Jolly, W. L. (1991). Modern Inorganic Chemistry (2nd సంపాదకులు.). McGraw-Hill. p. 22. ISBN 978-0-07-112651-9.
  29. 29.0 29.1 29.2 Greenwood, p. 28
  30. IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version:  (2006–) "Electronegativity".
  31. Pauling, L. (1932). "The Nature of the Chemical Bond. IV. The Energy of Single Bonds and the Relative Electronegativity of Atoms". Journal of the American Chemical Society. 54 (9): 3570–3582. doi:10.1021/ja01348a011.
  32. Huheey, Keiter & Keiter, p. 42
  33. Siekierski, Slawomir; Burgess, John (2002). Concise chemistry of the elements. Chichester: Horwood Publishing. pp. 35‒36. ISBN 1898563713.
  34. 34.0 34.1 Chang, pp. 307–309
  35. Huheey, Keiter & Keiter, pp. 42, 880–81
  36. Yoder, C. H.; Suydam, F. H.; Snavely, F. A. (1975). Chemistry (2nd సంపాదకులు.). Harcourt Brace Jovanovich. p. 58. ISBN 0-15-506465-7.
  37. Huheey, Keiter & Keiter, pp. 880–85
  38. Sacks, O (2009). Uncle Tungsten: Memories of a chemical boyhood. New York: Alfred A. Knopf. pp. 191, 194. ISBN 0-375-70404-3.
  39. Gray, p. 9
  40. Siegfried, Robert (2002). From elements to atoms: a history of chemical composition. Philadelphia, Pennsylvania: Library of Congress Cataloging-in-Publication Data. p. 92. ISBN 0-87169-924-9.
  41. 41.0 41.1 Ball, p. 100
  42. Horvitz, Leslie (2002). Eureka!: Scientific Breakthroughs That Changed The World. New York: John Wiley. p. 43. ISBN 978-0-471-23341-1. OCLC 50766822.
  43. van Spronsen, J. W. (1969). The periodic system of chemical elements. Amsterdam: Elsevier. p. 19. ISBN 0444407766.
  44. Annales des Mines history page.
  45. Venable, pp. 85–86; 97
  46. Odling, W. (2002). "On the proportional numbers of the elements". Quarterly Journal of Science. 1: 642–648 (643).
  47. Scerri, Eric R. (2011). The periodic table: A very short introduction. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0199582495.
  48. Kaji, M. (2004). "Discovery of the periodic law: Mendeleev and other researchers on element classification in the 1860s". In Rouvray, D. H.; King, R. Bruce (సంపాదకులు.). The periodic table: Into the 21st Century. Research Studies Press. pp. 91–122 (95). ISBN 0-86380-292-3.
  49. Newlands, John A. R. (18 August 1865). "On the Law of Octaves". Chemical News. 12: 83.
  50. Newlands, John A. R. (20 August 1864). "On Relations Among the Equivalents". Chemical News. 10: 94–95.
  51. Bryson, Bill (2004). A Short History of Nearly Everything. Black Swan. pp. 141–142. ISBN 978-0-552-15174-0.
  52. Scerri 2007, p. 306
  53. Brock, W. H.; Knight, D. M. (1965). "The Atomic Debates: 'Memorable and Interesting Evenings in the Life of the Chemical Society'". Isis. The University of Chicago Press. 56 (1): 5–25. doi:10.1086/349922. |first3= missing |last3= (help)
  54. Scerri 2007, pp. 87, 92
  55. Kauffman, George B. (1969). "American forerunners of the periodic law". Journal of Chemical Education. 46 (3): 128–135 (132). Bibcode:1969JChEd..46..128K. doi:10.1021/ed046p128. Unknown parameter |month= ignored (help)
  56. Mendelejew, Dimitri (1869). "Über die Beziehungen der Eigenschaften zu den Atomgewichten der Elemente". Zeitschrift für Chemie (German లో): 405–406.CS1 maint: unrecognized language (link)
  57. Ball, pp. 100–102
  58. Pullman, Bernard (1998). The Atom in the History of Human Thought. Translated by Axel Reisinger. Oxford University Press. p. 227. ISBN 0-19-515040-6.
  59. Ball, p. 105
  60. Ghosh, Abhik; Kiparsky, Paul (2019). "The Grammar of the Elements". American Scientist. 107 (6): 350. doi:10.1511/2019.107.6.350. ISSN 0003-0996.
  61. Atkins, P. W. (1995). The Periodic Kingdom. HarperCollins Publishers, Inc. p. 87. ISBN 978-0-465-07265-1.
  62. Samanta, C.; Chowdhury, P. Roy; Basu, D. N. (2007). "Predictions of alpha decay half-lifes of heavy and superheavy elements". Nucl. Phys. A. 789 (1–4): 142–154. arXiv:nucl-th/0703086. Bibcode:2007NuPhA.789..142S. CiteSeerX 10.1.1.264.8177. doi:10.1016/j.nuclphysa.2007.04.001.
  63. Scerri 2007, p. 112
  64. Kaji, M. (2002). "D. I. Mendeleev's Concept of Chemical Elements and the Principle of Chemistry" (PDF). Bull. Hist. Chem. 27 (1): 4–16. మూలం నుండి 6 జులై 2016 న ఆర్కైవు చేసారు (PDF).
  65. Adloff, J-P.; Kaufman, G. B. (25 September 2005). "Francium (Atomic Number 87), the Last Discovered Natural Element". The Chemical Educator. మూలం నుండి 4 June 2013 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 26 March 2007. Cite web requires |website= (help)
  66. Hoffman, D. C.; Lawrence, F. O.; Mewherter, J. L.; Rourke, F. M. (1971). "Detection of Plutonium-244 in Nature". Nature. 234 (5325): 132–134. Bibcode:1971Natur.234..132H. doi:10.1038/234132a0.
  67. Gray, p.  12
  68. Deming, H. G. (1923). General chemistry: An elementary survey. New York: J. Wiley & Sons. pp. 160, 165.
  69. Abraham, M.; Coshow, D.; Fix, W. Periodicity:A source book module, version 1.0 (PDF). New York: Chemsource, Inc. p. 3. మూలం (PDF) నుండి 14 May 2012 న ఆర్కైవు చేసారు.
  70. Emsley, J. (7 March 1985). "Mendeleyev's dream table". New Scientist: 32–36(36).
  71. Fluck, E. (1988). "New notations in the period table". Pure and Applied Chemistry. 60 (3): 431–436 (432). doi:10.1351/pac198860030431.
  72. Ball, p. 111
  73. Scerri 2007, pp. 270‒71
  74. Masterton, W. L.; Hurley, C. N.; Neth, E. J. (2011-01-31). Chemistry: Principles and reactions (7th సంపాదకులు.). Belmont, CA: Brooks/Cole Cengage Learning. p. 173. ISBN 978-1-111-42710-8.
  75. Ball, p. 123
  76. Barber, R. C.; Karol, P. J.; Nakahara, Hiromichi; Vardaci, Emanuele; Vogt, E. W. (2011). "Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report)". Pure Appl. Chem. 83 (7): 1485. doi:10.1351/PAC-REP-10-05-01.
  77. Эксперимент по синтезу 117-го элемента получает продолжение [Experiment on synthesis of the 117th element is to be continued] (రష్యన్ లో). JINR. 2012. మూలం నుండి 1 ఆగస్టు 2013 న ఆర్కైవు చేసారు. Cite web requires |website= (help)
  78. Werner, Alfred (1905). "Beitrag zum Ausbau des periodischen Systems". Berichte der Deutschen Chemischen Gesellschaft. 38: 914–921. doi:10.1002/cber.190503801163.
  79. Scerri, Eric (2013). "Element 61 – Promethium". A Tale of 7 Elements. New York: Oxford University Press (US). pp. 175–194 (190). ISBN 978-0-19-539131-2. ... no interruptions in the sequence of increasing atomic numbers ...
  80. Newell, S. B. (1980). Chemistry: An introduction. Boston: Little, Brown and Company. p. 196. ISBN 978-0-316-60455-0. మూలం నుండి 28 March 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 27 August 2016.
  81. 81.0 81.1 Jensen, William B. (1986). "Classification, symmetry and the periodic table" (PDF). Comp. & Maths. With Appls. 12B (I/2). మూలం నుండి 31 January 2017 న ఆర్కైవు చేసారు (PDF). Retrieved 18 January 2017.
  82. Leach, M. R. (2012). "Concerning electronegativity as a basic elemental property and why the periodic table is usually represented in its medium form". Foundations of Chemistry. 15 (1): 13–29. doi:10.1007/s10698-012-9151-3.
  83. Thyssen, P.; Binnemans, K. (2011). Gschneidner Jr., K. A.; Bünzli, J-C.G; Vecharsky, Bünzli (సంపాదకులు.). Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis. Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths. 41. Amsterdam: Elsevier. p. 76. ISBN 978-0-444-53590-0.
  84. Finding Aid to Edward G. Mazurs Collection of Periodic Systems Images. Science History Institute. మూలం నుండి 27 March 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2 October 2018. Click on 'Finding Aid' to go to full finding aid.
  85. 85.0 85.1 Scerri 2007, p. 20
  86. "Weird Words of Science: Lemniscate Elemental Landscapes". Fields of Science. fieldofscience.com. 22 మార్చి 2009. మూలం నుండి 4 మార్చి 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 4 జనవరి 2016.
  87. Emsely, J.; Sharp, R. (21 జూన్ 2010). "The periodic table: Top of the charts". The Independent. మూలం నుండి 1 జులై 2017 న ఆర్కైవు చేసారు.
  88. Seaborg, G. (1964). "Plutonium: The Ornery Element". Chemistry. 37 (6): 14.
  89. Mark R. Leach. "1925 Courtines' Periodic Classification". మూలం నుండి 16 మే 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 16 అక్టోబర్ 2012. Cite web requires |website= (help)
  90. Mark R. Leach. "1949 Wringley's Lamina System". మూలం నుండి 3 డిసెంబర్ 2011 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 16 అక్టోబర్ 2012. Cite web requires |website= (help)
  91. Mazurs, E. G. (1974). Graphical Representations of the Periodic System During One Hundred Years. Alabama: University of Alabama Press. p. 111. ISBN 978-0-8173-3200-6.
  92. Mark R. Leach. "1996 Dufour's Periodic Tree". మూలం నుండి 18 ఏప్రిల్ 2010 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 16 అక్టోబర్ 2012. Cite web requires |website= (help)
  93. Mark R. Leach. "1989 Physicist's Periodic Table by Timothy Stowe". మూలం నుండి 5 జూన్ 2012 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 16 అక్టోబర్ 2012. Cite web requires |website= (help)
  94. Bradley, D. (20 జులై 2011). "At last, a definitive periodic table?". ChemViews Magazine. doi:10.1002/chemv.201000107. మూలం నుండి 1 మే 2013 న ఆర్కైవు చేసారు.
  95. Scerri 2007, pp. 285‒86
  96. Scerri 2007, p. 285
  97. Mark R. Leach. "2002 Inorganic Chemist's Periodic Table". మూలం నుండి 9 మార్చి 2013 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 16 అక్టోబర్ 2012. Cite web requires |website= (help)
  98. Scerri, E. (2008). "The role of triads in the evolution of the periodic table: Past and present". Journal of Chemical Education. 85 (4): 585–589 (589). Bibcode:2008JChEd..85..585S. doi:10.1021/ed085p585.
  99. Alper, R. (2010). "The simplified periodic table: elements ordered by their subshells". The Journal of Biological Physics and Chemistry. 10 (2): 74–80. doi:10.4024/43AL09F.jbpc.10.02.
  100. 100.0 100.1 Scerri, E. (2012). "Some comments on the recently proposed periodic table featuring elements ordered by their subshells". Journal of Biological Physics and Chemistry. 12 (2): 69–70.
  101. Bent, H. A.; Weinhold, F. (2007). "Supporting information: News from the periodic table: An introduction to "Periodicity symbols, tables, and models for higher-order valency and donor–acceptor kinships"". Journal of Chemical Education. 84 (7): 3–4. doi:10.1021/ed084p1145.
  102. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; Scerri 2011 అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  103. Francl, M. (మే 2009). "Table manners" (PDF). Nature Chemistry. 1 (2): 97–98. Bibcode:2009NatCh...1...97F. doi:10.1038/nchem.183. PMID 21378810. మూలం నుండి 25 అక్టోబర్ 2012 న ఆర్కైవు చేసారు (PDF).
  104. IUPAC (1 మే 2013). "IUPAC Periodic Table of the Elements" (PDF). iupac.org. IUPAC. మూలం (PDF) నుండి 22 ఆగస్టు 2015 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 20 సెప్టెంబర్ 2015.
  105. Cox, P. A. (2004). Inorganic Chemistry (2nd సంపాదకులు.). London: Bios Scientific. pp. 149. ISBN 978-1-85996-289-3.
  106. Rayner-Canham, G.; Overton, T. (2006-01-01). Descriptive inorganic chemistry (4th సంపాదకులు.). New York: W H Freeman. p. 203. ISBN 978-0-7167-8963-5.
  107. Wilson, P (2013). "Hydrogen adopts alkali metal position". Chemistry World'. Royal Society of Chemistry. మూలం నుండి 12 April 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 12 April 2019.
  108. Bodner, G. M.; Rickard, L. H.; Spencer, J. N. (1995). Chemistry: Structure and Dynamics. John Wiley & Son. p. 101location=New York. ISBN 978-0-471-14278-2.
  109. Seaborg, G. (1945). "The chemical and radioactive properties of the heavy elements". Chemical & Engineering News. 23 (23): 2190–2193. doi:10.1021/cen-v023n023.p2190.
  110. Cronyn, M. W. (August 2003). "The Proper Place for Hydrogen in the Periodic Table". Journal of Chemical Education. 80 (8): 947–951. Bibcode:2003JChEd..80..947C. doi:10.1021/ed080p947.
  111. Greenwood & Earnshaw, throughout the book
  112. Lewars, Errol G. (5 డిసెంబర్ 2008). Modeling Marvels: Computational Anticipation of Novel Molecules. Springer Science & Business Media. pp. 69–71. ISBN 978-1-4020-6973-4. మూలం నుండి 19 మే 2016 న ఆర్కైవు చేసారు.
  113. Thyssen, P.; Binnemans, K. (2011). Gschneidner Jr., K. A.; Bünzli, J-C.G; Vecharsky, Bünzli (సంపాదకులు.). Accommodation of the Rare Earths in the Periodic Table: A Historical Analysis. Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths. 41. Amsterdam: Elsevier. pp. 1–94. doi:10.1016/B978-0-444-53590-0.00001-7. ISBN 978-0-444-53590-0.
  114. Hevesy, G. (1929). Redkie zemeli s tochki zreniya stroeniya atoma [Rare earths from the point of view of structure of atom] (cited in Trifonov 1970, p. 188) (Russian లో). Leningrad: NKhTI.CS1 maint: unrecognized language (link)
  115. Stewart, P. J. (2008). "The Flyleaf Table: An Alternative". Journal of Chemical Education. 85 (11): 1490. Bibcode:2008JChEd..85.1490S. doi:10.1021/ed085p1490.
  116. ఉదహరింపు పొరపాటు: సరైన <ref> కాదు; McGraw-Hill అనే పేరుగల ref లకు పాఠ్యమేమీ ఇవ్వలేదు
  117. Thyssen, P.; Binnemanns, K. (2011). "1: Accommodation of the rare earths in the periodic table: A historical analysis". In Gschneidner Jr., K. A.; Büzli, J-C. J.; Pecharsky, V. K. (సంపాదకులు.). Handbook on the Physics and Chemistry of Rare Earths. 41. Amsterdam: Elsevier. pp. 80–81. ISBN 978-0-444-53590-0.
  118. Keeler, J.; Wothers, P. (2014). Chemical Structure and Reactivity: An Integrated Approach. Oxford: Oxford University. p. 259. ISBN 978-0-19-960413-5.
  119. Scerri, E. (2012). "Mendeleev's Periodic Table Is Finally Completed and What To Do about Group 3?". Chemistry International. 34 (4). doi:10.1515/ci.2012.34.4.28. మూలం నుండి 5 జులై 2017 న ఆర్కైవు చేసారు.
  120. Castelvecchi, D. (8 ఏప్రిల్ 2015). "Exotic atom struggles to find its place in the periodic table". Nature. doi:10.1038/nature.2015.17275. మూలం నుండి 5 అక్టోబర్ 2015 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 20 సెప్టెంబర్ 2015.
  121. "The constitution of group 3 of the periodic table". IUPAC. 2015. మూలం నుండి 5 జులై 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 30 జులై 2016. Cite web requires |website= (help)
  122. Emsley, J. (2011). Nature's Building Blocks (new సంపాదకులు.). Oxford: Oxford University. p. 651. ISBN 978-0-19-960563-7.
  123. 123.0 123.1 123.2 123.3 123.4 123.5 123.6 123.7 William B. Jensen (1982). "The Positions of Lanthanum (Actinium) and Lutetium (Lawrencium) in the Periodic Table". J. Chem. Educ. 59 (8): 634–636. Bibcode:1982JChEd..59..634J. doi:10.1021/ed059p634.
  124. Trifonov, D. N. (1970). Rare-earth elements and their position in the periodic system (translated from Russian). New Delhi: Indian National Scientific Documentation Centre. pp. 201–202.
  125. Greenwood, N. N.; Harrington, T. J. (1973). The chemistry of the transition elements. Oxford: Clarendon Press. p. 50. ISBN 978-0-19-855435-6.
  126. Aylward, G.; Findlay, T. (2008). SI chemical data (6th సంపాదకులు.). Milton, Queensland: John Wiley & Sons. ISBN 978-0-470-81638-7.
  127. Wiberg, N. (2001). Inorganic Chemistry. San Diego: Academic Press. p. 119. ISBN 978-0-12-352651-9.
  128. Wulfsberg, G. (2006). "Periodic table: Trends in the properties of the elements". Encyclopedia of Inorganic Chemistry. New York: John Wiley & Sons. p. 3. ISBN 978-0-470-86210-0.
  129. 129.0 129.1 Cotton, S. (2007). Lanthanide and Actinide Chemistry. Chichester: John Wiley & Sons. p. 150. ISBN 978-0-470-01006-8.
  130. Scerri, E. (15 సెప్టెంబర్ 2015). "Five ideas in chemical education that must die – Group three". Education in Chemistry. Royal Society of Chemistry. మూలం నుండి 23 డిసెంబర్ 2015 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 19 సెప్టెంబర్ 2015. It is high time that the idea of group 3 consisting of Sc, Y, La and Ac is abandoned
  131. Jensen, W. B. (2015). "Some Comments on the Position of Lawrencium in the Periodic Table" (PDF). మూలం (PDF) నుండి 23 December 2015 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 20 Sep 2015. Cite web requires |website= (help)
  132. Xu, W-H.; Pyykkö, P. (2016). "Is the chemistry of lawrencium peculiar?" (PDF). Physical Chemistry Chemical Physics. 18 (26): 17351–17355. Bibcode:2016PCCP...1817351X. doi:10.1039/C6CP02706G. hdl:10138/224395. PMID 27314425.
  133. King, R. B. (1995). Inorganic Chemistry of Main Group Elements. New York: Wiley-VCH. p. 289. ISBN 978-1-56081-679-9.
  134. Connelly, N. G.; Damhus, T.; Hartshorn, R. M.; Hutton, A. T. (2005). Nomenclature of Inorganic Chemistry: IUPAC Recommendations 2005 (PDF). RSC Publishing. p. vii. ISBN 978-0-85404-438-2. మూలం నుండి 23 November 2018 న ఆర్కైవు చేసారు (PDF). Retrieved 26 November 2018. Lesser omissions include ... the several different outdated versions of the periodic table. (That on the inside front cover is the current IUPAC-agreed version.)
  135. Leigh, G. J. (2009). "Periodic Tables and IUPAC". Chemistry International. 31 (1). doi:10.1515/ci.2009.31.1.4. మూలం నుండి 27 November 2018 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 27 November 2018.
  136. Scerri, P.; Parsons, B. (2018). "What elements belong in group 3 of the Periodic Table?". In Scerri, E.; Restrepo, G. (సంపాదకులు.). From Mendeleev to Oganesson: A Multidisciplinary Perspective on the Periodic Table. New York: Oxford University Press. pp. 140–151. ISBN 978-0-190-66853-2.
  137. Lee, J. D. (1996). Concise inorganic chemistry (5th సంపాదకులు.). Oxford: Blackwell-Science. p. 679. ISBN 978-0-6320-5293-6.
  138. IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book") (1997). Online corrected version:  (2006–) "transition element".
  139. Xuefang, W.; Andrews, L.; Riedel, S.; Kaupp, M. (2007). "Mercury Is a Transition Metal: The First Experimental Evidence for HgF4". Angew. Chem. Int. Ed. 46 (44): 8371–8375. doi:10.1002/anie.200703710. PMID 17899620.
  140. 140.0 140.1 Jensen, W. B. (2008). "Is Mercury Now a Transition Element?". J. Chem. Educ. 85 (9): 1182–1183. Bibcode:2008JChEd..85.1182J. doi:10.1021/ed085p1182.
  141. Rayner-Canham, G.; Overton, T. (2006-01-01). Descriptive inorganic chemistry (4th సంపాదకులు.). New York: W H Freeman. pp. 484–485. ISBN 978-0-7167-8963-5.
  142. Greenwood & Earnshaw, p. 947
  143. Schändel, M. (2003). The Chemistry of Superheavy Elements. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. p. 277. ISBN 978-1-4020-1250-1.
  144. Yakushev, Alexander; Eichler, Robert (2016). Gas-phase chemistry of element 114, flerovium (PDF). Nobel Symposium NS160 – Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements. doi:10.1051/epjconf/201613107003. మూలం నుండి 31 March 2017 న ఆర్కైవు చేసారు (PDF). Retrieved 3 April 2018.
  145. Fricke, B.; Greiner, W.; Waber, J. T. (1971). "The continuation of the periodic table up to Z = 172. The chemistry of superheavy elements". Theoretica Chimica Acta. 21 (3): 235–260. doi:10.1007/BF01172015.
  146. Frazier, K. (1978). "Superheavy Elements". Science News. 113 (15): 236–238. doi:10.2307/3963006. JSTOR 3963006.
  147. Pyykkö, P. (2011). "A suggested periodic table up to Z ≤ 172, based on Dirac–Fock calculations on atoms and ions". Physical Chemistry Chemical Physics. 13 (1): 161–168. Bibcode:2011PCCP...13..161P. doi:10.1039/c0cp01575j. PMID 20967377.
  148. van der Schoor, K. (2016). Electronic structure of element 123 (PDF) (Thesis). Rijksuniversiteit Groningen. మూలం నుండి 13 January 2019 న ఆర్కైవు చేసారు (PDF). Retrieved 24 February 2019.
  149. Elliot, Q. A. (1911). "A modification of the periodic table". Journal of the American Chemical Society. 33 (5): 684–688 (688). doi:10.1021/ja02218a004.
  150. Seaborg, G. (c. 2006). "transuranium element (chemical element)". Encyclopædia Britannica. మూలం నుండి 30 నవంబర్ 2010 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 16 మార్చి 2010.
  151. Cwiok, S.; Heenen, P.-H.; Nazarewicz, W. (2005). "Shape coexistence and triaxiality in the superheavy nuclei". Nature. 433 (7027): 705–9. Bibcode:2005Natur.433..705C. doi:10.1038/nature03336. PMID 15716943.
  152. Bemis, C. E.; Nix, J. R. (1977). "Superheavy elements - the quest in perspective" (PDF). Comments on Nuclear and Particle Physics. 7 (3): 65–78. ISSN 0010-2709.
  153. 153.0 153.1 Ball, P. (నవంబర్ 2010). "Would Element 137 Really Spell the End of the Periodic Table? Philip Ball Examines the Evidence". Chemistry World. మూలం నుండి 21 అక్టోబర్ 2012 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 30 సెప్టెంబర్ 2012.
  154. Gambhir, Y.K; Bhagwat, A.; Gupta, M. (2015). "The highest limiting Z in the extended periodic table". Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics. 42 (12): 125105. Bibcode:2015JPhG...42l5105G. doi:10.1088/0954-3899/42/12/125105.
  155. Eisberg, R.; Resnick, R. (1985). Quantum Physics of Atoms, Molecules, Solids, Nuclei and Particles. Wiley.
  156. Bjorken, J. D.; Drell, S. D. (1964). Relativistic Quantum Mechanics. McGraw-Hill.
  157. Greiner, W.; Schramm, S. (2008). "Resource Letter QEDV-1: The QED vacuum". American Journal of Physics. 76 (6): 509. Bibcode:2008AmJPh..76..509G. doi:10.1119/1.2820395., and references therein.
  158. 158.0 158.1 Scerri, Eric (9 ఆగస్టు 2013). "Is there an optimal periodic table and other bigger questions in the philosophy of science". ericscerri23.blogspot.com.au. Eric Scerri. మూలం నుండి 13 జూన్ 2017 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 4 సెప్టెంబర్ 2013.
  159. Sella, Andrea (7 ఆగస్టు 2013). "An elementary history lesson". New Scientist. 219 (2929): 51. Bibcode:2013NewSc.219...51S. doi:10.1016/S0262-4079(13)62001-1. మూలం నుండి 3 జులై 2016 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 13 జూన్ 2017.
  160. Scerri, Eric (29 January 2019). "Happy sesquicentennial to the periodic table of the elements". Oxford University Press. మూలం నుండి 27 March 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 12 April 2019. Cite web requires |website= (help)
  161. Briggs, Helen (2019-01-29). "Happy birthday, periodic table" (ఆంగ్లం లో). మూలం నుండి 9 February 2019 న ఆర్కైవు చేసారు. Retrieved 2019-02-08. Cite news requires |newspaper= (help)

Bibliographyసవరించు

Further readingసవరించు

  • Calvo, Miguel (2019). Construyendo la Tabla Periódica. Zaragoza, Spain: Prames. p. 407. ISBN 978-84-8321-908-9.
  • Emsley, J. (2011). "The Periodic Table". Nature's Building Blocks: An A–Z Guide to the Elements (New సంపాదకులు.). Oxford: Oxford University Press. pp. 634–651. ISBN 978-0-19-960563-7.
  • Fontani, Marco; Costa, Mariagrazia; Orna, Mary Virginia (2007). The Lost Elements: The Periodic Table's Shadow Side. Oxford: Oxford University Press. p. 508. ISBN 978-0-19-938334-4.
  • Mazurs, E. G. (1974). Graphical Representations of the Periodic System During One Hundred Years. Alabama: University of Alabama Press. ISBN 978-0-19-960563-7.
  • Rouvray, D.H.; King, R. B. (eds) (2004). The Periodic Table: Into the 21st Century. Proceedings of the 2nd International Conference on the Periodic Table, part 1, Kananaskis Guest Ranch, Alberta, 14–20 July 2003. Baldock, Hertfordshire: Research Studies Press. ISBN 978-0-86380-292-8.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  • Rouvray, D.H.; King, R. B. (eds) (2006). The Mathematics of the Periodic Table. Proceedings of the 2nd International Conference on the Periodic Table, part 2, Kananaskis Guest Ranch, Alberta, 14–20 July 2003. New York: Nova Science. ISBN 978-1-59454-259-6.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  • Scerri, E (n.d.). "Books on the Elements and the Periodic Table" (PDF). Retrieved 9 July 2018. Cite web requires |website= (help)
  • Scerri, E.; Restrepo, G (eds) (2018). Mendeleev to Oganesson: A Multidisciplinary Perspective on the Periodic Table. Proceedings of the 3rd International Conference on the Periodic Table, Cuzco, Peru 14–16 August 2012. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-86380-292-8.CS1 maint: extra text: authors list (link)
  • van Spronsen, J. W. (1969). The Periodic System of Chemical Elements: A History of the First Hundred Years. Amsterdam: Elsevier. ISBN 978-0-444-40776-4.
  • Verde, M. (ed.) (1971). Atti del convegno Mendeleeviano: Periodicità e simmetrie nella struttura elementare della materia [Proceedings of the Mendeleevian conference: Periodicity and symmetry in the elementary structure of matter]. 1st International Conference on the Periodic Table, Torino-Roma, 15–21 September 1969. Torino: Accademia delle Scienze di Torino.CS1 maint: extra text: authors list (link)

External linksసవరించు